Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 42

« ■RVIRMYNDIR
Ólafur H. Torfason:
RÍS 'ONNUR BYLGJA?
Fruntaskapur, samheldni, ódæmi og köggulmennska í Frakklandi
Nýja bylgjan
Fyrirbæri varð í Frakklandi árin 1958
og 1959. Kvikmyndavélar spóluðu skyndi-
lega úr sér heilmörgum kvikmyndum að
gagni. Gagnrýnendur, þungaðir aí sið-
gæðisvitund og löngu kafnaðir í kommon-
sens, blístruðu snöggt, blaðafólk skokkaði
til og ritaði með fyrirsagnarskjálfta: Ný
bylgja hefur risið í franskri kvikmynda-
gerð.
Franska kvikmyndin reis, það er eng-
inn vafi á því. Nokkrir ungir leikstjórar,
sem nú eru lands- og heimsfrægir, sýndu
fyrir tíu árum fyrstu myndir sínar. Þess-
ir menn þekktust allir. Þeir, sem fá
borgað fyrir skrif sín eftir uppmælingu,
hafa síðan teygt lopann um hreyfinguna,
sem þeir nefndu svo, í tíu ár. Nýja bylgj-
an var á svipstundu komin á skörina hjá
Moby Dick, Loch Ness skrímslinu, Föld-
um fjársjóðum og öðrum fastagestum á
síðum þeirra tímarita, sem hafa það að
meginmarkmiði að stytta fólki stundir
á ýmsa vegu. Fátt hefur verið um hana
skrifað af viti, að sögn leikstjóranna
sjálfra. Víst er um það, að upp úr 1958
höfðu menn að vissu leyti nokkuð frjáls-
ari hendur um gerð kvikmynda sinna en
áður hafffi vetrið og söigðiu það sem inni
fyrir bjó. Nægir að geta þess að auki, að
kvikmyndir þær sem kenndar eru við
nýju bylgjuna hafa haft mikil og góð
áhrif á kvikmyndagerð um víða veröld
hin síðari ár.
Sumir þykjast nú sjá þess glögg merki,
að ein afleiðing stúdentaóeirðanna í
Frakklandi í vor leið verði sú, að upp
renni nýtt skeið í þróun frönsku kvik-
myndarinnar. Aðrir eru að teygja sig
eftir orðinu menningarbylting.
Fram að þessu hefur kvikmyndagerð
verið þannig háttað í Frakklandi, eins
og víðast hvar annars staðar, að kvik-
myndaframleiðendurnir hafa haft tögl
og hagldir og margsinnis komið í veg
fyrir að leikstjórar og höfundar fengju
hrundið hugðarefnum sínum í fram-
kvæmd. Er margt slíkt steinbítstak í
minnum haft og hvergi nærri um gróið.
Francois Truffaut hefur minnt á það, er
hann og ýmsir aðrir, sem spriklað hafa
mest í róti nýju bylgjunnar, komu að
máli við framleiðendur í fyrstu og skýrðu
hugmyndir sínar varðandi ódýrari gerð á
kvikmyndum. Þá kom á daginn, að laun
framleiðandans voru einmitt ákveðinn
hundraðshluti af heildarkostnaði við
gerð myndanna, og var sú fjárhæð oft
miklum mun hærri heldur en umboðs-
laun þau og gróði, sem hann kunni ef
til vill síðar að fá. Til frekari útskýringar
skal þess getið, að framleiðandi kvik-
myndar er í rauninni fj ármálaráðherra
fyrirtækisins, sér um almenna útgerð.
Síðan gerist það, sem er vitaskuld ein-
stætt, að hann verður eigandi kvik-
myndarinnar eftir að gerð hennar er
lokið og situr einn að þeim gróða sem inn
kemur. Þessar forneskjulegu aðferðir eru
leifar gamals tíma, í góðu samræmi við
málmiðnað og hjólbarðaframleiðslu, en
glannalega í brennipunkti, þegar þess er
gætt að kvikmyndaigerð er listgrein.
Samvinna og einhugur
Á meðan Parísarstúdentar höfðu Óde-
onleikhúsið á valdi sínu í fyrravor, efndu
nemendur í kvikmyndagerð til ráðstefnu
í skóla sínum við Rue de Vaugirard, 15.
maí. Þar kom glögglega í ljós að þessu
unga fólki er heitt í hamsi. Margir hafa
talið, að leikstjórar nýju bylgjunnar geti
veriö allstoltir af því sem þeim hefur
tekizt að koma í framkvæmd, að kvik-
myndir þeirra Truffauts, Godards, Chab-
rols, Astrucs og hinna hafi opnað nýjar
leiðir, og jafnframt hefur mörgum þótt
þessir menn nokkuð harðir í horn að
taka og hreinlega viðskotaillir, vegna
æðis og frekju. En jafnvíst er, að ungir
kvikmyndagerðarmenn í Frakklandi telja,
að nú fyrst muni rofa til og skeið fram-
faranna hefjast. Hver stappar stálinu í
annan, og vafalaust eru hörð átök fram-
undan. Hugmyndir ungu mannanna taka
af öll tvímæli um það, að Frakkland
verður frjósamasti akur kvikmyndarinn-
ar á næstu árum, ef öllu verður hrint í
fnamikvæmd, sem vaikið var máls á í fyrra.
Hinir skapandi aðilar við gerð kvik-
mynda, handritshöfundar, leikarar,
tæknimenn og leikstjórar, hafa nú sam-
einazt í kröfum sínum um lýðræðislegt
fyrirkomulag á framleiðslunni. Öllum er
frjálst að segja álit sitt, allar tillögur eru
teknar til athugunar. Hugmyndum er
varpað á allar hliðar og reynt að magna
hvarvetna það bezta fram. í menningar-
miðstöðinni í Suresnes var efnt til sam-
komiu alls áhugafólks 26. maí í fyrra.
Fundurinn hófst um áttaleytið að kvöldi.
Honum lauk klukkan sex næsta morgun.
Næsti fundur var settur klukkan tvö eft-
ir hádegið og honum lauk klukkan fjögur
um nóttina. Mun fundartími vera tákn-
rænn fyrir áhuga þann, sem á fram-
kvæmdum er hjá hinu unga fólki. Á sam-
komunum hefur verið fjallað um ýmsar
smávægilegar endurbætur, almennt yfir-
lit og um hreint og beint byltingarkennd
áform. Flest af því hefur fyrir löngu þótt
sjálfsagður sannleikur á öðrum menn-
ingarsviðum, en annað verður sennilega
aldrei meira en óraunhæfir loftkastalar
eða tækifærisþrugl. Undanfarið hafa svo
ungir franskir kvikmyndagerðarmenn
setið skallsveittir við nýskipan sinna
mála, enda þótt fæst af því hafi ennþá
séð dagsins grjótljós.
Allsherjarsamkomurnar í Rue de Vau-
girard og Suresnes höfðu gengið vonum
framar og ekki leið á löngu þar til efnt
var til hinnar þriðju. Hún varð ennþá
fjölmennari en hinar. Helztu umræðu-
efnin voru:
Afnám hvers konar einokunar í kvik-
myndagerð.
Rikisskipan á beinar fjárveitingar til
kvikmyndahúsa.
Samvinna kvikmynda og sjónvarps.
Sjálfstjórn sjónvarpsins.
Myndun framleiðsluhópa sem starfa
eftir lýðræðisfyrirkomulagi.
Afnám kvikmyndaeftirlitsins.
í tillögunum ber mest á þremur höfuð-
atriðum:
1. Krafizt er að tekið verði upp kerfi
sem tryggir jafnan ágóðahlut. Tæplega
er hægt að kalla þetta byltingarkennt
áform, og framkvæmd þess mundi ein-
ungis ryðja úr vegi hinu forneskjulega
fjárhaldskerfi, sem færir framleiðand-
anum allan ágóða. Aðeins vinsælustu
kvikmyndaleikararnir og einstaka al-
þekktir leikstjórar hafa hingað til fengið
eitthvað í sinn hlut af ágóðanum, og telst
raunar til undantekninga, þegar á heild-
ina er litið. Hér skal snúa við blaði, segir
hið unga fólk, kvikmyndir skulu ekki
lengur verða eign framleiðenda, heldur
fólksins sem býr þær til.
2. Harðlega er mótmælt hinni ein-
strengingslegu stefnu de Gaulles í menn-
ingarmálum. Tákn þeirrar stefnu er,
hvað kvikmyndum viðvíkur, Centre Nati-
onale du Cinéma (CNC). í rauninni er
ógerningur að ráðast í kvikmyndagerð í
Frakklandi án þess að hljóta til þess
ýmls vottorð og siamþykki CNC, sem þar
að auki ræður yfir styrkveitingum, leyf-
um fyrir margs konar afslætti og hefur
umsjón með kvikmyndahátíðunum. Reiði
kvikmyndagerðarfólks beinist eiginlega
ennþá heiftarlegar gegn gerræðislegum
vinnubrögðum þessarar stofnunar heldur
en gegn kvikmyndaeftirlitinu, enda er
afnám þess sjálfsagt og augljóst mál,
sem óþarfi er að telja upp allar ástæður
fyrir.
3. í þriðja lagi vill kvikmyndagerðar-
fólkið að komið verði á fót opinberum
kvikmyndahúsum til viðbótar við þau
sem eru í einkaeign (með það fyrir aug-
um að slík kvikmyndahús hverfi smátt
og smátt úr sögunni). Þetta er sennilega
eina tillagan, sem kallazt getur verulega
byltingarkennd, enda standa flest spjót-
in á henni. Lagt er til, að í byrjun verði
myndaðir sjálfstæðir framleiðsluhópar
eða samvinnuflokkar. Þeir eiga síðan í
sameiningu að vinna að gerð kvikmynda,
allt frá fyrstu áætlanagerð til endanlegr-
ar framleiðslu og dreifingar. Þetta stang-
ast illa á við hugmyndir núverandi ráða-
manna um kvikmyndaiðnað. Ábyrgðar-
menn skal kjósa úr hópi kvikmyndagerð-
arfólksins sjálfs. Koma skal á laggirnar
opinberu dreifingarkerfi og opinberum
kvikmyndahúsum, til þess að vernda þau
gegn gjaldþroti, ef þau reyna að sýna
eingöngu vandaðar myndir. Þannig má
komast hjá því að þurfa að sýna aðrar
og léttvægari myndir inn á milli, til þess
að rétta fjárhaginn við. Á allsherjarsam-
komunum var eindreginn meirihluti
42