Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.07.1987, Blaðsíða 2

Náttúrufræðingurinn - 01.07.1987, Blaðsíða 2
tímabil sjávarþörunga (the age of fucoids). Næst var tímabil hinna miklu deilna (the age of controversy), þegar plöntuuppruni faranna var alvarlega dreginn í efa. Þetta tímabil stóð frá 1881- 1920. Þriðja og síðasta skeiðið í sögu fræðigreinarinnar nefndi hann mótun hennar á nútíma (the development of modern approach). Mörg nöfn, sem nú eru notuð innan greinarinnar, voru í upphafi gefin förum, er talin voru eftir þörunga (fucoids). Það er athyglisvert, að næstum helmingur allra ættkvísla, sem fengu nafn sitt á nítjándu öldinni, var í fyrstu talinn til plönturíkisins (Han- tzschel 1965, Osgood 1975). Skýringar á þessu eru ef til vill ekki eins langsóttar og virðist vera við fyrstu sýn. Mörg lífför eru alls ekki ólík plöntum í útliti og auk þess var þekking manna á seti og set- formum, vistfræði og hegðun dýra mjög takmörkuð á þessum tíma. Steingerv- ingafræðingar nítjándu aldar höfðu mestan áhuga á nafngiftafræði og höfðu meir en nóg að gera við að flokka dýr og plöntur. Eiginlegir steingervingar voru meira spennandi en einhver setform, sem erfitt var að skilja hvernig höfðu myndast. Rannsóknir á förum lágu þó ekki alveg niðri, en fáir stunduðu slíkar rannsóknir. Hér skal nefndur Edward Hitchcock, en árið 1858 birti hann mikið rit um för og spor í jarðlögum á austur- strönd Bandaríkjanna. Þar lýsti hann meðal annars hinum frægu risaeðluspor- um í Connecticut River Valley. Upp úr 1881 urðu verulegar deilur um uppruna hinna svokölluðu „fucoids". Ja- mes (1884,1885) sýndi fram á að margir þeirra „fucoids" sem Miller og Dyer (1878a, 1878b) höfðu lýst frá Cincinnati voru annað hvort för eftir lífverur eða þá setform af ólífrænum uppruna (l.mynd). Sænski forngrasafræðingurinn Nathorst (1881) varð þó fyrstur til að vekja menn til umhugsunar um þessi mál. Með ná- kvæmum rannsóknum á setformum og hegðun dýra í og á botninum meðfram ströndum Svíþjóðar sýndi hann fram á að meirihluti allra „fucoids", sem lýst hafði verið, voru annað hvort för eftir dýr, sem sjálf voru löngu eydd, eða set- form af ólífrænum toga. Þessum niður- stöðum Nathorst gátu helstu forsvars- menn „fucoids" ekki látið ósvarað og meðal skrifa, sem beint var gegn þessum uppreisnarmanni, voru rit Lebesconte (1883,1886) og Saporta (1884). Nathorst svaraði í riti árið 1886, en á árunum 1881 til 1886 átti Nathorst sárafáa stuðnings- menn og Gaudry (1883) gekk svo langt að ýja að því að Nathorst afneitaði hefð- bundinni skilgreiningu á þessum fyrir- bærum af þeirri meginástæðu að hann væri andvígur Darwin og kenningum hans. Þetta var ekki rétt og var málinu óviðkomandi. Verk Nathorst skildu eftir sig tómarúm. Ýmislegt hafði að vísu ver- ið skýrt, en mörgum spurningum var enn ósvarað. Margir fengust við rannsóknir á steingervingum, en nafnasúpan og hinn mikli ruglingur á flokkunarfræði fara og spora dugði til að fæla menn frá rann- sóknum á þeim. Um miðjan áratug þessarar aldar hóf- ust hins vegar fyrstu skipulögðu rann- sóknirnar á förum og sporum af lífræn- um toga með rannsóknum Þjóðverjans Richters á nútímaförum í Norðursjó. Með þessum athugunum aflaði hann sér gífurlegrar þekkingar, sem hann not- færði sér síðar við rannsóknir á eldri jarðlögum (Richter 1927,1931,1941). Ár- ið 1935 birti landi hans Abel rúmlega 600 blaðsíðna ritverk um för og spor og næstu áratugina var það mikið notað af fræðimönnum. Með umfangsmiklum rannsóknum Richters og hinu stóra upp- sláttarriti Abels urðu þáttaskil, en um fulla viðurkenningu var þó ekki að ræða fyrr en upp úr 1950. Ástæðurnar fyrir því voru margvíslegar. Síðari heimsstyrjöld- in var dragbítur á allar frjálsar rannsókn- ir og að henni lokinni var fræðigreinin í 98
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.