Morgunblaðið - 30.09.2005, Blaðsíða 60

MORGUNBLAÐIÐ, KRINGLUNNI 1, 103 REYKJAVÍK, SÍMI 569 1100, SÍMBRÉF 569 1181, PÓSTHÓLF 3040,
ÁSKRIFT-AFGREIÐSLA 569 1122, NETFANG: RITSTJ@MBL.IS, AKUREYRI: KAUPVANGSSTRÆTI 1 FÖSTUDAGUR 30. SEPTEMBER 2005 VERÐ Í LAUSASÖLU 220 KR. MEÐ VSK.
Opið 8-24 alla daga
í Lágmúla og Smáratorgi
FJÖLGUN á allra síðustu árum í
hópi fertugra og eldri sem koma til
meðferðar á sjúkrahúsinu Vogi í
fyrsta sinn, skýrist hugsanlega af
nýjum þjóðfélagsvanda sem stafar
af léttvíns- og bjórneyslu. Fólk hef-
ur þá jafnvel um nokkurn tíma verið
að „sulla“ sem kallað er, í bjór og
léttvíni en kemst smám saman í
vandræði með sína drykkju.
„Þetta er annað munstur,“ segir
Valgerður Rúnarsdóttir, læknir á
Vogi, í samtali við Morgunblaðið en
hún hélt erindi á ráðstefnu geð-
lækna á Grand hóteli í Reykjavík í
gær. „Sumir hafa jafnvel átt við
vanda að etja lengi en hafa getað
mun frekar til meðferð-
ar vegna lyfjanotkunar
en karlar. 35% kvenna
sem komu á Vog í fyrra
nota það mikið af ró-
andi lyfjum (svefnlyf,
kvíðastillandi eða ró-
andi lyf) að það taldist
hluti af þeirra vanda en
það átti aðeins við um
21% karlanna.
Spurð um ástæðu
þess að konum sé að
fjölga í meðferð á Vogi
segir Valgerður: „Skýringin er von-
andi sú að fordómarnir fyrir því að
konur geti haft þennan sjúkdóm séu
að minnka. Ég held að vandi kvenna
sé ekkert minni þó að það líti þannig
út þegar skoðaðar eru tölur sem
sýna að aðeins þriðjungur sjúkling-
anna séu konur.“
Af þeim 18 þúsund einstaklingum
sem leitað hafa á Vog frá stofnun
hans árið 1977 eru um 5.000 konur.
Reykingar standa í stað
88% allra kvenna sem fóru í með-
ferð á Vogi á síðasta ári reyktu.
Sama hlutfall kvenkyns sjúklinga
reyktu árið 1997. 83% karla reyktu
árið 1997 en sú tala hafði hækkað í
85% á síðasta ári. Á sama tíma hafa
reykingar almennt í þjóðfélaginu
minnkað mikið en í dag er talið að
um 20% Íslendinga reyki.
„Þetta er gríðarlegur heilsufars-
vandi,“ segir Valgerður um hátt
hlutfall reykingamanna meðal sjúk-
linganna.
Fjölgun í hópi fertugra og eldri sem koma til meðferðar á Vogi í fyrsta sinn
Margir í vanda vegna
bjór- og léttvínsneyslu
Eftir Sunnu Ósk Logadóttur
sunna@mbl.is
haldið öllu í lagi en svo
fer það úr böndunum
með þessari tegund af
neyslu.“
Valgerður fjallaði í
erindi sínu sérstak-
lega um konur og kom
fram að sífellt fleiri
konur koma til með-
ferðar á Vogi og nú er
svo komið að þær eru
rúmlega þriðjungur
nýrra sjúklinga
sjúkrahússins árlega.
Neysla þeirra er ólík eftir aldri, þær
yngri nota helst ólögleg vímuefni en
aðeins 15% kvenna yngri en 20 ára
sem koma til meðferðar nota ekki
slík efni.
Sé litið til kynjanna koma konur
Fjármögnun óperuhúss langt komin
HUGMYNDIN um óperuhús í Kópavogi er komin
langt á leið með að verða að veruleika, að sögn
Gunnars Birgissonar, bæjarstjóra Kópavogs. Fjár-
mögnun ætti að ljúka í næsta mánuði gangi allt að
óskum. Verður þá hafist handa við teikningar
hússins og í kjölfarið ættu framkvæmdir að fara af
stað. Frumteikningar eru unnar eftir hugmyndum
Gunnars sjálfs. Húsið verður um 2.500 fm að flat-
armáli og á að rúma 700 áhorfendur í sæti. Það
verður staðsett sunnan við Gerðarsafn og Salinn.
Húsið verður grafið niður að hluta en lang-
tímamarkmiðið er að tengja öll mannvirkin saman
þannig að hægt verði að samnýta þau í framtíð-
inni. Vonast er til að endanlegar teikningar verði
tilbúnar fyrir áramót.
Meðfylgjandi mynd sýnir staðsetningu óperu-
hússins við Menningarmiðstöð Kópavogs, Gerð-
arsafn og Kópavogskirkju. | 6
GUNNAR Heiðar Þorvaldsson, landsliðs-
maður í knattspyrnu, var enn og aftur á
skotskónum fyrir sænska knattspyrnuliðið
Halmstad í gærkvöld. Gunnar skoraði
fyrsta mark sinna manna þegar þeir lögðu
portúgalska liðið Sporting Lissabon á úti-
velli, 3:2, í UEFA-keppninni, og réðust úr-
slitin í framlengingu. Þetta var 19. mark
Gunnars Heiðars á leiktíðinni fyrir Halms-
tad og með sigrinum tryggði liðið sér sæti
í riðlakeppni UEFA-bikarsins. Annað Ís-
lendingalið komst áfram í keppninni. AZ
Alkmaar, sem Grétar Rafn Steinsson leik-
ur með, sló út rússneskt lið. | D2
AP
Nítjánda mark
Gunnars Heiðars
RÆKJUVINNSLAN Íshaf á
Húsavík segir öllu starfsfólki
sínu, um 25 manns, upp störfum
frá næstu mánaðamótum vegna
erfiðra rekstrarskilyrða rækju-
iðnaðarins. Þá hefur verið ákveð-
ið að hafa aðeins eina vakt hjá
Strýtu, rækjuvinnslu Samherja á
Akureyri, í stað tveggja og verð-
ur um 30 manns sagt þar upp
störfum.
Arnar Sigurmundsson, formað-
ur Samtaka fiskvinnslustöðva,
telur að um næstu áramót verði
ekki starfandi nema átta rækju-
vinnslur hér á landi. Það eru
helmingi færri verksmiðjur en
voru starfræktar fyrir einu til
tveimur árum.
Lægra skilaverð
Skilaverð rækjuafurða í ís-
lenskum krónum hefur lækkað
um 25–30% á undanförnum ár-
um. Að sögn Arnars má m.a.
rekja þessa lækkun til offram-
boðs á rækju í Evrópu, ekki síst
frá Kanada. Því hafi fylgt lækkun
á rækjuverði. Einnig hafa rækju-
veiðar nær alveg brugðist hér við
land og verksmiðjurnar hafa ver-
ið háðar því að kaupa hráefni er-
lendis frá. Hráefnisverðið í er-
lendri mynt hefur ekki lækkað í
takt við lækkun afurðaverðsins.
„Ofan í þá erfiðleika sem fyrir
voru í rækjuvinnslunni undanfar-
in fjögur til fimm ár, hefur styrk-
ing á gengi krónunnar haft tölu-
vert mikil áhrif á að fyrirtækin
hafa nú hvert af öðru gripið til
aðgerða, m.a. uppsagna,“ sagði
Arnar.
Helmingi
færri
rækju-
verk-
smiðjur
 Íshaf á Húsavík | 12
55 manns sagt upp
á Norðurlandi
Morgunblaðið/BFH
Mývatnssveit | Kári Þorgrímsson í Garði var
að skoða kornakur sinn í gær. Þar er ekki
sérlega fallegt yfir að líta eftir hálfsmán-
aðar kuldakast. Kári telur þó að kornið hafi
verið orðið nokkurn veginn þroskað og
stefndi í viðunandi uppskeru áður en hretið
kom. Hann telur að þriðjungur uppsker-
unnar sé glataður nú þegar. Nokkrir góðir
dagar gætu bjargað miklu.
Í Mývatnssveit voru þrír bændur með
kornrækt í sumar, samtals 10 til 12 hektara,
og vantaði aðeins fáa daga í að þreskivél
kæmist til þeirra fyrir hret. Í dölum Þing-
eyjarsýslu er korn enn óskorið á allmörgum
ökrum. Kári telur að það þurfi a.m.k. þrjá
verulega góða daga til að bjarga megi korn-
uppskeru hjá Þingeyingum.
„Þetta er hrein andstyggð“
Í Bárðardal hefur snjóað heilmikið og var
kominn 40 cm jafnfallinn snjór við bæinn
Svartárkot, að sögn Tryggva Harðarsonar,
fyrrverandi bónda. Á bænum er heimaraf-
stöð sem truflaðist vegna krapa í vatni í
fyrrinótt og það fé sem hefur verið smalað
er allt í húsi enda algerlega jarðlaust.
„Þetta er að verða langt og leiðinlegt
haust,“ sagði Tryggvi. „Það þarf geysimikla
hláku til að þennan snjó taki upp. Þetta er
hrein andstyggð.“ Vegurinn heim að bæ var
skafinn á miðvikudagsmorgun og þar eru
nú ríflega eins metra háir ruðningar.
„Langt og
leiðinlegt
haust“
AUKA þarf sjálfstæði heimilis-
lækna og jafnframt að auka val og
fjölbreytileika í grunnþjónustu við
sjúklinga til að tryggja hag þeirra
og heimilislækna. Þetta er meðal
þess sem kemur fram í skýrslu sem
unnin var á vegum Læknafélags
Íslands og kynnt er í dag á aðal-
fundi félagsins.
Þetta verður, samkvæmt skýrsl-
unni, aðeins gert með samningi um
sjálfstætt starfandi heimilislækna
sem dragi úr miðstýringu.
Sigurbjörn Sveinsson, formaður
LÍ, segir tilgang starfshópsins sem
vann skýrsluna að reyna að end-
urreisa sjálfstæðan heimilislækna-
rekstur og benda á aðra möguleika
en heilsugæslustöðvarnar. Þetta
hafi verið reynt í heilsugæslunni í
Lágmúla og Salastöðinni, en í of
litlum mæli. Þá mætti reksturinn
vera enn sjálfstæðari og óháðari
ríkinu en hann er.
Í skýrslunni kemur einnig fram
að athyglisvert sé að hjá nágranna-
þjóðum okkar byggist kerfið meira
á sjálfstætt starfandi heimilislækn-
um og að þróunin virðist vera í þá
átt.
Starfsemi sjálfstætt starfandi
heimilislækna geti verið staðsett
hvar sem er og að skjólstæðingar
geti valið sér lækni svo lengi sem
listi læknisins sé opinn, tengsl
þeirra haldist svo lengi sem skjól-
stæðingurinn óski og rofni ekki
þótt hann flytjist á milli íbúðar-
hverfa. | 4
Sjálfstæði heimilis-
lækna verði aukið