Morgunblaðið - 30.09.2005, Blaðsíða 30

30 FÖSTUDAGUR 30. SEPTEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Stýrivextir Seðlabanka Ís-lands hækka um 0,75 pró-sentustig 4. október næst-komandi og verða 10,25%
frá og með þeim degi. Þetta til-
kynnti Birgir Ísleifur Gunnarsson,
formaður bankastjórnar Seðla-
bankans, á blaðamannafundi sem
haldinn var vegna útgáfu Peninga-
mála í gær.
Var þetta síðasta tilkynning hans
um stýrivexti en hann lætur af
störfum nú um mánaðamótin.
Í ræðu sinni sagði Birgir að
ójafnvægið í þjóðarbúskapnum
hefði aukist frá því að síðast var til-
kynnt um stýrivaxtabreytingu hinn
6. júní síðastliðinn. Hann sagði að-
stæður að ýmsu leyti svipaðar þeim
sem ríktu undir lok síðustu aldar.
„Ójafnvægið er jafnvel meira nú:
viðskiptahalli meiri, raungengi
hærra, íbúðaverð lengra yfir lang-
tímajafnvægi og skuldsetning
heimila, fyrirtækja og þjóð-
arbúskaparins í heild töluvert
meiri. Ýmislegt er frábrugðið. Mik-
ill vöxtur einkaneyslu sl. tvö ár hef-
ur fremur verið knúinn áfram af
skuldasöfnun heimilanna en vexti
ráðstöfunartekna, sem jukust tölu-
vert hraðar árin 1998 til 2000 en
nú. Áhrif aukins launakostnaðar á
verðbólguna eru ekki jafn mikil, en
þáttur hækkunar húsnæðisverðs er
áhrifameiri.
Ytri skilyrði þjóðarbúsins eru
einnig töluvert ólík. Á árunum 1999
og 2000 lagðist aukið aðhald í
helstu viðskiptalöndunum á sveif
með auknu aðhaldi Seðlabankans,
en nú eiga óvenju lágir vextir í
Evrópu og víðar snaran þátt í að
kynda undir útlánaþenslu. Þeir
hafa tafið miðlun peningastefn-
unnar og beint henni að stórum
hluta um gengisfarveginn. Vanda-
málin sem við er að glíma nú eru
því jafnvel meiri en um aldamótin,“
sagði Birgir.
Mesti vöxtur einkaneyslu
Hann sagði aðstæður á næstu ár-
um verða prófraun fyrir pen-
ingastefnuna og brýnt sé að stefn-
an standist þá prófraun ella sé
hætt við að trúverðugleiki hennar
og um leið bankans bíði tjón sem
erfitt gæti reynst að bæta.
Jafnframt sagði hann það von-
brigði að verðbólguhorfur til næstu
tveggja ára væru enn svo háar að
óviðunandi væri, einkum með tilliti
til þeirrar verðbólguáhættu sem
felst í mögulegri veikingu krón-
unnar.
„Verðbólguhorfur til næsta árs
hafa beinlínis versnað frá því fyrr á
árinu þrátt fyrir að sterk króna
hafi haldið aftur af hækkun vöru-
verðs. Leggst þar allt á eitt: mikil
húsnæðisverðbólga sem byggð er
inn í vísitöluna næstu mánuði, áhrif
hratt vaxandi eftirspurnar, aukin
framleiðsluspenna og meiri hækk-
un launakostnaðar á framleidda
einingu en áður var talið. Þessir
þættir vega þyngra en styrkur
krónunnar,“ sagði Birgir.
Hann hélt áfram og sagði að
krafturinn í innlendri einkaneyslu
héldi sífellt áfram að koma á óvart
og nefndi sem dæmi að á öðrum
ársfjórðungi þessa árs hefði árs-
vöxtur einkaneyslu verið 14% sem
er mesti vöxtur á einum fjórðungi
frá því að birting ársfjórðungslegra
þjóðhagsreikninga hófst.
Breytt peningastefna
Í máli Birgis kom fram að ólíklegt
sé að þörf hagkerfisins til þess að
aðlagast í kjölfar þess ofþenslu-
skeiðs sem nú stendur yfir verði
minni en í kjölfar ofþensluskeiðsins
undir lok síðustu aldar. Hann benti
þó á að aðlögunarferlið verði ekki
það sama þar sem umgjörð pen-
ingastefnunnar er ekki sú sama nú
og hún var á þeim tíma þegar fast-
gengisstefna ríkti.
„Aðhald hefur verið aukið hraðar
og gengi krónunnar óhindrað
hækkað meira en árin 1999 til
2000. Það hefur dregið úr verð-
bólgu og verðbólguvæntingum og
úr getu fyrirtækja til að hækka
laun og velta hækkun kostnaðar út
í verðlag. Jafnframt hefur það gert
erlenda lántöku óhagstæðari en
ella að teknu tilliti til geng-
isáhættu. Ef peningastefnan væri
enn í fjötrum fastgengisstefnu
væru verðbólga og verðbólguvænt-
ingar enn meiri,“ sagði Birgir en
ennfremur benti hann á a
ilvægt væri að draga lærd
framkvæmd peningastefn
aldamótin.
„ Í fyrsta lagi er ljóst að
gengisstefnan leiddi til þe
peningalegt aðhald var of
ar þensluskeiðið stóð sem
öðru lagi var aðlögunarþö
krónunnar eftir að hún fór
lengi vel vanmetin og það
einnig til ónógs peningale
halds. Að hluta til skýrist
því að Seðlabankinn hafði
gengið töluvert á gjaldeyr
sinn til þess að verja krón
áður en horfið var frá fast
isstefnunni í mars 2001.“
Hækkaðir eins og þörf
Eins og margoft hefur kom
er gengi krónunnar nú hæ
getur staðist til lengdar a
hagfræðinga. Sú hætta er
hendi að taki gengið að læ
verðbólga aukast og það j
mjög hratt, svo hratt að þ
ekki samrýmast verðbólgu
miðinu. Að sögn Birgis gæ
bankinn þurft að bregðast
verðbólguskoti með því að
stýrivexti þótt erfitt sé að
fyrir nú hversu háir þeir þ
verða.
„Í spám ýmissa rýnend
aði virðist í mörgum tilvik
ið út frá því að bankinn m
Tíunda hækkun
á sautján mánu
Verðbólgumarkmiðið næst ekki fyrr en 2008 ver
Seðlabanki Íslands
kynnti 0,75 prósentu-
stiga hækkun stýri-
vaxta sinna á blaða-
mannafundi í gær.
Guðmundur Sverrir
Þór sótti fundinn og
ræddi við Birgi Ísleif
Gunnarsson seðla-
bankastjóra.
Arnór Sighvatsson og Birgir Ísleifur Gunnarsson á blaðamanna

 




   
      
      ! 

"       ! 

#   $
 % 
#
&   '(  $
 % 
* % 

 '(  $
 % 
+,+(
-,(
,(
./+,(
-,(
,/(
,/(
,(
.//,-(
+,0(
,
,
,
+,
-,
,
/,

 


1   2
  
 
% 2%  
(
 
3
 !  
  
  $ 1    


 !   """ "# """ "#" "" """" ""
LAGABROT
Atli Gíslason, hæstaréttarlögmað-ur og lögfræðingur Blaða-mannafélags Íslands, sagði í
samtali við Morgunblaðið í gær, að
birting á tölvupóstum án heimildar
væri brot gegn almennum hegningar-
lögum og mannréttindakafla stjórnar-
skrár. Orðrétt segir lögmaðurinn:
„Í hegningarlögum er í fyrsta lagi
lögð refsing við að hnýsast í einkaskjöl
og í öðru lagi og þetta skiptir máli
vegna þess að það hafa komið fram
málsvarnir um að skjöl hafi legið á
glámbekk eða farið fyrir mistök á
flakk, er samt sem áður bannað að
hnýsast í þau.
Síðan kemur það sem verra er, það
er hin opinbera birting og dreifing. Það
er eitt að einstaklingur hnýsist í bréf,
en svo er brotið orðið annað, meira og
verra, þegar birting fer fram opinber-
lega. Á meðan ekki liggur fyrir sam-
þykki, þá blasir við að þarna er um lög-
brot að ræða. Það stappar nærri
fullvissu í mínum huga á meðan ekki
koma fram skýringar, sem ég met full-
nægjandi.“
Og lögmaðurinn bætir við:
„Nauðsyn brýtur ekki lög. Það er til
neyðarréttur en þá er um að ræða yf-
irvofandi hættu, til dæmis ef ráðizt er
að þér og þú þarft að afstýra líkams-
árás. En vörnin má ekki vera hættu-
legri en tilefni gefur til. Þetta er und-
antekningartilfelli í lögunum og hún á
ekkert við um þetta. Fyrir mér er frá-
leitt að bera fyrir sig að tilgangurinn
helgi meðalið, þá missum við tök á rétt-
arvörzlukerfinu.“
Þessi ummæli Atla Gíslasonar hafa
vakið verulega athygli. Þau hljóta að
verða þeim, sem unnu verkið sjálft,
verulegt umhugsunarefni enda getur
refsing verið býsna þung.
Og Atli Gíslason bætir við:
„Síðan er þetta endurtekið dag eftir
dag. Í refsirétti er talað um hertan
ásetning.“
Stuldur á tölvupóstum er lögbrot og
viðurlög eru þung refsing. Birting
Fréttablaðsins á tölvupóstssamskipt-
um nokkurra einstaklinga er lögbrot
og viðurlög eru þung refsing. Að auki
heldur Atli Gíslason því fram, að sú
birting sé einnig brot á mannréttinda-
kafla stjórnarskrár.
Það er óneitanlega athyglisvert að
slíkri birtingu var haldið áfram eftir að
athygli var vakin á því opinberlega að
um brot á lögum væri að ræða.
BÓLUSETNINGAR BARNA
Á ári hverju láta um 10,6 milljónirbarna undir fimm ára aldri lífið í
heiminum og er talið að koma mætti í
veg fyrir dauða 1,4 milljóna þeirra með
því einu að bólusetja þau. Um 27 millj-
ónir barna og 40 milljónir þungaðra
kvenna eru ekki bólusettar og í 41 landi
er minna bólusett en fyrir áratug. Í
nýrri skýrslu frá Barnahjálp Sameinuðu
þjóðanna, UNICEF, kemur fram að
bóluefni sé orðið ódýrara og aðgengi-
legra en áður gerðist en samt skorti
mikið á að nóg sé gert af því að bólusetja
börn og barnshafandi konur í þróun-
arlöndunum. Mikið hefur reyndar áunn-
ist í herferðinni fyrir því að bólusetja
börn. Eins og fram kemur í frétt Morg-
unblaðsins í dag hafa á undanförnum
fimmtán árum yfir 70% barna í heim-
inum verið bólusett reglulega gegn sjúk-
dómum á borð við mislinga, flensublóð-
fíkils-lungabólgu, kíghósta og stíf-
krampa.
Í skýrslunni kemur fram að árlega
fæðist um 130 milljónir barna og frá
árinu 1990 hafi um 70% fengið helstu
bólusetningar. Það var mikil framför frá
árinu 1980 þegar það átti aðeins við um
20% barna undir eins árs aldri. Síðan
hefur hins vegar lítið miðað þar sem
neyðin er stærst. Í kynningu á skýrsl-
unni kom fram að um þessar mundir
væri um einum milljarði dollara (rúm-
lega 60 milljörðum króna) varið á ári til
bólusetninga barna, en milljarð þyrfti til
viðbótar ef markmið stofnunarinnar um
að bólusetja 90% barna undir eins árs
aldri fyrir árið 2010 á að nást.
Í skýrslunni er einnig bent á gapið í
bólusetningum milli iðnríkja og þróun-
arríkja. Árið 2003 voru 90% barna í iðn-
ríkjunum bólusett með viðunandi hætti,
en hlutfallið var aðeins 52% í vestur- og
miðhluta Afríku.
Eins og á við um margt annað, sem
snertir fátækt í heiminum, er óskiljan-
legt að það ástand skuli látið viðgangast,
sem fjallað er um í skýrslu Sameinuðu
þjóðanna. Ef hægt er að bjarga tæplega
tveimur milljónum barna á ári hverju
með bólusetningum af hverju er það
ekki gert? Hver er fyrirstaðan? Hvar er
slíkt verkefni í forgangsröðinni? Hvað
er mikilvægara en að bjarga barnslífi?
UMFERÐARMENNING ÍSLENDINGA
Reykjavíkurborg hyggst hrinda afstað svokallaðri vitundarvakningu
um umhverfismál, sem á að standa fram
á næsta vor. Lögð verður áhersla á þrjá
þætti og eru samgöngumál fyrst á dag-
skrá.
Í frétt um átakið í Morgunblaðinu í
gær er talað við Ellý K. Guðmunds-
dóttur, sviðsstjóra umhverfissviðs
Reykjavíkurborgar, sem segir að virkja
eigi borgarbúa til að taka þátt í um-
hverfismálum og koma auga á atriði,
sem muna einstaklinginn litlu, en hafi
þeim mun meiri áhrif á umhverfið.
Í frétt um vakninguna kemur fram að
nú sé svo komið að í Reykjavík séu 620
bílar á hverja þúsund íbúa og það sé
hærra hlutfall en í nokkurri annarri
evrópskri borg. Þá noti reykvískir öku-
menn bílinn mikið fyrir styttri vega-
lengdir en gengur og gerist annars
staðar. Hér eru 62% ökuferða undir
þremur kílómetrum og þriðjungur
ferða undir einum kílómetra.
Þá hefur bílakostur Íslendinga tekið
miklum breytingum bæði hvað varðar
afl og þyngd. Afl bensínknúinna bif-
reiða í Reykjavík hefur aukist um fjórð-
ung á undanförnum fimm árum og dís-
ilbíla um 16%.
Það er erfitt að bera samgöngur í
Reykjavík saman við aðrar borgir þar
sem almenningssamgöngur eru skil-
virkari og umferð gengur hægar fyrir
sig með tilheyrandi teppum og stíflum.
Í nýju leiðakerfi Strætó er stefnt að því
að taka á fyrri þættinum. Það kerfi hef-
ur mætt gagnrýni, en á það er þó ekki
farið að reyna fyrir alvöru. Ekki má
horfa fram hjá því að þar er markmiðið
að fjölga ferðum og einnig að veita
strætisvögnum forgang í umferðinni
með sérstökum akreinum og öðrum að-
gerðum. Umferðarmenningu Íslend-
inga verður ekki breytt á einni nóttu,
en það verður forvitnilegt að sjá hvort
hægt er að snúa þeirri þróun við, sem
er lýst hér að ofan.