Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 44

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 44
í formála bókarinnar segir höfundur: „Efnistök í bókinni ráöast mest af þeirri ákvörðun höfundar og forleggjara að hún teljist fremur alþýðlegt fræðirit en vísinda- legt yfirlit." Hver er þá munurinn á alþýð- legu fræðiriti og vísindalegu? Þetta væri gott að hafa á hreinu. Af því, sem Ari Trausti segir síðar í formálanum, mætti ætla að hann teldi þennan mun felast í því, hvernig vitnað er til upplýsinga, sem er að finna í öðrum ritum; ef það er ekki gert á sama hátt og í svokölluðum viðurkennd- um alþjóðlegum fagtímaritum, þá teljist skrifin alþýðleg. í mfnum huga er alþýð- legt fræðirit rit, sem fjallar um einhver af- mörkuð fræði á alþýðlegan máta, þ.e.a.s. á tiltölulega einföldu og auðskildu máli. Það sniðgengur flóknar útlistanir, sem reikna má með að almenningur hafi tak- markað gagn af. Það sneiðir hjá illa skil- greindum hugtökum, en útskýrir vel frum- hugtök og frumhugmyndir, sem það not- ar. Það sneiðir frekar hjá vaxtarbroddum fræðanna, ef hugmyndir þeirra hafa ekki enn öðlast sess innan fræðanna eða eru al- varlega umdeildar vegna þess að rann- sóknir á þeim eru ekki það langt komnar að þær hafi skilað fræðunum betur skiljan- legum til okkar. En alþýðlegt fræðirit er ekki rit þar sem slakað er á hinum fræði- legu kröfum um skilning á viðfangsefninu eða framsetningu þess. Það er ekki rit þar sem notast er við óljósa frásögn eða óná- kvæma eða þar sem tæpt er á hlutunum. Það verður einmitt að gera þær kröfur til alþýðlegra fræðirita að þau séu sem full- komnust fræðilega. Fræðimenn mega ekki skáka að almenningi einhverjum hálfgild- ings- eða annars flokks fræðum. Það er ekki fræðimennska. íslandseldar er nútímaleg bók að allri gerð. Hún notar margar aðferðir við að miðla upplýsingum til notenda sinna. Hún inniheldur megintexta, kort, ljósmyndir, sérunnar skýringarmyndir, töflur, inn- skotstexta o.fl. En hve mikill er þáttur hvers um sig í bókinni? Til þess að nálgast einhverja hugmynd um það hvernig bókin nýtir hinar ýmsu miðlunaraðferðir hef ég mælt hver eru innbyrðis hlutföll flatarmáls þess, sem í bókinni er notað undir hinar ýmsu miðlunaraðferðir. Stærstur er hlutur ljósmyndanna, eða um 44% bókarinnar. Þá kemur megintext- inn, en hann notar um 22% flatarmálsins. Kortin koma þar næst og þekja um 11%. Sérteiknaðar skýringarmyndir þekja 8%. Töfluefni þekur um 5%. Innskotstextar, innrammaðir smátextar hingað og þangað innan um annað efni bókarinnar, sem í flestum tilvikum er tekið beint eða nær beint upp eftir ýmsum höfundum, er um 4% bókarinnar. Skýringartextar við myndefnið þekja um önnur 4%. Staðsetn- ingarkort með stuttum upplýsingatexta um einstök eldstöðvakerfi þekja um 1% og sama pláss taka heimildaskrár. Ef litið er á allan textann annars vegar og allt myndefni (þar með taldar töflur) hins vegar, kemur í ljós að textinn er um 30% bókarinnar en myndefnið um 70%. Að draga af þessum tölum lærdóm í skyndingu er ekki svo auðvelt. Af þeim er þó eitt augljóst, að myndefni er gert mjög hátt undir höfði. í umfjölluninni hér á eftir mun ég taka fyrir einn og einn miðlunarþátt bókarinnar og draga síðan saman helstu niðurstöður mínar um bókina. Megintexti Meginmáli bókarinnar má skipta í þrjá hluta auk formálans. Fyrirferðarmestur er hluti tölusettu kaflanna 17, sem fjalla um eldstöðvakerfin í landinu. Þeim köflum er það sameiginlegt að fjalla mjög almennt um eldvirknina í þessum kerfum. Kerfun- um er Iýst frá sjónarhorni almennrar jarð- fræði en með þungri áherslu á brot í jarð- skorpunni og dreifingu eldstöðvanna, raktir eru þættir úr bæði almennri rann- sóknarsögu þeirra og eldgosasögu og getið ýmissa sérkenna í landinu. í textanum eða meðfylgjandi töflum er reynt að gefa yfir- lit yfir gossögu þeirra síðan ísöld lauk. Ferlum eldvirkninnar (þ.e.a.s. því sem gerist í og við eldfjöll á yfirborði og á dýpi, svo sem myndun bergkviku, flutning hennar, kólnun, afgösun og storknun; sambandi afgösunar, sprenginga, gjósk- umyndunar og hraunrennslis; hegðun eld- gosa almennt; hvernig eldgígar, eldstöðvar og eldfjöll þróast; samspili jarðskjálfta- 44
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.