Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 1955, Qupperneq 86

Náttúrufræðingurinn - 1955, Qupperneq 86
192 NÁTTÚRUFRÆÐINGURINN eru víðast hvar hrundir og liggja eins og lausagrjótsbelti úr blágrýti um urðina, sem annars er öll úr ljósgrýti (mynd 2). Á nokkrum stöðum standa samt leifar af göngunum uppi (mynd 3) og stefna í sömu átt og hrundu gangarnir. Gangar þessir sýna berlega, að Loðmundarskriður eru ekki hraun- straumur runninn eftir lok jökultímans. Ef Þorvaldur Thoroddsen hefði veitt göngum þessum eftirtekt, þegar hann ferðaðist um Loð- mundarfjörð fyrir 60 árum síðan, mundi hugmyndinni um líparít- gosið í Loðmundarfirði aldrei hafa skotið upp í jarðfræðibókmenntum vorum. Eru gangarnir þá samræmanlegir kenningu Hawkes um að Loð- mundarskriður séu til orðnar við skriðuföll á jökla? Þeirri spurningu er hægt að svara bæði játandi og neitandi í senn. Hér að framan var sýnt fram á, að gangarnir væru ekki aðfluttir í skriðuföllum, heldur lægju á sinum stað með rætur í föstu bergi. Að sjálfsögðu getur nokkuð af aðfluttu lausagrjóti legið umhverfis þá, en tæplega stæðu þeir upp úr þykkum skriðum. Hvað sem öllum skriðuföllum líður, þá hefir Skúmhattardalur og fleiri dalhvilftir þarna i fjöll- unum grafizt á jökultímanum, og bergið úr þeim flutzt burt með skriðjöklum. Mestur hluti þessa útmoksturs berst á haf út, en sumt verður eftir þegar jökullinn þiðnar. Efalaust er mikið af slíku efni í Loðmundarskriðum, en ekki er víst að öll kurl séu þar með komin til grafar. Stórgrýttni jökulurða fer meðal annars eftir því, hve langa leið grjótið hefir borizt með jöklinum, ennfremur veldur bergtegundin þar miklu um. Blágrýtið okkar er oft og einatt smásprungið og stundum frauðkennt eða soðið í sundur vegna jarðhita. Jökulurðin á blágrýtissvæðunum verður þess vegna oftast nær rík að leir, sandi og möl, en ekki ýkja stórgrýtt. Á granítsvæðunum í Skandinavíu eru stórgrýttar jökulurðir aftur á móti venjulegt fyrirbæri. Svo að dæmi séu nefnd, eru til graníturðir í Mið-Svíþjóð, sem eru stórgrýttari en Loðmundarskriður. Bergið í stórgrýtinu er þá að jafnaði sams konar og í föstu bergi umhverfis, og hafa björgin flutzt skamma leið með isnum. Stundum hafa björgin aðeins losnað frá fasta berginu og ekizt til nokkra cm, en oftast nær hafa þau hrúgazt upp í hóla með dældum á milli. Á þessum slóðum eru engin fjöll og víðast hvar lítið um mishæðir, svo að ekki er skriðuhlaupum til að dreifa. Svo að vikið sé aftur að Loðmundarskriðum, þá virðist ekki úti- lokað, að staðbundin jökulurð eða frostlyfting stórgrýtis eigi sinn
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.