Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 30

sterklega til þess, að þá langi
til a5 hitta íslendinga og hafa
kynni af þeim — eða hvens-
vegna skyldu þeir ekki að
öðrum kosti hafa setið heima?
Ekki var það loftslagið sem dró
þá til íslands. Íslendingar ættu
í alvöru að leggja þá spumnfaigu
fyrir sjálfa sig, hvort hags-
munum landsins sé raunveru-
lega þjónað með því að láta
erlenda stúdetnta hverfa á brott
án rauinverulegrar reynslu af
kostum og löstum lands og
þjóðar, án bess að hafa fengið
tækifæri itil að knýta eðlileg
bönd við landið sem þeir hafa
dvalizt í árlangt eða lengur.
Því miður er raunin æði oft
sú, að stúdentar sem komu til
íslands fullir eftirvæntingar og
góðra fyrirætlania hverfa á
brott allshugar fegnir að losma.
Skólaárið 1967—68 voru yfir
60 erlendir stúdentar skráðir í
Háskóla íslands. Það er at-
hyglisverður fjöldi þegar hann
er borinn saman við saman-
lagðan stúdentafjölda Háskól-
:ans, og ekki er síður umhugs-
unarvert að erilendu stúdent-
unum fjölgar. Margir þessara
stúdenta voru á styrkjum frá
heimalandinu; aðrir komu af
sjálfsdáðum og unnu sér fyrir
viðurværi; mokkrir voru á op-
inberum íslenzkum styrkjum.
Endaþótt nokkur hluti þessara
istúdenta leggi sitnn skerf til ís-
lenzks efnahtagslífs, þá greiðir
íslenzki skattgreiðandinn,
beint og óbeint, fyrir veru
þeirra allra, því það er hann
sem stendur straum af kostn-
aði við keninslu, viðhald og
annað þessháttar. Spurningin
er himsvegar, hvo-rt íslenzki
skattgreiðandinin er ekki að
kasta þeim fjármunum á glæ
sem varið er til að kosta þá
hálfvolgu kennslu sem Háskól-
inn býður erlendum stúdentum
uppá, fjármuinum sem væri
kanmski betur varið í aðrar
þarftr. Nú ber alls ekki að
skilja orð mín svo, að leggja
skuli þessa kennslu niður; ís-
land er ekki lengur einangrað
frá umheimmum. En slík
kennsla er því aðeins æskileg,
að hún sé stunduð með árangri.
Það mægir einfaldlega ekki að
veita erlendum stúdentum op-
inbera styrki, kveðja þá til Há-
skóla íslands, koma þeim fyrir
í stúdentaigörðum og láta þá
svo eiga sig með sitt. Hér þarf
að koma til samræmt átak Há-
iskólams og íslenzka þjóðfélags-
ins í heild, sem miði að því að
draga þessa stúdenta inní líf
þjóðiarinnar allrar, bæði and-
legt og veraldlegt. Með því móti
er ekki einumgis mjög semni-
legt, að ísland eignaðist ævi-
langa vini og stuðningsmenn
erlendiis, heldur væru margir
af þessum stúdentum líklegir
til að eiga sinn góða þátt í að
svipta burt þeirri andlegu
stöðnun sem nú setur mark sitt
á allt háskólalífið. Því marigir
þeirra koma með nýjar og
framsæknar hugmyndir — eða
að minnstakosti koma þeir
með frábrugðnar hugmyndir.
Að þessu leyti tel ég að ísland
geti fært sér í nyt reynslu
bandarískra háskóla. Hér hafa
nálega allir háskólar sérstaka
ráðgjafa fjrrir lerlenda stúd-
lemta, ýmlist fulllaunaða eða
hálflaunaða, sem eru einskonar
meðalgangarar milli stúdents-
ins, sem er áttavilltur í mýju
menningarumhverfi, og sam-
félagsins, sem er meira og
minna óvant erlendri „íhlut-
un“. Að sjálfsögðu verður að
velja slíkan ráðgjafa af mikilli
kostgæfni; hann verður að búa
yfir töluverðum hyggindum og
reynslu; helzt þarf hann að
hafa búið og stundað nám er-
lendis um nokkurt skeið, þann-
ig að hann þekki af eigin raun
hvemig er að vera einn og
kannski óvelkominn í fram-
andi Iandi. Við bandaríska há-
skóla er hann gjarna prófessor,
sem leystur hefur verið umdan
kennsluSikyldu að nokkru eða
öllu leyti, þannig að hann geti
helgað alla krafta sína og tíma
því verkefni að fræða og leið-
beina hinum erlemdu stúdent-
um.
Augljóslega er ráðgjafi er-
lendra stúdentia ekkert ofur-
menni, hversu góður sem bann
kann að vera. Hann þarfnast
hjálpar — sálrænnar, tilfinn-
ingalegrar og jafnvel fjárhags-
legrar. Hann þarfnast virkrar
aðstoðar innlendra og erlendra
stúdenta og siamfélagsins í
heild. Til að skapa hinum
sundurleitu erlendu stúdentum
sameiiginlegan vettvamg væri
vel til fallið, að Háskóli íslands
setti á laggirnar alþjóðlegan
stúdentaklúbb, þar sem inn-
lendir stúdentar væru að
minnstakos'ti jafnmargir og
þeir erlendu. Starfsemi slíks
klúbbs æitti ekki að vera bund-
iin við bridge, tafl eða þá við-
leitni að halda dökkbrýndum
erlendum stúdemtum innisun
dyra isvo þeir gefi ekki ljós-
hærðu íslenzku þokkadísunum
hýrt :auga eða taki þær á löpp.
Klúbburinn ætti að vera svo
víðfeðmur að þar væri rúm
fyrir bæði félagslega og and-
lega starfsemi, danisleiki og
stjórnmálaumræður, listkynn-
ingar og hópferðir útí náttúr-
un-a, fyrirlestria frajmámanna í
menningarefnum og þjóðlaga-
kvöld einstakra landa. Hann
ætti að vem óþvimgaður, fræð-
andi, æsilegur, heimsborgara-
legur. Hann ætti að opna leiðir
til gagnkvæms skilmings ólíkra
þjóða, en ekki bara vera at-
hvarf útHaga.
Með þessu er enganveginn
sagt, að þær leiðir sem ég hef
hér í huga séu allra meina bót.
Það er tæplega til einföld lausn
á mokkrum vanda og áreiðan-
lega ekki á jafnflóknum vanda
og hér um ræðir, ekki sízt þar-
eð hann á rætur sínar í for-
dómum, þó íslendimgum og
Skandínövum :sé þvert um geð
að viðurkenina það. Alltof oft
eru útlendingar taldir vera ó-
viðfelldnar skuggaverur, sem
séu annaðhvort kynóðar eða
með einhverjum hætti af-
brigðilegar; hvað sem öðru líð-
ur er talið ráðlegast að hafa
sem minnst saman við þá að
sælda. Því miður eru það ekki
bara böm sem verða forviða
eftir kynni sín við útlending,
þegar þau uppgötva að hann er
hvorki þjófur né ódæðismaðmr.
Að vísu er það algild söguleg
staðreynd, að tiltölulega sam-
stæðar þjóðir eru jafnan tor-
tryggnar í garð útlendinga sín
á meðal; útlendingaóttinn er
alls ekki neitt sérislenzkt fyr-
irbæri. En vissulega er það
kaldhæðni örlaganna að fs-
lendingar — niðjair hinna að-
sópsmiklu, alþjóðlegu ofbeldis-
mannia, víkinganna — skuli
vera hræddir við útlendinga!
Það er orðin brýn þörf á
grundvallarbreytingu á við-
horfi íslendinga við útlending-
um á íslandi. Endaþótt ísland
hafi óvefemgjanlegan rétt og
jafnvel skyldu til að verjast
hverskonar menningarlegri og
efmahagslegri ásælni, þá mega
íslendingar ekki loka sig til-
finningalega og andlega frá
þeim útlendingum, sem ekki
hafa komið til að mata krók-
inn eða drottna, heldur ein-
ungis til að læra. Aðeins til-
tölulega smávægileg viðleitni í
þá átt að hjálpa erlendum
stúdentum mundi bera marg-
faldan arð; kannski gæti það
eitt að bjóða þeim stöku sinn-
um til kvöldverðar eða eftir-
middagskaffidrykkju á íslenzk-
um heimilum orðið til að
hrinda af stað minniháttar
menningarbyltingu að því er
varðar tilfinningar erlendu
istúdentanna til íslands. Sem
dæmi get ég nefnt, að árið sem
ég dvaldist á Íslandi reyndi ég
hvað eftir annað, fyrir milli-
göngu vina í Reykjavik, að
finna bónda sem væri fús til
að taka mig imná heimili sitt
gegn borgurn, en allt kom fyrir
ekki. Loks þegar ég hafði ná-
lega gefið upp alla von, lán-
aðist mér að krækja í viku-
dvöl á bóndaibýli á Austurlandi.
Hvað fann ég þar? Hlýju, vin-
áttu og einlægan áhuga á út-
lendingum. Ég er viss um að
bændur mundu bregðast vel
við, ef frá því væri skýrt á
nógu skilmerkilegan hátt, að
við Háskóla íslands eru fjöl-
margir erlendir stúdentar, sem
mundu verða þakklátir fyrir
tækifæri til að dveljast á ís-
lenzkum sveitabæjum, annað-
hvort gegn borgun eða með því
uð vinna fyrir viðurværi sínu.
Ég hef forðazt að niefna það
fyrr en nú. en viitainlega er eiinn
helzti tálrni eðlilegra samiskipta
milli íslendinga og útlendinga
tungumálavandinn. Þó íslenzka
sé ekki nú og verði ekki um
fyrirsjáanlega framtíð „heims-
mál“, og þó hver fslendingur
ætti af þeim sökum að vera
reiðubúinn að tala hrafl í
ensku eða frönsku, þá er ekki
nema sjálfsagt að búast við
því að hver útlendingur sem
stundar nám á fslandi leggi
sig fram um að læra málið, En
þetta er hægara sagt en gert,
burtséð frá þeim rniklu erfið-
leikum sem tungan sjálf býður
uppá. Meginerfiðleikinn er sá,
að ekki eru til nein gögn einsog
stendur til að kenua íslenzku
með árangri. Kennslubækur,
sem eru tiltækar, eru of úr sér
gengnar, of smásmugulegar og
of sögulega mótaðar til að
koma að raunhæfum notum við
nám daglegs máls. Þarvið bæt-
ist að ekki er til nein nothæf
íslenzk-ensk orðabók.
Útlendimgar, sem notast við
bær kennslubækur er fyrir eru,
eiga stöðugt í höggi við skoð-
anir hvers e.ínstaks höfundar á
því hveroig aetti að tala ís-
lenzkU', eru látnir glíma við til-
vitnanir í talsmáta sögualdar
eða úreltar orðmyndir, sem eru
stundum framandi venjulegum
íslendingum! Hér er til dæmis
einn erfiðleikinn sem útlend-
ingar verða að kljást við ef
beir Ieggja trúnað á það sem
Íslendingar segja um eigin
tungu: Áður en ég hélt til árs-
dvalar á íslamdi kynnti ég mér
tunguna lauslega með því að
hagnýta mér íslenzkunámskeið
á segulbandi, sem þekktur
bandarískur fræðimaður hafði
gert í samvinnu við tvo íslend-
inga einhverntíma í byrjim
seinni heimsstyrjaldar. í öllum
samtölum námskeiðsins var
þérazt uppí hástert — nema
þar sem meðlimir sömu fjöl-
skyldu töluðu saman. Auðvitað
dró ég þá ályktun að þér og þú
væru notuð með svipuðum
30