Morgunblaðið - 25.09.2003, Blaðsíða 26

Nína Magnúsdóttir fjallar um op út
frá ýmsum hliðum. Myndbands-
verkin stela senunni.
KRISTINN Pálmason er á fleygi-
ferð í málverkinu þessa dagana. Í
þessari sýningu líkt og í sýningum
síðustu ára, reynir hann á þolmörk
miðilsins. Slík vinnubrögð eru sér-
staklega spennandi og til eftir-
breytni. Til þess þarf kjark og sjálfs-
traust því sýningar eins og þessi eru
ekki auðmeltar fyrir almenning. Sýn-
ingin er þó langt því frá sett upp sem
einhver gáta eða þraut sem einungis
þaulvanir nútímalistunnendur geta
ráðið. Sýningin er í eðli sínu einföld
og falleg og býr yfir góðu jafnvægi.
Eitt verk tengist öðru og myndar
heild, og eins og listamaðurinn segir
sjálfur á meðfylgjandi blaði vill hann
að áhorfendur verði hluti af verkinu.
Sú tilætlan hefur tekist.
Á sýningu sinni á sama stað fyrir
ári var Kristinn enn að mestu að
vinna innan ramma hins hefðbundna
málverks, þ.e. hann málaði á flöt, t.d.
striga og spegil, sem síðan var
hengdur á vegginn. Nú er Kristinn
kominn skrefinu lengra. Hann er að
mestu hættur að vinna á striga, og
vinnur beint inn í galleríið, á glugga,
veggi, spegil o.s.frv. Kristinn fetar
þar með sömu braut og t.d. Tumi
Magnússon hefur farið en hann hefur
þróast frá því að vinna á striga og yf-
ir í það að vinna beint inn í rýmið.
Enn fremur má minna á verk Ívars
Valgarðssonar og hvernig hann vinn-
ur með liti beint inn í rými. T.d. er
eitt verka Kristins, þar sem hann
dregur veggmálningu gallerísins yfir
spegil, skyld verki Ívars þar sem
hann málaði lit á vegg og dró síðan
vegglit gallerísins yfir eina umferð
og fléttar þannig rýmið og verkið
saman í eina heild. Listamennirnir
þrír vinna þó allir á sínum ólíku for-
sendum.
Á efri hæð hefur listamaðurinn
málað rauðan lit á gluggann sem hef-
ur sterk áhrif á innra rýmið og á
stóra vegginn hefur hann lagt grófan
striga að veggnum, úðað á hann lit og
notað hann þannig sem skapalón.
Eftir situr strigaáferð búin til með
svörtum og silfruðum lit. Á einum
vegg er lítill spegill, tekinn af gömlu
skítugu klósetti, en á speglavegginn í
stigaganginum hefur hann borið
glært akrýlkýtti. Í litla herberginu
uppi eru tvö örmálverk; lit úðað beint
á vegg.
Niðri kveður við dálítið annan tón.
Í fremra rými er silfurúðað fíkustré,
Blómauppstilling eins og verkið heit-
ir, og fyrir dyrnar inn í innra her-
bergið hefur verið strengdur strigi
og það sem fyrir innan er er eins kon-
ar þrívítt málverk og innsetning, eft-
ir því hvernig litið er á það, og ber tit-
ilinn Búr. Málaður spegill, blátt ljós
og eitthvert ólögulegt kvikindi á gólf-
inu. Samanlagt gera þessi atriði sem
hér hafa verið talin upp sýninguna
jafn vel heppnaða og raun ber vitni.
Samstilling verka inni í rýminu geng-
ur fullkomlega upp og ekkert er of
eða van.
Opið
Opið heitir sýning Nínu Magnús-
dóttur í Galleríi Kling & Bang á
Laugavegi. Sýningin er þemasýning
þar sem fjallað er um hugtakið Op
frá ýmsum hliðum og koma þar við
sögu kynferðislegar skírskotanir,
læknisfræðilegar og hversdagslegar.
Tvö verk eru frekust á athygli sýn-
ingargestsins og hafa mest áhrif á
hann, með mismunandi hætti þó. Við
innganginn í salinn er upptaka af
manneskju (listamanninum) að því er
virðist í fullnægingarham. Mynda-
vélinni er beint að höfði sem stynur í
sífellu með hálfopinn munninn og
fara stunurnar stigvaxandi. Hitt
verkið, sem mörgum gæti þótt erfitt
að horfa á, er upptaka af tannaðgerð
á listamanninum þar sem borum,
hnífum, prjónum og tilheyrandi er
beitt. Læknirinn gatar tennur lista-
mannsins og við horfum ofaní kok á
listamanninum, tvö op í það minnsta
hér í einu verki.
Þar við hliðina er mynd af mann-
eskju að þrífa klósettskál að innan og
þar blasir við manni op, í skemmti-
legri andstæðu við myndina af tann-
aðgerðinni.
Á veggnum er ljósmyndir af ýms-
um götum og opum sem þjóna þeim
tilgangi frekar en hitt að vera upp-
fylling inn í þemað. Myndirnar hafa
ekki sterkt fagufræðilegt gildi hver
og ein. Í sjálfu sér segja myndbands-
verkin allt sem segja þarf og eru
senuþjófar sýningarinnar.
Í inngangi að sýningunni skrifar
Snorri Ásmundsson myndlistarmað-
ur um gægjuþörfina og segir sögu af
Picasso að hafa samfarir við stúlku í
gegnum op á girðingu. Hann veltir
einnig upp þeirri spurningu af hverju
Nína er svona áhugasöm um göt, ver-
andi kvenkyns og á þar við að strákar
hafi hingað til haft á því nánast
einkarétt að vera með göt á heilan-
um. Það er rétt hjá Snorra, op og göt
eru nokkuð sem karlmenn hafa
heillast af í gegnum tíðina. Op er líka
tákn um byrjun eða upphaf, það
táknar ókannaðar slóðir og vekur
þannig spurningar í stað þess að
svara þeim. Þannig er sýning Nínu
opin í alla enda, ef hægt er að nota þá
lýsingu. Ferill Nínu er að hefjast,
hún er að ganga inn um dyr og opnar
sig fyrir áhorfendum. Myndbands-
verk Nínu eru áhugaverð og per-
sónuleg og gefa góð fyrirheit um það
sem á eftir kemur.
Big Bird
Það er frekar nöturlegur raun-
veruleiki sem birtist í verki Elínar
Hansdóttur í Galleríi Dvergi, ekki
síst í ljósi þeirra tíma sem við lifum á
þegar stöðugt berast fregnir af
sprengjuárásum og hryðjuverkum.
Nútímamaðurinn í upplýsingasam-
félaginu sem í raun getur ekki gert
sér í hugarlund hvað þessir atburðir
eru hryllilegir, verður smám saman
firringunni að bráð.
Sýning Elínar hefur reyndar sak-
leysilegt yfirbrag. Gleðileg tónlist úr
barnasjónvarpsþáttunum Sesame
Street tekur á móti sýningargestum
og gólfin eru öll máluð í björtum gul-
um lit, sama lit og fuglinn risavaxni
Big Bird úr Sesame Street sem sýn-
ingin heitir eftir. Maður á svo sem
ekki von á neinu slæmu. Það er ekki
fyrr en maður sest niður við lítið borð
í miðju galleríinu, flóðlýstur með
tveimur flúorperum eins og maður sé
í miðri yfirheyrslu, og fer að fletta
sakleysislegu gulu hefti, að andrúms-
loftið breytist. Í heftinu, sem tekið er
af íslenskri heimasíðu, eru uppskrift-
ir að því hvernig á að búa til ýmsar
banvænar sprengjur og miðað við
uppskriftirnar er það í raun skelfi-
lega auðvelt. Rörasprengjur, bensín-
sprengjur, hraðbrennandi og hæg-
brennandi kveikiþræðir og upp-
lýsingar um hvar hægt er að kaupa
efnið fyrir sprengjugerðina. Allt er
þetta þarna saman komið.
Verk Elínar er þannig í beinni
samræðu við umræðu dagsins í dag,
og sýnir hvernig myndlistarmenn
geta tekið beina afstöðu, tekið þátt í
umræðunni á hverjum tíma og end-
urspeglað samtíma sinn.
Verkið fær mann til að hugsa um
eigið öryggi eða óöryggi. Erum við í
raun eins óhult hér norður í hafi og
við höfum haldið. Getur ekki alveg
eins verið að einhver sitji í litlu
dimmu herbergi og föndri við að búa
til vopn sem gætu drepið fjölda
manns.
En hvernig tengist barnafígúran
Big Bird sprengjugerð. Jú, eins og
kom fram í samtali við listamanninn
hér í Morgunblaðinu, var það nýlega
í fréttum að Bandaríkjaher notaði
lag úr barnaþættinum Sesame
Street til að pynta stríðsfanga. Þar
sagði einnig að múslimar hefðu hald-
ið því fram að þátturinn væri áróð-
ursmaskína fyrir kapítalisma og am-
erísk gildi og hefðu bannað þættina.
Verk Elínar snýst um samtímann,
firringu, fjölmiðla og frjálst flæði
upplýsinga. Hún nær taki á áhorf-
andanum með óvæntum hætti og
gerir okkur meðvituð um ábyrgð
okkar í þessum heimi.
Áfram
Kristinn Pálmason umbreytir rýminu í málverk og lætur áhorfandann verða hluta af verkinu.
Í kjallara úti í bæ gætu einstak-
lingar verið að búa til banvænar
sprengjur.
MYNDLIST
Gallerí Skuggi
Sýningunni er lokið.
INNSETNING, MÁLVERK
KRISTINN PÁLMASON
Þóroddur Bjarnason
Gallerí Kling & Bang
Opið fimmtudaga til sunnudaga
frá kl. 14–18. Til 28. ágúst.
MYNDBAND, LJÓSMYNDIR
NÍNA MAGNÚSDÓTTIR
Gallerí Dvergur
Opið frá fimmtudegi til sunnudags
kl. 17–19. Til 4. október.
INNSETNING
ELÍN HANSDÓTTIR
Morgunblaðið/Jim Smart
LISTIR
26 FIMMTUDAGUR 25. SEPTEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ
RÚSSNESK tónlist hefur að
nokkru búið við sams konar jað-
arstöðu og spönsk og balkönsk tón-
list, gagnvart evrópskri tónlistar-
hefð. Hvað varðar rússneska tónlist
eru sérkennin svo sterk að þau
verk sem náð hafa til Vesturlanda
voru að meira og minna leyti að-
hæfð vestrænum smekk. Muss-
orsgskí náði til Vesturlanda þegar
Korsakov hafði umritað sum verka
hans og Myndir á sýningu, varð
mjög vinsælt þegar Ravel hafði
fært það í hljómsveitarbúning. Á
tímum Ráðstjónarríkjanna var list-
skapendum neitað um að taka þátt í
þróun hugmyndanna, sem gengu
eins og sviptivindur um Vestur-
Evrópu og Bandaríkin.
Í módernismanum var lögð
áhersla á að alþjóðavæða tónferlið,
sem að því leyti til tókst að þjóðleg
sérkenni hurfu en mistökin upp-
götvuðust þegar ljóst var að tónmál
margra varð meira og minna óað-
greinanlegt og ópersónulegt. Í róm-
antíkinni varð markmiðið tilfinn-
ingaþrunginn frumleiki, í mód-
ernismanum varð slíkt fyrirlitlegt
og nýjungin gerð að markmiði en í
póstmódernismanum varð mark-
miðið sambland alls, þar sem allt er
leyfilegt, er aftur leiddi af sér leit,
sem enn hefur ekki verið séð fyrir
endann á.
Að setja listskapendum markmið,
bæði með pólitískum tilskipunum
og eða fræðilegum liststefnulegum
kenningum, er hættulegt. Vestur-
landabúar eru aldir upp í víðfeðmi
hugmyndanna, þar sem verk sem
byggjast á hinu fjarstæða og óskilj-
anlega og verk sem eru merkt hinu
venjubundna og skiljanlega standa
hlið við hlið. Þetta hugmyndafrelsi í
lissköpun er eitt af aðalsmerkjum
vestrænnar menningar.
Þegar listáþjáninni var létt af
Austur-Evópubúum, vaknaði áhugi
manna á Vesturlöndum á að heyra
þá tónlist sem samin var undir leið-
sögn yfirvalda og sérstaklega
hversu tónskáldum hafði tekist að
sniðganga boðin og bönnin að ein-
hverju leyti. Margt sérkennilegt
hefur komið í ljós og merkilegt
hversu mannskepnunni tekst að
komast af, við hin erfiðustu skil-
yrði.
Á kammertónleikum í Iðnó sl.
föstudag mátti heyra rússneska
tónlist, sem að nokkru fellur undir
þá hugmyndafræðilegu sérstöðu,
sem rússneskt listafólk bjó við og
hófust tónleikarnir á tríói, æsku-
verki eftir Aram Khatsjatúrían en
hann var einn þeirra sem voru
skammaðir af yfirvöldum 1948.
Annar höfundurinn á efnisskrá tón-
leikanna var Stravinskí, sem slapp
frá Sovét fyrir byltingu og blómstr-
aði í listfrelsi Parísar en eftir hann
var flutt tríóútfærsla á fimm þátt-
um (af 11) úr leikhúsverkinu, Saga
hermannsins, þriðja verkið Trio, er
eftir Ustvolskaju (1919), er var um
tíma nemandi Shostakovitsj og tók
í arf listóhamingju hans en tónleik-
unum lauk með svítu, eftir Arutj-
uian, sem var þægur og gegn sovét-
þegn í tónlist sinni.
Flytjendur voru Birna Helga-
dóttir á píanó, Freyja Gunnlaugs-
dóttir á klarinettur og Una Svein-
bjarnardóttir á fiðlu og var leikur
þeirra hreint út sagt frábær, bæði
hvað varðaði samspil og sérframlag
hvers og eins flytjanda, sem allar
eru frábærir hljóðfæraleikarar.
Bæði Una og Freyja hafa fyrr hald-
ið tónleika hér heima og vakið at-
hygli fyrir frábæran leik en hvað
undirritaður man, þá er Birna ný á
tónleikapalli hérlendis en hún er að
ljúka námi í Finnlandi og þar fer
sannarlega efnilegur píanóleikari.
Sérstaka athygli vakti tónverk
Ustvolskaju (1919), sem leikur sér
að ýmsum dramatískum tónmynd-
um og var leikur Gorki Park-tríós-
ins mjög áhrifamikill, þó að síðasti
kaflinn, Energico, hefði mátt vera
ögn hraðari og þar með villtari.
Sem hvíldarmillispil las Gunn-
laugur Ástgeirsson upp þýðingar á
rússneskum kvæðum og gerði það
með töluverðum tilþrifum, einkum
þýðingu Geirs Kristjánssonar á
kvæði eftir Mayakovskí. Hljómgun-
in í Iðnó er einkar góð og ætti húsið
að henta vel fyrir kammertónlist þó
að það sé helst til viðkvæmt fyrir
vindum, sem heyrðist í fíngerðu ýli
í miklu gluggakerfi suðurhliðarinn-
ar og einnig að hitabreytingar ut-
andyra eiga þar gott aðgengi. Þrátt
fyrir þetta voru tónleikar Gorky
Park-tríósins sérlega ánægjulegir,
einkum fyrir verk Ustvolskaju og
frábæran flutning allra verkanna,
sem að nokkru spannaði sérstæða
listsögu Sovétríkjanna þar sem
reynt var að hemja þróun hug-
myndanna í listsköpun, nokkuð sem
listfræðingar og annað utanlistar-
fólk hefur reynt en ávallt mistekist
vegna þess að hugmynd er ekki
hægt að kyrrsetja eða binda á stall,
því hún ber í sér framvindusæði
sköpunarinnar og getur af sér nýja
hugmynd og að hefta þetta flæði er
það sama og að banna fólki að
hugsa.
Framvinda sköpunarinnarTÓNLISTIðnó
Tríó Gorki Park flutti
rússneska kammertónlist
eftir Khatsjatúrían, Stravinskí,
Ustvolskaju og Arutjunian
Föstudagurinn 19. september 2003.
KAMMERTÓNLEIKAR
Jón Ásgeirsson