Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 49

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 49
að verki eru, eða m.ö.o. á skilningi á at- burðarás eldvirkninnar. Hvernig vinnur eldvirknin? Það er ekki viðfangsefnið, sem kitlar höfundinn og knýr hann til skrifta. í bókinni er greint á milli fjögurra gos- hátta eða hegðunar eldgosa, flæðigosa, blandgosa, sprengigosa (þeytigosa) og tróðgosa (sem mun eiga að vera troð- gosa). Þetta er mikil einföldun. Slíkt er í sjálfu sér ágætt til þess að halda frásögn- inni eitthvað í skefjum. Það er á hinn bóg- inn illa til þess fallið að gefa skýra mynd af eldum íslands. Eitt meginsérkenni á eld- virkni Islands eru gos sem eiga sér stað í sjó og vötnum og undir jöklum. Um 20% af öllum gosbeltum landsins eru jökli hulin í dag og á fjórum eða fimm stöðum enda gosbeltin í sjó fyrir ströndum landsins. Goshegðun og uppbygging og gerð gos- efna í þessum gosum og önnur sérkenni þeirra fá 10 lína umfjöllun á bls. 18. Þetta verður að teljast mjög ófullkomin mynd og alls ónægjandi og síst ( samræmi við mikilvægi þessara gosa í gossögu og eld- virkni landsins. Eitt merkasta framlag íslendinga í eld- fjallarannsóknum fyrr og síðar eru gjósku- lagafræðin. Meginfrömuður og forgöngu- maður þessa sérsviðs eldfjallafræðanna er talinn Sigurður Þórarinsson, sá maður sem þessi bók er sérstaklega tileinkuð. Nota- gildi gjóskulagafræðanna er ómetanlegt og nær langt út fyrir fræðasvið jarðfræðinnar, þjónar t.d. vel í fornleifafræði, sagnfræði og jarðvegsfræðum. Gjóskulagafræðin fá rétt rúmar sex línur í alls ófullnægjandi texta ásamt einni ljósmynd og einu korti. Sigurðar er ekki getið í þessu sambandi. Þeir kaflar sem fylgja á eftir inngangs- kaflanum eru einfaldari hvað umfjöllun varðar. Þeir eru kannski fyrst og fremst saga og sagnir um eldvirkni viðkomandi svæða auk almennrar lýsingar á náttúru svæðisins. Þangað má sækja mikinn fróð- leik um eldvirkt land, gossögu, einstök gos, einstakar eldstöðvar, einstaka gíga o.s.frv. og ekki síður jarðfræðileg fyrir- bæri ýmiss konar og hugmyndir, sem á einn eða annan hátt eru tengdar eldvirkn- inni. Þessir kaflar eru mikið samsafn fróð- leiks og finnst, mér vitanlega, ekki annað slfkt á einum stað hérlent, ef frá er talin hin 61 árs gamla Eldfjallasaga Þorvaldar Thoroddsens, sem að sjálfsögðu vantar allt hið unga og nútímalega. Frásögnin í þessum köflum er öll léttari og auðlesnari en í inngangskaflanum. Lík- lega er það vegna þess að höfundur er þar að fjalla um hugðarefni sín, eldfjallasögu og almenna íslenska náttúru, en ekki um ferli eldvirkninnar, sem virðast vera hans höfuðóvinur. Sem heild eru því þeir kaflar og þar með meirihluti bókarinnar mun betur úr garði gerður en inngangurinn. En á hann legg ég þó mesta áherslu vegna þess ég tel að hann skipti sköpum fyrir les- endur svona bókar um skilning á efninu og stöðu og tilgang fræðigreinar eins og eld- fjallafræða. Ljósmyndir Ljósmyndir í bókinni eru 125 og eignað- ar 23 höfundum og tveim stofnunum. Ljósmyndarar eru þó fleiri. Á bls. 167 er mynd eftir Gunnar H. Ingimundarson, en hans er ekki getið í skrá um ljósmyndara. Myndin á opnu 24-25 er ranglega eignuð Sigurði Þórarinssyni. Hana tók undirritað- ur kl. 01.20, hinn 19. okóber 1980, í 6. Kröflugosinu. Hún er ekki tekin í nóv- embergosinu 1981 eins og segir í myndtext- anum. Myndirnar eru langflestar litmyndir eða 117. Ljósmyndirnar eru afar misstórar, frá 36 cm2 til 1130 cm2, sem er heil bókaropna. Minnstu myndirnar þekja þannig aðeins rúm 3% af fleti þeirra stærstu. Til þess að fá yfirlit yfir ljósmyndirnar, eðli og gæði þessarar umfangsmestu miðl- unaraðferðar bókarinnar, deildi ég mynd- unum upp í hópa varðandi innihald þeirra og flokkaði þær síðan eftir stærð og mat hverja einstaka mynd með tilliti til mynd- gæða og til hittni þeirra, þ.e.a.s. hversu vel þær hæfa umfjöllunarefninu. Auðséð er að myndunum er raðað inn í bókina með tilliti til textans. Myndunum skipti ég í sex stærðarflokka til þess að kanna hvort samband sé á milli stærðarinnar, þ.e.a.s. þeirrar áherslu, sem höfundur leggur á viðkomandi mynd, og gæða og hittni myndarinnar. Bæði varðandi hittni og myndgæði skipti ég myndunum í fjóra 49
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.