Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 52

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 52
á enga möguleika á því að komast eftir þessari sprungu til yfirborðs, en samt er hún þar. Myndin segir sem sagt annað en það sem henni er ætlað. Á bls. 85 er snið í gegnum Heklu og undirlög hennar. Á þessari mynd eru óútskýrð jarðlög neðan við ísaldarmóbergið. Á milli þess og mó- bergsins er óskiljanlegur flötur. Hann er tenntur og misgengi efri jarðlaga ná aðeins niður að honum. Útskýringu vantar á þessum fleti, einkum og sér í lagi merk- ingu tannanna, sem ég minnist ekki að hafa séð fyrr á jarðfræðilegum sniðum. Þau tákna hvorki mislægi né samlægi jarð- laga í hefðbundinni teikningu jarðlaga- sniða og hvernig geta lög legið öðruvfsi hvort að öðru en mislægt og samlægt? Sams konar tenntur flötur birtist aftur á mynd á bls. 98, í sniði af Tindfjallaeldstöð- inni, ennþá óútskýrður. Á þessari mynd eru ennfremur sýnd hallandí misgengi, en svo undarlega vill til að jarðlögin ganga einungis á mis við eitt misgengið af þrem. Á opnunni, bls. 100-101, er stór mynd sem sýnir hvernig mikið „hamfaragos" í Tind- fjöllum fyrir um það bil 250 þúsund árum gæti hugsanlega hafa litið út eitt stakt augnablik. Þetta er eina sérgerða skýring- armyndin í bókinni, sem fær svona mikið pláss, heila opnu. Næst stærsta teikningin fær ekki nema rétt rúma hálfa síðu. Um svona hugarsmíð er í sjálfu sér lítið að segja. En hvers vegna þessi mynd er gerð og hvers vegna lögð er svona mikil áhersla á hana er mér ráðgáta. Atburðurinn, sem myndin á að lýsa, gerðist um 240 þúsund árum áður en það tímaskeið hófst, sem bókin fjallar um. I febrúarheftinu af National Geographic frá 1987 er grein um ísland. Þar eru á bls. 193 skýringarmyndir, sem útskýra ná- kvæmlega sömu hugmyndir og myndirnar á bls. 14 og 34 í íslandseldum. Mun meira er í myndirnar sjálfar Iagt en gert er í ís- landseldum, en þær eru rétt gerðar og þær sýna það sem þeim er ætlað. Það er því gagnlegt að bera þessar myndir saman. Töflur Alls eru 22 töflur í bókinni. Þær eru auðkenndar með því að þær eru prentaðar á veikan bláan bakgrunn. Þetta greinir þær vel frá öðru efni bókarinnar og gerir bókina skemmtilegri í notkun. Innihald taflanna er yfirleitt upptalning á ýmsum atriðum varðandi eldgos á ákveðnum eldstöðvum eða eldstöðvakerf- um - gosannálar með fleiru. Fáeinar töflur innihalda upplýsingar um dyngjur og hraun á afmörkuðum svæðum. Tvær tafl- anna skera sig úr að gerð, þar sem þær eru ekki bein upptalning heldur samstilling mismunandi atriða til flokkunar á ákveðn- um fyrirbærum. Þetta eru tvær fyrstu töfl- urnar í bókinni, sem eru um flokkun berg- tegunda (bls. 13) og flokkun eldstöðva, sem gjósa basískri kviku (bls. 20). Um innihald nokkurra taflanna skal hér farið fáeinum orðum, aðallega til þess að benda á tvö atriði, sem teljast verða til al- varlegra galla í efnismeðferð. í töflunni um flokkun bergs, sem minnst var á hér að ofan, er notað forskeytið milli í nafni einnar bergraðarinnar og nokkurra berg- tegunda hennar. Þetta er með öllu óhæft forskeyti í þessu sambandi af eftirtöldum ástæðum: Þó íslenskt storkuberg deilist á þrjár bergraðir eða bergættir varðandi efnasamsetningu og ein þeirra sé eins kon- ar millistig á milli hinna tveggja (sem þó er umdeilanlegt), þá eru til aðrar bergættír annars staðar í heiminum, sem hafa ólíkar efnasamsetningar. Á milli sumra þeirra eru líka til svipuð millistig og hér er um rætt. Þær hljóta þá lfka að nefnast milli- raðir, með skírskotun til sams konar skyn- semi. Þar með eru orðnar til margar og ólíkar milliraðir í bergfræðinni og slík nafngifta- og aðgreiningaraðferð gengur ekki. Bergfræðin er ekki séríslenskt fyrir- bæri heldur sjálfstæð fræðigrein óháð landamærum eða mállýskum. Til þess verðum við að taka tillit. Því er ekki held- ur hægt að flokka ankaramít sem milli- berg. Hvar sem dæmigerð ankaramít finn- ast eru þau í tengslum við annað berg úr alkalísku bergröðinni (og það hinni kalí- ríku eins og á Snæfellsnesi en ekki hinni natríumríku eins og í Vestmannaeyjum). Ankaramítin í Eyjafjöllum, sem munu vera þau sem taflan vísar til, eru í raun miklu fremur þrídílótt basölt en ankara- mít, a.m.k. ef við fylgjum alþjóðlegri 52
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.