Fréttablaðið - 23.09.2006, Blaðsíða 70

23. september 2006 LAUGARDAGUR34
Safnari og náttúrubarn eru orð sem lýsa Petru best. Frá því hún opnaði augun í fyrsta
skipti hefur hún veitt umhverfi
sínu meiri athygli en flest okkar
gera nokkurn tímann. Foreldrar
hennar virðast hafa skynjað þetta
og völdu henni því viðeigandi nafn
því á grískri tungu þýðir orðið
„petra“ einfaldlega steinn. Fjallið
og fjaran voru hennar leiksvæði
og þaðan fékk hún leikföng sín.
Petra týndi fallega eða óvenjulega
steina til að skreyta í kringum sig
eða búa til úr þeim ílát eða skraut-
muni í svonefnd „gullabú“, sem
hún og vinkonur hennar byggðu
sér. Á ferðum sínum fann hún
margan steininn sem hún girntist
að eiga en lét liggja, þangað til
síðar.
Að safna í huganum
Petra byrjaði að safna steinum
fyrir alvöru þegar hún og eigin-
maður hennar fluttu í lítið hús inn-
arlega í þorpinu sem þau skýrðu
Sunnuhlíð. Ástæðan var einfald-
lega sú að þá hafði hún loksins
svigrúm til að færa alla steinana
heim í hús. Þessa steina hafði hún
skoðað í fjöllunum frá barnsaldri
svo að í raun hafði söfnunarstarf
hennar farið fram í huga hennar
fram að þeim tíma að hún hafði
húsrúm til að taka þá með sér og
geyma. Eða eins og hún segir sjálf:
„Ég vissi hvert ég átti að fara
þegar ég fór virkilega að safna.“
Fyrstu tuttugu árin af söfnun-
arstarfi sínu sótti Petra nær ein-
göngu steina í fjörur og fjallgarð-
inn norðan Stöðvarfjarðar. Petra
gekk einfaldlega út um aðaldyrn-
ar á Sunnuhlíð og eins og leið lá
upp brekkurnar og á fjöllin fyrir
ofan. Allt fram á miðjan sjöunda
áratuginn voru engir vegir til að
fara til steinaleitar suður fyrir
fjörðinn eða í firðina sunnan við
Stöðvarfjörð. Bílvegur var ekki
lagður um Kambanesskriður yfir
til Breiðdalsvíkur fyrr en árið
1962 og brú yfir Stöðvará í botni
fjarðarins kom það sama ár. Sam-
band við bílfæran veg norður til
Fáskrúðsfjarðar kom heldur ekki
fyrr en árið 1953. Stöðvarfjörður
var því mjög afskekktur lengi
eftir að bílaöld hófst sem frestaði
því að Petra leitaði steina í nálæg-
um sveitum. Steinarnir hennar
eru því langflestir úr Stöðvarfirði
og af Austurlandi því Petra hefur
nær ekkert leitað steina í öðrum
landsfjórðungum.
Eitthvað skrítin
Margir hugsa með sér að steina-
safnari hljóti að vera svolítið skrít-
inn og Petra hefur fengið að heyra
þá skoðun úr mörgum áttum í
gegnum árin. „Mér var oft bent
góðlátlega á að mér væri nær að
halda mig heima við bakstur eða
við önnur heimilisverk sem hæfðu
betur húsmóður eins og mér.“
Petra hefur alltaf látið slíkar úrtöl-
ur eins og vind um eyrun þjóta og
hefur aldrei reynt að bæla niður
söfnunarþörf sína. Hún er samt
sammála því að hún hljóti að vera
sérlunduð fyrst hún hafi gaman að
því að tína grjót. En það er þörf
sem hún ræður ekki við.
Mikil vinna
Á undanförnum áratugum hafa
hundruð þúsunda heimsótt Petru.
Eins og gefur að skilja hefur þetta
haft áhrif á daglegt líf hennar og
fjölskyldunnar og margir sem
koma í safnið, skoða steinana
hennar Petru án þess að gera sér
grein fyrir að þeir eru staddir á
einkaheimili. Á undanförnum
árum hefur Sunnuhlíð vissulega
tekið á sig svipmót safns en er þó
fyrst og fremst heimili. Petra
hefur fyrir löngu sætt sig við allt
það ónæði sem af gestakomum
stafar og henni finnst verðlaunin
yfirskyggja óþægindin með öllu.
Sumarið og haustið eru anna-
samasti tíminn hjá Petru og hennar
fólki. Síðustu tíu árin hefur gestum
fjölgað jafnt og þétt og þeir urðu
rúmlega tuttugu þúsund í fyrra-
sumar. Yfir mesta ferðamannatím-
ann koma þar oft nokkur hundruð
manns á dag og ekki er óalgengt að
tvö til þrjú hundruð manns skoði
safnið á sama tíma. Undanfarin ár
hefur það verið vinsælasti við-
komustaður ferðamanna á Austur-
landi. Gestirnir eru fjölþjóðlegur
og lítríkur hópur og um árin hefur
Petra fengið margar eftirminnileg-
ar heimsóknir.
Eftirminnilegt fólk
„Hingað kom einu sinni Banda-
ríkjamaður sem hafði slasast
alvarlega í Víetnamstríðinu og
var bundinn við hjólastól. Hópur-
inn sem hann ferðaðist með hafði
lítinn tíma aflögu en þegar komið
var að brottför neitaði hinn fatl-
aði hermaður að yfirgefa safnið.
Eftir rúmar þrjár klukkustundir
samþykkti hann loksins að fara,
en sagði við mig að eftir heim-
sóknina ætti hann léttara með að
sætta sig við hlutskipti sitt því nú
vissi hann hvernig staður biði
hans eftir dauðann,“ segir Petra
og brosir. „Annar ferðamaður fór
úr skónum niðri á götu. Hann full-
yrti að safnið væri helgur staður
og inn á skónum færi hann ekki.“
Í safnið kemur fjöldi fólks sem
annað hvort trúir á mátt steinanna
eða kemur í fræðilegum tilgangi.
Þó að þessir tveir hópar nálgist
steinana á ólíkan hátt þá má full-
yrða að upplifun fólks í safninu
getur verið afar sterk. Þetta sést á
því að margir koma ár eftir ár.
Þýskur jarðfræðiprófessor hefur
til dæmis heimsótt safnið í yfir tut-
tugu skipti og kemur þá oft með
útskriftarnema sína. Annar hópur
þýskra stúdenta sem kemur líka
reglulega í heimsókn sækir þangað
upplifanir sem eru örugglega aðrar
en annarra sem í safnið koma.
Þessi hópur kemur frá þarlendum
blindraskóla og Petra segir það
athyglisvert að mörg þeirra gátu
sagt til um liti steinana sem þeim
voru réttir. Petra kann líka sögur
af fólki sem brostið hefur í grát
þegar það gengur inn í safnið og
aðrar af fólki sem fundið hefur
fyrir svo miklum krafti frá ein-
stökum steinum að það finnur fyrir
líkamlegum óþægindum. Hvort
fallegur steinn býr yfir mætti til
lækninga eða hvort hann inniheld-
ur sérstaka orku verður aldrei
útkljáð eða sannað. Til þess eru
viðhorf fólks of ólík. Hitt er víst að
fólk sem trúir staðfastlega á orku
steinanna kemur í safnið í hundr-
aða vís á ári hverju.
Undur náttúrunnar
Áhugi Petru á undrum náttúrunn-
ar er sprottinn af þeirri virðingu
sem hún ber fyrir öllu sem náttúr-
unni tilheyrir. „Ég man eftir því að
ég hugsaði að það væri voðalegt
að geta hvorki skáldað lag eða vísu
um allt það sem maður sér fallegt.
Að koma því til skila einhvern
veginn. Ég hef upplifað svo margt
fallegt út í náttúrinni. Alveg rosa-
lega fallegt; ótrúlegt. Ég hef marg-
oft sest niður og dáðst að náttúr-
unni. Þetta er allt svo breytilegt.“
Þessi orð sanna að Petra er lista-
kona í hjarta sínu. Steinarnir hafa
verið hennar farvegur til að fá
útrás fyrir djúpstæða tjáningar-
þörf og gestirnir sem þangað
koma upplifa margir heimili henn-
ar sem listaverk. Petru hefur því
tekist að miðla þeirri fegurð sem
hún hefur notið á ferðum sínum,
þó að það hafi ekki verið ætlun
hennar í upphafi.
„Þau eru ekki svo grá fjöllin okkar“
Í litlu rauðu húsi austur
á Stöðvarfirði hefur
Petra Sveinsdóttir,
eða Steina-Petra eins
og hún er ávallt kölluð,
komið upp einstöku
safni skrautsteina. Hún
hlaut í sumar hvatningar-
verðlaun Þróunarfélags
Austurlands fyrir söfnun-
arstarf sitt. Svavar Há-
varðsson leit inn til Petru
og kynntist einstakri
konu.
HUNDRUÐ ÞÚSUNDA Í HEIMSÓKN Síðustu tíu árin hefur gestum fjölgað jafnt og þétt og þeir voru rúmlega tuttugu þúsund í fyrrasumar. MYND/SVAVAR
„Annar ferðamaður fór
úr skónum niðri á götu.
Hann fullyrti að safnið
væri helgur staður og
inn á skónum færi hann
ekki.“
AÐ VEIÐA STEINA
Petra segir að það sé ekki fjarri lagi að líkja
steinasöfnun við veiðar. Það sem réttlætir
erfiðið við burðinn er spenna leitarinnar og
ánægjan af „veiddum“ steini. Engir tveir
steinar eru eins og hún finnur alltaf eitt-
hvað nýtt í hverjum steini sem hún finnur.
Þessi sköpunarkraftur náttúrunnar kallar
hana til sín og hún hefur aldrei getað leitt
það kall hjá sér.
Petra segir að gleðin yfir fundnum steini
sé þó ávallt blönduð svolitlu samviskubiti.
„Ég hef það oft á tilfinningunni að ég sé að
ræna þá sem í náttúrunni búa. Þó að ég hafi aldrei séð til ferða álfa og huldu-
fólks, efast ég ekki um tilvist þeirra og trúi því að mér sé fyrirgefið.“ Til marks
um það segir hún vera þá staðreynd að hún hefur aldrei dottið illa eða meitt
sig í öll þau ár sem hún hefur sótt ríki þeirra heim. Þetta túlkar hún sem svo
að steinasöfnun hennar sé í sátt og samlyndi við þá sem hún telur vera óum-
deilda eigendur steinanna.
UPPÁHALDSSTEINNINN Á þessum
steini hefur Petra sérstakar mætur
og tengist það góðum minningum
frá deginum sem hún fann hann.