Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1988, Síða 18

Náttúrufræðingurinn - 1988, Síða 18
runnið 100 km frá gosstöðvunum breiðir hraunið úr sér og þekur þar 270 km2 af marflötu láglendi. Eldvirknin við gos- stöðvarnar virðist því hafa verið ærið ofsafengin. Megin hraunrennslið virðist hafa orðið á tiltölulega skömmum tíma og það hraunmagn sem streymt hefur úr iðrum jarðar hefur vafalítið numið hundruðum og jafnvel þúsundum rúm- metra á sekúndu þegar mest gekk á. Ef reiknað er með að gosið hafi staðið í eitt ár hefur meðalhraunframleiðslan verið 666 m3/sek. Ekkert öskulag er þekkt frá gosinu. Eins og algengt er um hraun er hvorki hægt að flokka Þjórsárhraunið til hellu- né apalhrauns. Sléttir helluhraunsflákar og úfið apalhraun skiptast á. Töluvert er um gervigíga í því, einkum í Flóanum. Árnar sem streyma fram með jöðrum þess, renna víðast hvar að hálfu eða öllu leyti á hrauninu en hafa ekki skorið sig niður milli hrauns og hlíða eins og al- gengast er undir álíka kringumstæðum. Jaðrar þess virðast því aldrei hafa verið háir. Bergtegund hraunsins er þóleiít en það er eitt algengasta basaltafbrigði á íslandi. Hraunið er grátt á lit með hvít- leitum dflum. Þetta eru feldspatkristallar sem hafa verið byrjaðir að kristallast í bergkvikunni áður en hún kom úr iðrum jarðar. Einnig má sjá smærri ljósgræna ólivinkristalla í samfloti með feldspat- inu. Dflamagnið er víðast 4-5% af rúm- máli hraunsins, á einstaka stað kemur fram breytileiki í dflaþéttleikanum. í borkjörnum úr holunum NK-1 og NK-2 við Skarðsfjall sést að belti með þéttum feldspatdílum koma fyrir um miðbik hraunsins (5. mynd). Annarsstaðar t.d. í borholu við Árhraun á Skeiðum verður þessarar beltaskiptingar ekki vart. Óliv- indílarnir hafa heldur ekki jafna dreif- ingu. Þeir eru mun algengari í hinum þéttdflóttu beltum hraunsins en annars- staðar. Athyglisvert er, að þeir virðast hvað þéttastir neðst í þéttdílóttu beltun- um, líkt og þeir hafi sokkið og sest til meðan hraunið var enn bráðið. Það er erfitt að skýra þessa sérkenni- legu dfladreifingu. Þó má hugsa sér að mismunandi dflamagn hafi verið í hraun- straumum frá einstökum gígum í gíga- röðinni, sem Þjórsárhraunið kom frá. ALDUR HRAUNSINS Aðeins á tveimur stöðum hafa gróður- leifar fundist undir hrauninu, þ.e. á hin- um kunna stað við Þjórsárbrú (Guð- mundur Kjartansson 1964 og 1966 b), en síðan fann Hlöðver Bergmundsson jarð- fræðingur kolaðar jurtaleifar undir því, í Árnesi neðan við Búðafoss sumarið 1983. Þetta voru grannir kvistir af víði, hrís eða smávöxnu birki. Tvær aldurs- greiningar eru til frá gamalli tíð af gróð- urleifum undan Þjórsárbrú og nú hefur verið gerð ný aldursgreining á kvistunum úr Árnesi (Tafla 3). Þessum aldursgreiningum ber mjög vel saman. Ekkert er eðlilegra en aldur Tafla 3. Kolefnis aldursgreiningar á Þjórsárhrauni. - Radiocarbon age determinations. Staður Locality C-14 aldur C-14 age Sýni Sample Nr. aldursgreiningar Sample lab. no. Ár Year Þjórsárbrú 8065 ±400 Mórlpeat W 482 1956l) Þjórsárbrú 8170±300 Mór/peat W 913 19602) Búði, Árnes 7800± 60 Kvísúrlcharcoal Lu 2601 19863) ** Guðmundur Kjartansson 1964 2) Guðmundur Kjartansson 1966 3> Árni Hjartarson, áður óbirt greining 12

x

Náttúrufræðingurinn

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.