Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 12

Náttúrufræðingurinn - 01.04.1988, Blaðsíða 12
runnið 100 km frá gosstöövunum breiðir hraunið úr sér og þekur þar 270 km2 af marflötu láglendi. Eldvirknin við gos- stöðvarnar virðist því hafa verið ærið ofsafengin. Megin hraunrennslið virðist hafa orðið á tiltölulega skömmum tíma og það hraunmagn sem streymt hefur úr iðrum jarðar hefur vafalítið numið hundruðum og jafnvel þúsundum rúm- metra á sekúndu þegar mest gekk á. Ef reiknað er með að gosið hafi staðið í eitt ár hefur meðalhraunframleiðslan verið 666 m3/sek. Ekkert öskulag er þekkt frá gosinu. Eins og algengt er um hraun er hvorki hægt að flokka Þjórsárhraunið til hellu- né apalhrauns. Sléttir helluhraunsflákar og úfið apalhraun skiptast á. Töluvert er um gervigíga í því, einkum í Flóanum. Árnar sem streyma fram með jöðrum þess, renna víðast hvar að hálfu eða öllu leyti á hrauninu en hafa ekki skorið sig niður milli hrauns og hlíða eins og al- gengast er undir álíka kringumstæðum. Jaðrar þess virðast því aldrei hafa verið háir. Bergtegund hraunsins er þóleiít en það er eitt algengasta basaltafbrigði á íslandi. Hraunið er grátt á lit með hvít- leitum dflum. Þetta eru feldspatkristallar sem hafa verið byrjaðir að kristallast í bergkvikunni áður en hún kom úr iðrum jarðar. Einnig má sjá smærri ljósgræna ólivinkristalla í samfloti með feldspat- inu. Dflamagnið er víðast 4-5% af rúm- máli hraunsins, á einstaka stað kemur fram breytileiki í dflaþéttleikanum. í borkjörnum úr holunum NK-1 og NK-2 við Skarðsfjall sést að belti með þéttum feldspatdflum koma fyrir um miðbik hraunsins (5. mynd). Annarsstaðart.d. í borholu við Árhraun á Skeiðum verður þessarar beltaskiptingar ekki vart. Óliv- indflarnir hafa heldur ekki jafna dreif- ingu. Þeir eru mun algengari í hinum þéttdílóttu beltum hraunsins en annars- staðar. Athyglisvert er, að þeir virðast hvað þéttastir neðst í þéttdflóttu beltun- um, líkt og þeir hafi sokkið og sest til meðan hraunið var enn bráðið. Það er erfitt að skýra þessa sérkenni- legu dfladreifingu. Þó má hugsa sér að mismunandi dílamagn hafi verið í hraun- straumum frá einstökum gígum í gíga- röðinni, sem Þjórsárhraunið kom frá. ALDUR HRAUNSINS Aðeins á tveimur stöðum hafa gróður- leifar fundist undir hrauninu, þ.e. á hin- um kunna stað við Þjórsárbrú (Guð- mundur Kjartansson 1964 og 1966 b), en síðan fann Hlöðver Bergmundsson jarð- fræðingur kolaðar jurtaleifar undir því, í Árnesi neðan við Búðafoss sumarið 1983. Þetta voru grannir kvistir af víði, hrís eða smávöxnu birki. Tvær aldurs- greiningar eru til frá gamalli tíð af gróð- urleifum undan Þjórsárbrú og nú hefur verið gerð ný aldursgreining á kvistunum úrÁrnesi(Tafla3). Þessum aldursgreiningum ber mjög vel saman. Ekkert er eðlilegra en aldur Tafla 3. Kolefnis aldursgreiningar á Þjórsárhrauni. - Radiocarbon age deíerminations. Staður Locality C-14 aldur C-14 age Sýni Sample Nr. aldursgreiningar Ár Sample lab. no. Year Þjórsárbrú Þjórsárbrú Búði, Arnes 8065 ±400 8170±300 7800± 60 Mór/peat Mór/peat Kvistir/'charcoal W482 W913 Lu 2601 r) Guðmundur Kjartansson 1964 2) Guömundur Kjartansson 1966 3) Árni Hjartarson, áður óbirt greining 19561* 19602) 19863) 12
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.