Morgunblaðið - 25.09.2003, Síða 32

UMRÆÐAN
32 FIMMTUDAGUR 25. SEPTEMBER 2003 MORGUNBLAÐIÐ
E
kki vildi betur til en
að keðjan á hjólinu
losnaði á planinu
heima þ.a. ég tafð-
ist talsvert við að
brasa henni á. Hjólaði því á rosa-
legu spani alla leið að brúnni, en
kom samt 5 mínútum of sein, löð-
ursveitt og másandi,“ skrifar Siv
Friðleifsdóttir umhverf-
isráðherra á heimasíðu sinni
(www.siv.is) 17. september eftir
að hafa hjólað frá Seltjarnarnesi
að göngu- og hjólabrúnni yfir
Kringlumýrarbraut í Fossvogi –
til að afhjúpa leiðakort útivist-
arstíga í Reykjavík. Þar var einn-
ig Árni Þór Sigurðsson, forseti og
formaður samgöngunefndar
borgarinnar, reiðhjólalögreglan,
auk helstu
ráðamanna í
gatnamálum
og þeirra sem
stóðu að Evr-
ópsku sam-
gönguvikunni.
Samgönguvikan vakti mig til
umhugsunar – eins og henni var
ætlað að gera. Henni var líka
ætlað að vekja athygli á hinum
ýmsu hliðum borgarumferðar og
var bíllausi dagurinn miðpunkt-
urinn: „Í bæinn án bílsins á virk-
um degi“.
Reiðhjólið gæti verið miklu öfl-
ugra í Reykjavík en það er – en
hjólið hefur svo marga kosti um-
fram bílinn það það hálfa væri
nóg – og enginn myndi nenna að
lesa upptalninguna – því allir
þekkja hana. Sterkur vilji borg-
arbúa til að draga úr notkun á
einkabílum hefur mælst í könn-
unum, svo spurningin er aðeins
um aðferðir til að framkvæma
viljann.
Bifreið er snilld – en hún getur
farið svolítið illa með fjárhag
heimilisins. Hún er víst fjárfrek-
asti pósturinn í bókhaldi margra
heimila – slær jafnvel matarinn-
kaupin út.
Reykjavík er algjör bílaborg.
Halda mætti að valdhafar sam-
göngumála á 20. öldinni hafi verið
með bílaumboð og átt ríkra hags-
muna að gæta. Varla var gert ráð
fyrir göngu- og hjólreiðastígum.
En nú eru breyttir tímar og mig
grunar að næsta kynslóð gæti
hugsað sér að hjóla t.d. í vinnuna.
Tveggja bíla heimilum fjölgaði
ört á síðasta áratug – sérstaklega
í úthverfum borgarinnar. Einnig
fór að bera á þriggja bíla heim-
ilum eftir að barnið náði bílprófs-
aldri. Auðveldlega má hins vegar
fækka fjölbílaheimilum – hér er
ein lítil hugmynd:
Hjón í Grafarvogi selja annan
bílinn, kaupa tvö reiðhjól og fest-
ingar fyrir þau á hinn bílinn sem
eftir verður. Á morgnana þegar
þau þurfa að drífa sig í vinnuna,
sest annað við stýrið en hitt skell-
ir hjólinu í festinguna og fær far
áleiðis. Sá sem er á hjólinu er
enga stund í vinnuna og getur
auðveldlega bjargað sér ef eitt-
hvað þarf að útrétta – einnig hjól-
að heim eftir vinnu. Einum bíln-
um færra!
Þetta er barasta einföld hug-
mynd. Enda er reiðhjólið einfald-
ur og sígildur samgöngukostur
sem mætir vel tveimur áhyggju-
efnum mannkyns: Umhverfis-
málum og heilbrigðismálum.
Hjólið mengar ekki og hjólreiða-
maðurinn er í betra sambandi við
umhverfið sitt heldur en sá sem
situr bak við stýrið. Hjólið styrk-
ir stýrimanninn en bifreiðin
dregur úr máttinn úr honum.
Samgönguvikan var núna í
september en annar mjög athygl-
isverður viðburður var í ágúst –
undir átakinu Ísland á iði
(www.isisport.is). Á heimasíðu
þess stendur að Íþrótta- og
ólympíusamband Íslands vilji efla
heilbrigði þjóðarinnar og hvetja
landsmenn á öllum aldri til auk-
innar hreyfingar.
Í ágúst efldi Ísland á iði heilsu
starfsmanna fyrirtækja með
verkefninu ,,Hjólað í vinnuna“.
Markmiðið var að vekja athygli á
hjólreiðum sem heilsu- og um-
hverfisvænum samgöngumáta.
,,Hjólað í vinnuna“ var keppni á
milli fyrirtækja þar sem starfs-
fólk var hvatt til að hvíla bílinn
en hjóla þess í stað til og frá
vinnu.
Vonandi hafa einhverjir starfs-
menn heillast af þessum hag-
kvæma samgöngumáta – þeir
bæði spara og eflast með því. En
alls tóku 45 fyrirtæki og stofn-
anir þátt með 71 lið innan sinna
raða. Hjólreiðakapparnir voru
samtals 533 og hjóluðu nærri 22
þúsund kílómetra, sem gera
meira en 16 hringi umhverfis Ís-
land. (http://hjolad.isisport.is).
Hjólreiðar í borginni eru
minna mál er margur hyggur.
Oftast er ágætt veður – og næstu
ár ríkir sennilega hlýindaskeið á
landinu. Regnskúr er auðvelt að
sigrast á með hlífðarfötum og ef
það er of sterkur mótvindur má
stytta leiðina með því að fara
með hjólið í strætó. Þetta er allt
fremur viðráðanlegt. Á vetrum er
t.d. ágætt að skipta yfir á nagla-
dekk – en á þeim er hjólið stöð-
ugt í fljúgandi hálku. Hjálmurinn
er þó höfuðmálið.
Hjólreiðadagurinn er ekki lið-
inn – og það missti enginn af hon-
um. Við afhjúpun leiðakorts úti-
stíga mætti góður hópur
hjólreiðafólks – en kortið er
þarna enn og kjörið að hjóla á
staðinn til að skoða það. Kortið
sýnir helstu stíga í Reykjavík og
vegalengdir í km. Auk þess má
finna hvar þjónustu af ýmsu tagi
er að finna. Hægt er að velja sér
leiðir og skipuleggja túra.
Reiðhjólið er ekki aðeins fyrir
borgarbúann heldur er það kjörið
samgöngutæki á hálendi Íslands.
Bæði er hægt að flytja þau áleiðis
með festingunum á einkabílunum
eða fara í rútu á valinn stað.
Hjóla þá á milli skála eða tjald-
stæða og taka svo langferða-
bifreið heim aftur. Áhugasamir
geta leitað að ferðasögum á Net-
inu, t.d.: http://www.mmedia.is/
~ifhk/ og einnig http://www.is-
landia.is/nature/ og http://
www.islandia.is/lhm.
Niðurstaðan er að kostirnir við
hjólreiðar eru svo ótrúlegir að
maður vill helst ekki tala um það.
Aukakosturinn er að það verður
einum bílnum færra á götunni.
Reiðhjólið er sennilega orkunýtn-
asta aðferðin til að ferðast á milli
staða. Það er nánast sjálfbært
samgöngutæki.
Seljið ann-
an bílinn!
Tveggja bíla heimilum fjölgaði ört á
síðasta áratug. Einnig fór að bera á
þriggja bíla heimilum eftir að barnið
náði bílprófsaldri. Auðveldlega má hins
vegar fækka fjölbílaheimilum.
VIÐHORF
Eftir Gunnar
Hersvein
guhe@mbl.is
UM ÞESSAR mundir eiga fé-
lagar okkar í verkalýðshreyfing-
unni í átökum við erlenda verk-
taka á hálendinu.
Við í farmennsk-
unni könnumst við
fingraförin. Á und-
anförnum árum
hefur Sjómanna-
félag Reykjavíkur
átt í linnulausri
baráttu við innlendar og erlendar
útgerðir um störf íslenskra far-
manna. Hingað til hefur okkur
tekist að halda sjó, íslenskar áætl-
unarsiglingar Samskipa og Eim-
skips eru mannaðar íslenskum
áhöfnum – en baráttan stendur nú
við Atlantsskip og stefnir í sigur
innan tíðar.
Impregilo býr til hverja söguna
á fætur annarri sem í hvert sinn
reynist vera skáldverk af verri
endanum og reynir að teyma ís-
lenska verkalýðshreyfingu á asna-
eyrunum. Allt bitnar þetta síðan í
fyrstu umferð á þeim ein-
staklingum sem hafa látið plata
sig til Íslands og þegar til lengri
tíma er litið á íslensku launafólki.
Íslensk stjórnvöld hafa hins
vegar setið á svikráðum við ís-
lenskt launafólk. Þær breytingar
sem núverandi stjórnarflokkar
stóðu að á Alþingi 1996 á vinnu-
löggjöfinni hafa nánast dregið
tennurnar úr forustu verkalýðs-
hreyfingarinnar og sniðið ein-
stökum verkalýðsfélögum þröngan
stakk. Í dag er nánast ógerningur
að grípa til stöðvunaraðgerða með
lögmætum hætti þegar um samn-
ingsbrot er að ræða og alfarið
ómögulegt þegar um enga eigin
félagsmenn er að ræða eins og á
hálendinu, þar sem mikill meiri-
hluti starfsmanna er erlendur og
ekki félagar í íslenskum verka-
lýðsfélögum. Það er því með ólík-
indum að utanríkisráðherra og
formaður Framsóknarflokksins
skuli taka upp á því að hæla þessu
fyrirtæki eftir að það er marg-
sinnis orðið uppvíst af lygum og
fölsunum í samskiptum sínum við
íslensk verkalýðsfélög. Það er líka
merkilegt að sjá að framsókn-
arráðherrarnir sitja í súpunni.
Heilbrigðisráðherrann og þing-
maður kjördæmisins er um leið
pólitískur yfirmaður þeirra eft-
irlitsstofnana heilbrigðiskerfisins
sem koma að heilbrigðismálum
svæðisins, félagsmálaráðherrann
fer með félagslegu málin eftir að
forveri hans gekk vasklega fram í
því að binda hendur verkalýðs-
hreyfingarinnar til að verja sig og
iðnaðarráðherrann, sem ber póli-
tíska aðalábyrgð á stöðu mála í
dag eftir alla aðkomu sína að ferl-
inu. Umhverfisráðherrann hefur
fengið á sig mikla gagnrýni fyrir
aðild sína að þessari umdeildustu
framkvæmd á Íslandi.
Ein leið mætti e.t.v. vera í
þessu tilviki að taka þessa erlendu
einstaklinga inn í viðkomandi
stéttarfélag og fá þar með réttinn
til að koma fram fyrir þeirra
hönd. En fyrst og síðast er það
samstaða verkalýðshreyfing-
arinnar sem mestu skiptir. Ef það
tækist að ná svo sterklega saman í
verkalýðshreyfingunni nú að hægt
væri að stöðva allar framkvæmdir
þar til búið er að ganga frá lausn
þessara mála og knýja erlendu
verktakana til að standa við skyld-
ur sínar samkvæmt útboðinu væri
mikið unnið. Sjómannafélag
Reykjavíkur styður eindregið allar
þær aðgerðir sem miða að því að
styrkja íslenska verkalýðshreyf-
ingu í baráttu sinni við að end-
urheimta fyrri réttindi sín, þau
réttindi sem enn eru grundvall-
arstoð annarrar verkalýðshreyf-
ingar á Norðurlöndum.
Kárahnjúkar og farmennskan
Eftir Jónas Garðarsson
Höfundur er formaður Sjómanna-
félags Reykjavíkur.
NÚ stunda fleiri reykvískir nemendur tónlist-
arnám en nokkru sinni. Árleg framlög borgarinnar
til tónlistarskólanna eru álíka há og framlög til
Borgarleikhúss, Sinfóníu, Listasafns
Reykjavíkur, Árbæjarsafns og
Listahátíðar til samans! Þau hafa
borgarinnar stórhækkað á liðnum ár-
um. Biðlistar reykvískra barna eftir
að komast í tónlistarskóla hverfa.
Grein Bergþóru Jónsdóttur í Mbl.
sunnudag felur í sér mjög villandi
lýsingu á stöðu Reykjavíkurborgar gagnvart tónlist-
arskólunum.
Samræmdar reglur
Blaðamaðurinn skrifar: ,,Tónlistarskólarnir í borg-
inni reka upp ramakvein vegna fyrirvaralítils nið-
urskurðar borgarinnar …“.
Greiðslur borgarinnar á nemanda hafa verið sam-
ræmdar og hækka til sumra skóla, lækka til þeirra
sem áður hafa borið meira úr býtum en aðrir. Þetta
er samkvæmt áliti Samkeppnisstofnunar og tíma-
bærri endurskoðun styrkjakerfis og átti margra ára
aðdraganda. ,,Niðurskurður“ borgarinnar í ár felst í
því að hún hættir að greiða með nemendum annarra
sveitarfélaga. Vandséð réttlætið í að Jóna í Graf-
arvogi sé með barn á biðlista eftir tónlistarnámi
meðan borgin greiðir ríkulega með námi Jóns í
Garðabæ. Borgin kaupir nú þjónustu af tónlist-
arskólunum fyrir fleiri nemendur en nokkru sinni
fyrr – aukningin er 500 í ár. Tónlistarskólarnir fá í
reynd aukið fjármagn til að sinna fleiri nemendum
því heildarkaup sveitarfélaga aukast og þeir geta
grætt á öllu saman.
Stóraukin framlög
Blaðamaður skrifar: ,,Staðreyndin er … sú, að tón-
listarskólarnir hafa ekki fengið aðrar hækkanir á
framlögum frá borginni en nemur auknum kostnaði
vegna kjarasamnings tónlistarkennara.“ Rangt.
Framlög borgarinnar til tónlistarnáms hafa hækkað
um 92% að raungildi á rúmum áratug, meðan íbúa-
fjölgun á aldrinum 0–20 ára hefur verið rúm 4%.
Framlög borgarinnar eru 546 milljónir í ár, en voru
30 mkr. hærri í fyrra, enda hættir borgin nú að
greiða fyrir öll landsins börn. Hækkun framlaga frá
árinu 2001 til 2003 er úr um 384 milljónum króna í
tæplega 550 – eða 43% hækkun. Hún helgast vissu-
lega mikið af launahækkun kennara (sem var nauð-
synleg) og kemur tónlistarskólum til góða. Ánægð-
ari kennarar, betri starfskraftar. Nú kaupa
sveitarfélögin einnig aukna þjónustu af tónlistar-
skólakennurum, m.a. í formi faglegra starfa undir
verkstjórn skólastjóra. Þetta góða átak skilar miklu
í tónlistarnámið.
Fjölgun í tónlistarnámi
Blaðamaður skrifar: ,,Staðreyndin er sú að þeim
kennslustundum sem greitt er með er ekki að
fjölga, þeim fækkar.“ Rangt. Reykvískum nem-
endum í tónlistarnámi fjölgar úr rúmlega 2.100 í
2.650 í ár. Kennslustundafjölgun er að líkindum um
16.000 klukkustundir á ári og ættu því biðlistar að
styttast verulega eða jafnvel hverfa.
Þá er skrifað: ,,Niðurskurðurinn á framlögum til
tónlistarskólanna nemur víða svipaðri upphæð og
borgin sparaði með því að greiða ekki með utan-
borgarbörnum, sums staðar hærri upphæð, eins og
hjá Tónmenntaskóla Reykjavíkur sem horfðist í
augu við 30% niðurskurð“. ,,Niðurskurður“ borg-
arinnar var engin 30% heldur lækka framlög um 5%
á milli tveggja ára – sem bæði eru metár í fram-
lögum – vegna þess að nú hætta greiðslur með
utanborgarbörnum. Skoðun á Tónmenntaskólanum
sýnir að ekki var 30% niðurskurður heldur 17%,
sem leiðir af samræmdri úthlutun og er til marks
um hve vel skólinn var haldinn miðað við aðra. Það
er ekki á ábyrgð borgarinnar ef skólar hækka á
skólagjöld og mættu skólanefndir kalla eftir gögn-
um vegna þess.
Nú gerir borgin þjónustusamninga við fleiri skóla
en áður, vegna jafnræðisskyldu og fækkar nem-
endum um að meðaltali 7% hjá þeim skólum sem áð-
ur höfðu samning vegna innkomu nýrra, en framlög
á hvern nemanda hækka eða lækka eftir atvikum.
Margir skólar geta fagnað, en athugun á einstökum
skólum sem kvarta leiðir í ljós að herða þarf eftirlit,
enda rúmur hálfur milljarður í húfi.
Framhaldsnámið
Tónlistarskólinn í Reykjavík skaðast við að æðra
nám í tónlist flyst til Listaháskólans. Reykjavík-
urborg hefur leitast við að draga úr högginu. Þann-
ig eru framlög borgarinnar í ár áætluð um 77 m.kr.
og greiðir borgin þá allt upp í 650 þ.kr. með nem-
endum sem lengst eru komnir í námi. Það nám ætti
hugsanlega að fara fram í Listaháskóla Íslands og
greiðast af ríkinu ef litið er heildstætt á málin.
Rekstur bókasafns skólans á skv. lögum að greið-
ast af skólagjöldum, en ekki af sveitarfélaginu og
spurning hvort það eigi ekki að flytjast í Listahá-
skóla Íslands, en það er mál sem borgin metur ekki,
frekar en hvort skólagjöld standi undir rekstri þess.
Blaðamaður þekkir ekki lagaramma. Þá áttar hann
sig ekki á að tónlistarskólar, nemendur, kennarar
og sveitarfélög í landinu hafa óskað eftir því að rík-
ið axli ábyrgð á framhaldsnámi í tónlist og við-
ræður hafnar. Á fundi formanns fræðsluráðs með
skólastjórum tónlistarskólanna í nóvember í fyrra
kom fram að borgin hygðist ekki hætta framlögum
til þessa náms vegna reykvískra nemenda meðan
málið er sótt til ríksins. Að gefa annað í skyn er
hrein og klár villa.
Hvers vegna er ekki fagnað?
Skattborgarar í Reykjavík geta fagnað því að nú
kaupum við gott nám fyrir fleiri reykvíska nem-
endur en nokkru sinni. Skólanir starfa eftir gagn-
særri og heiðarlegri reglum en áður. Fyrir liggur
skýr vilji um að aðlögun verði í samráði við tónlist-
arskólana og búið er að samþykkja það formlega í
fræðsluráði. Fagna ber að loks hafa tekist form-
legar viðræður við ríkið um tilhögun framhalds-
náms. Og því, að það var eitt af fyrstu verkum nýs
fræðsluráðs að skipa starfshóp um tónlistaruppeldi í
skólum, enda ljóst að að tónmenntakennsla er mjög
misjöfn í grunnskólum og verður tekið á því.
Rangfærslur um tónlistar-
skólana í Reykjavík
Eftir Stefán Jón Hafstein
Höfundur er formaður fræðsluráðs.