Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 27

í huga skýrist þaö e. t. v. betur,
hvers vegna starf og kröfur
stúdenta myndu vera helzti
hvati á þjóðfélagslegar nanm-
sóknir. Þjóðfélagsleg staða
stúdenta er nokkuð sérstök.
Eitt af meginhlutverkum há-
skóla er að kenna stúdentum
vísindaleg vinnubrögð, það er
gagnasöfnun og úrvinnslu, en
umíram allt gagnrýni á niður-
stöðum og kenningum, sem
hafa verið fundnar eftir óvís-
indalegum leiðum. En öll þessi
kunnátta og þjálfun er til
einskis nýt, ef vísindaanaður-
inn er bundinn á einhvern hátt
af þjóðfélaginu, ef hann lætur
fjár- eða framavon sitja í fyr-
irrúmi fyrir heiðarlegum
vinnubrögðum. Stúdentar
standa utan við hið brjálæðis-
kennda kapphlaup um lífsþæg-
indi og framapot í þjóðfélag-
inu; þeir eru ekki kornnir á
fast þrep í metorðastiganum,
og sjaldnast eru þeir tengdir
ákveðnum stjórnmálasamtök-
um. Þess vegna geta þeir gagn-
rýnt og tekið ákvarðanir óháð-
ir því umhverfi, sem hinn al-
menni þj óðfélagsþegn verður
að taka tillit til, áður en hann
setur fram gagnrýni sína, til
þess að tryggja stöðu sína í
'kapphlaupi samfélagsins.
Þess vegna hafa stúdentar
víða um heim barizt fyrir
auknum áhrifum innan há-
skólanna; þeir vilja fá að hafa
áhrif á stjórn og stefnumynd-
un þeirra og með því hnekkja
hinu fáránlega prófessoraein-
veldi, sem í þeim hefur ríkt.
Eins hafa stúdentar beint at-
hygli sinni að þjóðfélaginu. Á
þeim vettvangi hafa þeir bar-
izt igegn fordómum og úreltum
erfðavenjum, gegn falsi og lyg-
um fjölmiðlunartækja og gegn
sukki og spillingu stjórnar-
valda. í Bandaríkjunum hafa
stúdentar beitt sér gegn airæði
hinna tveggja stjórnmála-
flokka (dæmi: mótmælin í
'sambandi við flokksþing
Demókrata sl. surnar í Chica-
go), í Suður-Ameríku gegn
h ern a ðar einr æ ð i og stétta-
skiptingu. í austantjaldslönd-
um hafa stúdemtar barizt fyrir
aukrnum mannréttindum og
gegn ofríki valdhafa; í Frakk-
landi síðasthðið sumar beindu
stúdentar spjótunum að fúnum
undirstöðum ríkisins, og svona
mæ-tti lengi telja. En eitt hefur
einkennt baráttu þessa um-
fram anmað: hún hefur farið
fram í fullkominni óþökk vald-
hafa, og hefur því oftast þurft
að grípa til róttækra mótmæla-
aðgerða, sem vaidhafar hafa
síðan reynt að bæla niður með
vopmavaldi. Oftast hafa fjöl-
miðlumartæki í viðkomamdi
landi rangtúlkað afstöðu mót-
mælemda eða alls ekki reymt að
skýra hana, og hefur þá einu
gil't, hvort um stjórnartauma
halda hendur einræðisafla eða
stjórn kosin á „lýðræðislegan“
hátt. í fyrra 'tilfelhnu stjórmar
einvaldsstjómim fjölmiðlunar-
tækjun'um og í seimna tilfelhnu
auðvaldsöfl eða flokksklíkur,
sem sjá hagsmunum sínum
stefmt í hættui
Stúdentum er fundið það til
foráttu, að þeir gagnrýna ein-
göngu og leggja sjaldnast fram
fullmótaöar tillögur til úrbóta.
En það er ekki þeirra hlutverk
að leggja fram fullmótaðar til-
lögur, sem síðan ættu að sam-
þykkjast. Hlutverk þeirra er
miklu fremur að vekja athygli
á vanköntum þjóðfélagsins,
skýra mál frá sjónarhorni hins
hlutlausa og fá ahnenning til
að endurmeta afstöðu sína til
umhverfisins, sjá það í nýju
ljósi. En þessi gagnrýni fær
ekki verulegt gildi, fyrr en
hægt er að fylgjast með og
Ég ætla mér ekki þá dul —
þótt ég vilji hripa miður nokk-
ur orð um stöðu og hlutverk
háskóla á íslandi — að halda
því fram, að ég hafi þekkingu
á því, hvernig kennslu- og
rekstri háskóla sé bezt háttað.
En þó eru ýmis atriði, sem
hverjum leikmanni ættu að
vera auðsæ.
Þá kemur mér það fyrst í
hug, hversu hlutverk háskólans
hefur breytzt síðan hann var
stofnaður árið 1911. Þá bar
hann merki síns tíma, þar sem
meta þjóðfélag og þjóðfélags-
hræringar með augum hins
hlutlausa og byggja niðurstöð-
ur á vísimdalegum grunni. En
þannig rannsóknir geta ein-
göngu farið fram í stofmun,
sem er óháð ríkisvaldi og auð-
félögum, og þess vegna er það
ekki ófyrirsynju, að helzta bar-
áttumál stúdenta um víða ver-
öld skuli einmift vera frjáls
háskóli í frjálsu þjóðfélagi.
Högni Óskarsson.
hann hafði því hlutverki að
gegma að útskrifia embættis-
menn. Nú á timum þarf hann
að sjá þjóðfélagimu fyrir viss-
um fjölda tækni- og visinda-
manna, ef þjóðfélagið okkar ís-
lenzka á að geta fylgzt með
þróunimni. Hins vegar efast
maður stórlega um, að hann
gegni þessu hlutverki sínu,
þegar undraverðar tölur heyr-
'ast um framleiðsluafköst skól-
ans á lögfræðingum og við-
skiptafræðingum. Auk þess sem
það er alkunna, að fjöldi þess-
ara manna verða almennir
kontóristar eða fasteigna-
braskarar, sem eiga sér litla
hylli almennimgs. Og viðskipta-
fræðingar virðast margir verða
bókhaldarar hjá fyrirtækjum
eða starfsm'enn almenmra
skrifstofa, þar sem þeir öðlast
einhvern ti-til út á menntun
sína til þess að komast í hærri
launaflokk. Ætla mætti, að
einmitt í þeirri háskóladeild,
sem útskrifar þessa rnemn, væri
miðstöð rannsókna á íslenzkri
hagsögu og efuahagslífi, að
maður tali nú ekki um þjóð-
félagsfræði. En þama ríkir
flatneskj'an ein, þó f jöldi hæfra
manna sæki í deildina, Hið
sérstæða íslenzka efnahags-
kerfi kallar einmitt á sjálfsitæð-
ar rannsókni'r og könnun.
Skyldi það standa nokkurri
annarri stofnum nær en þess-
iari háskóladeild að vera mið-
stöð slíkra ramnsókna?
Til þess að við séum færir um
að tryggja framfarir og vel-
megun, verðum við að fylgjast
Stúdentar knýja á um aðild að rektorskjöri.
Guðmundur J. Guðmundsson:
HUGLEIÐINGAR
UM HASKÚLAMENN
OG ALÞÝÐUMENN
27