Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 22

að knéfcrj úpa fyrir Menningar-
sjóði. Studia Islandica, sem um
langt skeið kom út á vegum
Heimspekideildar, er nú komin
á Menningairsjóð. Þegar svo er
í pottinn búið, er þá ekki aug-
Ijóst, að lítilla rannsókna er
vænzt af Háskólanum?
Undirstaða allrar háskóla-
stairfsemi er gott bókasafn.
Fyrst fyrir tæpuim áratug lét
ríkissjóður fé af hendi rakna
til bókasafns Háskólans. Nú er
veitt á fjárlögum um 750 þús.
kr. Af þessari upphæð hverfur
drjúgur hluiti' til bókbands. Það
liggur í augum uppi, að það er
fjárfrekt að bæta upp margra
áratuga vanrækslu. Ein stofn-
un virðist þó hafa nægilegt fé
til bókakaupa: Seðlabankinn!
Þess skal getið til fróðleiks, að
í Óðinsvéum á Fjóni var stofn-
aður nýr háskóli fyrir 2—3 ár-
um. Eitt fyrsta verk þeirra, er
að honum sitóðu, var að setja
á laggirnar háskólaforlag. Eftir
að hafa starfað í eitt ár, var
gert ráð fyrir því, að til bóka-
kaupa væru veittar 3,4 millj.
danskra króna og á háskóla-
bókasafni yrðu starfandi a. m.
k. 23 menn, 4 eða 5 bókaverðir,
aörir sem aðstoðarmenn. Önn-
ur viðhorf eru þar en hér, þótt
getan ráði vissulega nokkru
um.
Það er haft eftir Sverri kon-
urngi, að honum hafi þótt lygi-
sögur skemmtilegastar. Það
hljómar -eins og lygisaga, að
íslenzk stjórnvöld skuli ekki
telja sér skylt að standa
strauan af bygginigarkostniaði
Háskólans og varpa allri
ábyrigð á hendur Happdrætti
Háskólans. Um leið o-g ríkis-
valdið f-elur duttlu'nigum happ-
drættiskaupenda byggi-ngarmál
æðstu menntastofnunar þjóð-
arinnar, sér það sér leik á
borði að hirða 20% af hr.einum
tekjum happdrættisins. Að
slepptu Háskólaibíói og leik-
fimishúsi hafa risið tvær há-
skólastofnanir frá stríðslokum
eða í aldairfjórð'Ung: Raumvís-
indastofnunin og Árnagarður,
sem vænitanlega verður full-
gerður í haust. Ríkissjóður hef-
ur þar ;lagt nokkurt fé af mörk-
um, en satt bezt að segja hafa
komið til annarleigar ástæður:
Bandaríkjamenn gáfu á hálfr-
ar aldar afmæli Háskólans 5
milljcmir íslenzkra króna
til Raunvísindastofnuniarinnar
með því skilyrði, að ríkissjóður
léti fé af hendi fyrir því, e-r á
vantaði. Undan þessu varð eklu
ikomizt. Engu að síður stóð
happdrættið straum af megin-
kostnaðinum við byggingu
hússins. Handritamálið knúði
ríkisstjórnina til að reisa
Handritastofnun íslands, sem
er til húsa í Árnagarði. Að öðru
leyti er sú by.ggimg reist fyrir
happdrættisfé.
Af þessu simmiuleysi stafar
hinn gífurlegi húsnæðisskortur
Háskólans, sem hefur staðið
starfsemi hans mjög fyrir þrif-
urn og leitt til þess m. a., að
-ekki hefur verið unnt að sjá
öllum háskólakennurum fyrir
vinnuherbergi, hátíðasa’Iur er
lestrarsalur stúdenta og
þrengsli á skrifstofu m-eiri en
orð fá lýsit. Vissulega mun
Árnagarður létta mokkuð á
þuinganum, en þangað flytja
íslenzk f-ræði og fl-eiri greinar
Heimspekideildar, svo og Orða-
bók Háskólan-s. En það verður
skammgóður ve-rmir, sé tekið
tillit -til aðstr-eymis stúdenta á
næstu árum. Stúdentar hafa
og setið við skarðan hl-ut, því
að þeim hefur ekkert verið
sinnt í húsnæðismálum, frá því
að Nýi Garður v-ar reistur í
stríðslok. En nú er -eins og of-
uirlítill fjörkippu-r sé að -komast
í byggingarmálin. Fyrirhuguð
er bygging ke-nnsluhúsnæðis, er
ko-mi einkum la-gadeild að not-
-um, og Félagsstofnu-n stúdenta
leggur nú drög að byggingu
félags-heimilis. Ekki er þó séð
fy-rir endann á þessum áætlun-
um. Þrátt fyrir þetta blasa við
istórkos-tleg vandamál. Algert
neyðarásitand ríkir við tann-
læknakenmslu, en áætlaður
byggingarkostnaður tann-
læ-kniahúss er talinn lig-gja
nærri 40 milljón-um kr. Líkt er
farið hjá lækmadeild: Áætlaður
kostnaður við læknadeildarhús
200—300 milljóni-r. Þá er og
-mjög sorfið að verkfræðideild,
sem hefur te-kið að sé-r fræðslu
í náttúrufræðilegum gr-einum.
Og líkt er farið um viðskipta-
deild. Háskólabókasafnið býr
auðviitað við þröngan húsakost,
en voniir stan-da til, að úr greið-
ist, þegar fyrirhuguð þjóðbók-
hlaða verður reis-t.
í Háskólanum eru n-.- skrá-
settir um 1300 stúdentar. Búast
má við gííurlegri aðsókn að
ho-nuim á næstu á-rum. Á næsta
ári m-unu brauts-kráði-r stúd-
entar frá menntaskólunum,
Verzlu-n'arskólanum o-g Kenn-
araskólanuim verða urn 480. Ár-
ið 1971 mun sambærileg tal-a
verða u-m 620 (sbr. greinargerð
rektors um þö-rf á auknum
námsleið'um við H. í.). Nú er
þess -aö gæta, að allma-rgi'r stúd-
entar sækj-a nám sitt erlendis,
-en vaf-alau-st imu-n þeim stúd-
entum fa-r-a verulega fækkandi
eftir þá stórfelldu -gengisbreyt-
ingu, -sem átt hef-ur sér stað. Má
og gera ráð fy-rir, að einhverjir
af þeim, sem nú dveljast er-
lendis við nám, hverfi heim og
reyni, ef þess er nokkur kostur,
að ljúka námi sí-nu við Háskól-
Einn. Þó -að þessar tölur, sem
nefnd-ar -hafa verið, beri að
taka m-eð gát, virðist au-gljóst,
að árið 1975 verður tal-a stúd-
enita við Háskólanm komin
töluvert á þ-riðja þúsund. Nú
blasir við sá vandi -að taka á
só-masamlegan hátt við öllum
þessum skara, ekki sízt e-f að
því ve-rður horfið að tak-a upp
nýjar -námsleiðir við Hás-kól-
ann, svo se-m h-a-gfræði, þjóð-
félaigsfræði, búf-ræði, húsa-
gerðarlist og ýms-ar náttúru-
fræðigreinar — ef stúdentum
r-eynisit ofviða að sækja nám
si-tt til útlanda fyriir kostuaðar
saki-r.
Af framansö-gðu er ljóst, að
við svo búið má ei-gi sta-nda.
Þörf er á gagngerri endurskoð-
un á málum Háskólans, mótun
heildarstefnu og áætlunargerð.
Nú si-tur á rökstólum svonefnd
háskólanefn-d, er á -að kanna og
-gera áætlun u-m margvíslegar
þarfir Háskólans næstu tutt-
ugu árin. Nefn-din var skipuð
1966 og átti að ljúka störfum
fyrir áramótin síð-u-stu. Óvíst
er, hvenær nefndin skilar af
sér, enda hefur formaðurinn
-mörgum hnöppu-m að h-neppa.
Engi-nn getur saigt m-eð nokk-
urri vissu, hvað kann að ger-ast
í þjóðfélaginu næstu tuttugu
árin, -enda láta -aðr-ar þjóðir sér
nægja að gera slíkar áætlanir
fimrn ár fram í tímann, svo
sem Svíar. Og samt bregzt þeim
bogalistin. En hér s-kal ekki
ve-rið með neinar hrakspár,
þvert á mó-ti. Háskólinn bindur
að sjálfsögðu miklar vonir við
stö-rf nefndarinnar, enda sitja
í he-nni margir menn, er þekkja
vel til mála. E-r þess fastle-ga
vænzt, að ríkiss-tjórnin taki nú
á sig rögg og móti -ei-nhverja
heildarstefnu í málefnum Há-
skólans á grundvelli tilla-gna
háskólanefndar og í samráði
við háskólaráð.
Að mínu viti -er þetta brýn-
a.fc : Háskólin-n verði m-eiri vís-
indastofnu-n e-n himgað til;
hann verði tengdur öðru-m vís-
inda- og rannsóknas'tofnunum
í landin-u; ríkissjóður taki að
sér að standa stra-um af bygg-
i-ngarkostnaði Háskólans og
fylgi skipulegri byggingaráætl-
un; happdrættisfé f-ari til innri
starfsemi, svo sem til bókaút-
gáfu, riannisóknastarfs-emi,
námsferða, ferðastyrkj-a o. s.
frv.
En hversu vel sem úr þess-
um málum yrði -gr-eitt, g-efur
au-ga leið, að allt er unnið fyrir
gýg, sé ekki hlynnt að stúd-ent-
um og kennurum á allar lundi-r.
Byggingar eru aldrei, þegar
öllu er á botninn hvolft, annað
en umbúnaður um þá félags-
legu st-arfsemi, sem fram f-er.
Um leið og Háskóli-nn á að
standa í nánurn tengslum við
þjóðlífið, á h-ann að ver-a heim-
ur út -aif fyri-r sig, þair s-em bæði
kennarar og stúdentar -anda að
sér sérstö-ku aikademísku lofti,
læra akademíska hu-gsun og
vinnub-rögð.
En það ætti -að vera lýðum
ljóst, að háskólaikennarar geta
ekki sinnt að neinu ráði vís-
indarannsóknum, á meðan þeir
eiga ö-rðuigt með að sjá sér far-
borð-a á föstuim launum sínum.
Þarf ekki -að fjölyrða um af-
leiðiin-gar þess. Þær blasa við
-allra aug-um. Sífellt hefur sigið
á ógæfuhliðina' í þessum e-fn-
um, o-g nú er svo komið, að ís-
lenzkir hás-kólakennarar h-af-a
þrisvar til fjórum sinnum lægri
laun en starfsbræður þeirra á
Norðurlöndum. Getur nokkur
vænzt þess, að Háskóli íslands
standi-st nokkurn samjöfnuð
við aöra háskóla, þegar svo er
háttað — eða afineki miklu?
Er nokkur von um skjó-ta úr-
lau-sn á vanda Háskólans?
Augljós-t -er, að ekki blæs byr-
le-ga, eins og n-ú h-agar um
efnahag þjóðarinn-ar. Eigi aö
síður er það trúa mín, að bjart-
a-ra sé framundan. Hin mikla
eflin-g háskóla á Norðurlönd-
um svo og annars sta-ð-ar síð-
asta áratug hlýtur -að vekja ís-
lendi-nga til vitundar um, að
þeir mega -ekki láta sitt eftir
liggja. Mö-nnum er ennfremur
orðið ljósara -en áður, að örugg-
asta leiðin til hagsæld-ar og vel-
megun-ar er að efla alm-enn-a
-tæknikunnáttu og menntun
þjóða. Mi-klu máli skiptir og, að
margir stúdentar hafa íullan
hug á að styrkja Háskólann og
laga V'ankantan-a, því að þeir
finna vel, hvar skórinn kreppir.
Þei-m fjölgar nú óðum, og at-
kvæðafjöldi þeirr-a er slíkur
orðinn, að stjórnmálamenn
vilja ógjarna-n styggja þá.
Ég hef nú f-arið nokkrum
orðum um -skipul-aigsleysið í há-
skólamálu-m og getuleysi Há-
skólans til að inn-a -af hendi
hlutverk sitt, svo sem kveðið er
á í háskólalöigum, fyrir sakir
fjárskorts. Það kemur fyrir lít-
ið að bera ei-nn -eða ann-an sök-
um. Alli-r hafa haft góðan vilja.
Hitt -er meira um vert, að
undinn verði nú bráður bugur
að því að efla Háskólann svo,
að h-ann geti ge-gnt hlutverki
sínu á scmasamlegan hátt og
skipað þann sess, sem honum
ber í þjóðfélaginu.
Bjarni Guðnason.
22