Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 24

þ. e. a. s. þekkingatröflun og
þekkimgarmiðiun. Allir verða
að vera samábyrigir, og því er
ábyrg þátttaka allra, bæði
kermara og stúdenta, nauðsyn-
leg. — M. ö. o. í hinu akadem-
íska samfélagi mun ríkja lýð-
ræði í stað einræðis prófessora,
sem irífct hefur til þessa við Há-
skóla íslands.
Staríssvið kennara verður að
meginhluita ramnsófcnir en
einnig kennsla og þátttaka í
stjórn og stefnumótun. Starf
stúdents verður fyrst og fremst
öflun þekkingar og tileinkun
vísindaiegra vinnubragða en
jafnframt því að nokkru að-
stoð við ranmsóknir og áþyrg
þátttaka í stjórnun skólans.
Athugum táknrænan kenn-
aria við Háskóla íslands. í dag-
bók hans fylla aukastörf utan
skólans flestar síður, illa laun-
uð kennslan fær siltt takmark-
aða rúm, en rannsófcnir yfir-
leitt lítið sem ekkert, enda að-
staða vægast sagt léleg. Það
er sorglegt að sjá frábæra
fræðimenin láta þjóðnýta sig og
ofhlaðast alls kyns nefndar-
störfum, sem ekkert koma skól-
anum eða fræðigrein hans við.
HLUTVERK HÁSKÓLA
Hlutverk háskóla er að mínu
viti í meginatriðum tvíþætt:
1. Þekkingaröflun. Innan
veggja háskóia skulu fara fnam
grund vallairrannsóiknir, en
hagnýtair rannsóknir fari fram
í allsjálfstæðum stofniunum í
tengslum við háskólann annars
vegar og atviinnulífið hins veg-
ar. Vísindalega menntuðu
starfsliði sé tryiggð aðstaða til
sjálfstæðra riammsókma.
2. Þekkingarmiðlun. í orðinu
felst: kemnsla (þ. e. menntum
vísindam'anna, kenn'ara og
embættismanna) og upplýs-
ingaistarfsemi, þ. e. a. s. við
hverja deild starfi eins konar
upplýsinigamiðstöð, er leysi
fræðiteg vandamál, skeri úr um
vafaiatriði og veiti þjóðinni
þammig firæðilega þjónustu.
Auk þessara tv-eggjia megin-
þáttai verður háskóli að rækja
vel uppeldishlutverk si'tt, þ. e.
að rnóta rússann og gera úr
honum menutaðan, siðvandan
og óháðan þegn, sem þjóðfélag-
ið getur treyst til víðsýni, heið-
arleika og vísindategra vinnu-
bragða.
Fróðlegt er til samanburðar
að sjá, hvaða hlutverki Hásikóli
íslands á að gegna samkvæmt
rieglugerð: „Háskóli fslands
skal vera vísindaleg rann-
sóknarstofnun og vísindaleg
fræðsluBtofnun, er veiti nem-
endum sínum menntun til þess
að gegna ýmsum embættum og
störfum í þjóðfélaginu og til
þess að sinna sjálfstætt vís-
indalegum verkefnum“.
Samanburðurinn er ósköp
dapurlegur, þegar sú staðreynd
er höfð í huga, að Háskóli ís-
lands er tæplega vísindaleg
rannsóknarstofnun nema að
nafninu til, ef umdanskilim er
Raunvísindastofnun H.í. Há-
skólarektor, Ármann Snævarr,
hefur látið svo um mælt: „Hér
við Háskólann hefir rannsókn-
arhlutverkinu ekki verið sinnt
sem skyldi, og stafar það m. a.
af skorti á riaunverulegri rann-
,sókmaraðstöðu“. — Ennfremur:
„Háskólakennsla, sem ekki hef-
ir rannsóknir við að styðjast,
verður aldrei viðhlitamdi, og
verða þau 'Sannindi sjaldan of
oft kveðin“. Samt sem áður
blasir við sú staðreynd, að hér
á landi starfa margar rann-
sóknarstofnanir í litlum sem
engum tengslum við Háskóla
íslamds. Stefnan hefur m. ö. o.
verið sú að skilja rannsóknir
og kennslu að.
Hver er ábyrgur fyrir þeirri
'Stefnu?
STAÐA HÁSKÓLANS í
ÞJÓÐFÉLAGINU
í bókinni Mennt er máttur
segir háskólarektor m. a.:
„Mönnum hefir víða um lönd
orðið æ ljósaria á síðustu árum,
hve mikið liggur við fyrir gengi
þjóðfélaga að gera vel til há-
skóla og anmarra vísindastofn-
aina. Framlag þeirra til menn-
ingar þjóða og aukningar hag-
vaxtar er vissulega ómetan-
legt...........Hvarvetna í
grannlöndum skilst mönnum,
að sú fjárfesting, sem lögð er í
háskóla og menntun þjóðar,
skilar sér margfalt aftur“.
Með þessi orð í huga er varla
óeðlilegt að ætla, að þjóðfélag
framtíðarinmar á íslandi muni
fjármaigna háskóla sinn á ann-
an og betri veg en nú er gert,
þ. e. a. s. í stað „lotterís" (Há-
skóli íslands er fjármagnaður
með happdrættisfé) komi fast-
ur og ríflegur liður á fjárlög-
um. Sé gemgið út frá því, að
þjóðin vilji eiga góðain, raun-
vemlegan háskóia, er ekki úr
vegi að hugleiða nokkuð þá
þjónustu, sem slíkur háskóli
gæti veitt þjóðinni. Notazt
verður við sömu tvískiptingu
og þegar hlutverk háskóla var
skilgreint hér að framam, þ. e.
þekkingaröflun og þekkimgar-
miðlun.
1. Þekkingaröflun. Fæstir
koma í fljótu bragði auga á
gildi grundvallarrannisókna
fyrir t. d. atvimnulífið, en þær
eru þó upptök og undirstaða
hagnýtra rannsókna, sem fleist-
ir viðiurkenna aftur á móti
réttilega sem arðbærar. Á það
sérstaklega við um raunvís-
indi. Vert er -að mimnust orða
prófessors Magnúsar Magnús-
sonar, forstjóra R'aumvísinda-
stofnunar H. 1: „Óþarfi er að
fjölyrða um nauðsyn þess að
halda uppi hér á landi ranm-
sóknarstarfsemi í raunvísind-
um. Engin þjóð, sem vill halda
menningarlegu og efnahags-
legu sjálfstæði, getur hjá því
komizt. Hlutdeild í hinni öru
tæfcniþróun nútímans er ó-
hugsandi án hóps vísimda-
manna, sem fylgjast með nýj-
umigum í sérgrein sinni, stunda
rannsóknir og miðla öðrum af
þekkingu sinni og reynslu og
beita þeim þjóðfélaginu til
gagns á eimn eða annan hátt.“
2. Þekkingarmiðlun. Mennt-
un'arþjóðfélag nútímans er ó-
hugsandi án tilveru háskóla-
menntaðra vísindamanna,
kenna'ra og embættismanna,
eða hvernig væri íslenzka þjóð-
in stödd án t. d. lækna, verk-
fræðinga, viðskipta- og hag-
fxæðinga, svo eitthvað sé
nefnt? Uppeldi og framleiðsla
menntaðra þjóðfélagsþegna er
því veigamiikið þjónustuhlut-
verk háskóla. — Reyndar hefur
Háskóli Íslands einbeitt sér að
þessu hlutverki á kostnað
þekkingaröflunar.
Eitt af þeim þjómustuhlut-
verkum, sem góðuir háskóli gæti
ræfct fyrir þjóð sína, eru áður-
nefndar upplýsingamiðstöðvar
í hverri grein, einkum þó fél-
agsvisindum. Það væri t. d. ó-
metanilegt fyrir þjóðina að getia
skotið hagfræðilegu'm og fél-
agsfræðilegum verkefnum til
óháðra upplýsingamiðstöðva,
er gæfu hlutlæg svör ósnortin
öllu stjórnmálavafstri.
Um gervallan heim stefna
stúdenitax og menntaimenn nú
að einu og sama marki í mál-
efnum háskólanma: Frjálsum,
sjálfstæðum háskóla. Stúd-
entabyltingaxnar á sl. ári sner-
ust oft á tíðum að mestu leyti
um sjálfsforræði háskóla, t. d.
í Frakklandi, þar sem pýra-
mí dastj órnunarf ormið tröllxeið
skólakerfi landsins. Hér á landi
virðast yfirvöld vart treysta
háskólanum um of til að skipa
sinum málum. Eru dæmi til
þess, að embætti við háskólann
eru stofnuð eftir hugmyndum
rikiisstjómar, .en í blóra við til-
lögur háskólayfirvalda.
Áður var drepið á þá for-
sendu, að þjóðin hefði gart upp
við sig, hvort hún vill nýta sér
það tæki til velsældar og
menntunar, sem góður háskóli
er, eða hvort hún vill aðeins
stofnun, er framleiðir embætt-
isrnenn í nokkrum greinum.
Vilji þjóðin raunverulegan há-
skóla, fjármagnaðan með föst-
um lið á fjárlögum í stað
,,lotterís“, verður hún að gera
sér grein fyrir því, að háskól-
inn rækir hið tvíþætta hlut-
verk sitt aldxei vel, sé
hann undir járnhæl stjórn-
málamanna. Hún verður að
geta treyst háskóla sínum til
að ráða sínum málum sjálfur.
Hún fjá'rmagnar háskólann, en
fær í staðinn cmetanlega þjón-
ustu eins og áðux var getið. ís-
lenzfcu þjóðinni stendur því til
boða frjáls, sjálfstæður há-
skóli. Páll Jensson.
Steinn Steinarr:
UNIVERSITAS ISLANDIAE
Ég minnist þess,
að fyrir átján árum
stóð opinn iítill gluggi
á þriðju hæð.
Og fólkið tók sér hvíld
eitt andartak
og horfði dreymnum augum
út um gluggann.
Þá brá ég við
og réði mann til mín
sem múraði upp í gluggann,
24