Náttúrufræðingurinn

Árgangur

Náttúrufræðingurinn - 1995, Blaðsíða 20

Náttúrufræðingurinn - 1995, Blaðsíða 20
5. FLOKKUR 9. mynd. I nafni frumefnisins tungsten (wolfram) kemurfram að það var upphaf- lega einangrað úr málmgrýti sem hefur mjög mikla eðlisþyngd. Teikn. Lúðvík Kalmar Víðisson. (K2C03). Þegar Davy gaf öðrum málm- inum enska nafnið potassium lét hann þennan uppruna koma fram, endingin -íum táknar málm. Efnafræðilega styttingin er K og á Norðurlöndum og í hinum þýsku- mælandi heimi heitir frumefnið kalíum; það nafn er talið koma úr arabísku, þ.e. úr Al-quali = aska („al“ er ákveðinn greinir). Seinni málminn sem Davy einangraði nefndi hann sódíum; upprunann má rekja til sóda (Na2C03). Nafnið natríum fyrir þennan sama málm er dregið af orðinu natron en það orð hefur verið notað í Evrópu a.m.k. frá 15. öld um alkalisölt eins og matarsóda (NaHC03). I þessum flokki er einnig frumefni númer 74: Wolfram/tungsten. Sænskur efnafræðingur, C.W. Scheele, einangraði oxíð þessa frumefnis úr málmgrýti árið 1781. Málmgrýtið, sem nú heitir scheelít (CaW04) og hefur mikla eðlisþyngd, var á þeim tíma nefnt „tungsten“ upp á sænsku sem þýðir einfaldlega þungur steinn (tung sten). Enskumælandi fólk notar tungsten yfir þetta frumefni, en alþjóðasamtök efnafræðinga mæla hins vegar með orðinu wolfram og af því orði er efnafræðilegt tákn frumefnisins dregið (W). Landfræðileg nöfn tengd málmgrýti I þessum flokki eru tíu frumefni: erbíum, hólmíum, kadmíum, magnesíum, mangan, strontíum, terbíum, thulíum, ytterbíum og yttríum. Meirihluti nafna í þessum flokki tengist Norðurlöndunum, sérstaklega Svíþjóð. Árið 1794 var finnskur efnafræðingur, J. Gadolin að nafni, að rannsaka málmgrýti sem þá hafði nýlega fundist í grjótnámu við þorpið Yttersby, í nágrenni Stokk- hólms. Ur málmgrýtinu einangraði Gad- olin oxíð sem hann taldi vera oxíð af einu einstöku nýju frumefni, sem var nefnt yttría. Raunar er hér um að ræða blöndu af málmoxíðum níu frumefna og eru sum þeirra í mjög litlu magni. Þessi frumefni voru einangruð á árunum 1843-1886 og segja má að þorpið Yttersby hafi þá farið rækilega inn í veraldarsöguna, en nafn þorpsins er að finna í eftirfarandi frum- efnum: erbíum, terbíum, ytterbíum og yttríum. I yttría fundust auk þess frum- efnin hólmíum, nefnt eftir Stokkhólmi, og thúlíum, nefnt eftir Thule; einnig scand- íum í 6. flokki og gadólíníum í 4. flokki, síðastnefnda nafnið til heiðurs fyrrnefnd- um finnskum efnafræðingi. ■ 6. FLOKKUR Landfræðileg nöfn tengd heimkynnum eða vinnustað UPPGÖTVARANS Þessi flokkur telur eftirfarandi þrettán frumefni: ameríkíum, berkelíum, evróp- íum, fransíum, gallíum, germaníum, hafn- íum, kaliforníum, lutetíum, póloníum, rheníum, rúþeníum og scandíum. I lok 19. aldar ruddi ný nafnavenja sér til rúms, þ.e. nöfn fmmefna voru dregin af heimkynnum eða vinnustað þess (þeirra) sem uppgötvaði frumefnið. Norræn dæmi um þetta eru frumefnin hafníum (Kaup- mannahöfn á latínu), sem vísindamenn við Bohrstofnunina í Kaupmannahöfn upp- götvuðu, og frumefnið scandíum sem 250
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Náttúrufræðingurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.