Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 49

Göran
Palm
dóminum. Félagsfræðingarnir enu önnum kafndir við velferðar-
vandamáli'n, fornleifafræðingajrnir við Róm og Aþenu, bók-
merDntafræðingarnir bundnir við innlend eða evróps-k verkefni
og vandamál. Hvarvetna í vísindum og uppeldisfræðum er sjón-
málið vestuxlenzkt í staðinn fyri-r alheimslegt. Enn verður vart
tillineigingar til að nota orðin „litríkur og frumstæður" um
menningu vanþróuðu landanna, sem fyrst og fremst eru könnuð
af mannfræðinguim, en könnun á okkar eigin þjóðlífi heitir
félagsfræði. Hvenær fáum við mamnfræðirifgerð, sem lýsir til
dæmis Dammörku nútimans í beinu framhaldi 'af og samhengi
við ættbálkahátíðir, helgisiði í sambandi við dauða og greftrun,
trúarvenjur, höfðimgjadýrkun og mannfórnir (Bílaguðinn tók
þanniig á skeiðinu jianúar—október 1968 í Danmörku einni 652
manmslíf, en særði 21.535 eimstuklinga) ? Og hvenær sjáum við
félagsfræðimg skilgreina Polýnesiu út frá huigtökum einsog hóp-
kraftar, firring og hlutverkaval?
í blaðaheiminum eru enn sem komið er mjög fáir höfundar
gæddir hæfileika til að fá okkur til að upplifa rúmhelgi vanþró-
uðu landamda af innlifun og innsæi. Okku-r v-anitar fleiri slíka,
sem kumma tungumál staða-rins, eru -ekki ríkmaninlega til fara og
geta ikynnzt og talað við hversdiagsmianninn- á gö-tumni í stað þ-ess
að hagnýta opinbe-rar persónur, sambönd og heimilisfömg, s-em
höfð eru meðferðis að heiman.
Og á hinn bóginn væri það ok-kur mjög nytsamlegt, ef höfumd-
ar frá Kór-eu, Nígeríu, In-dónesíu eða Eþíópiu fein-gjust itil að skýra
evrópskum blöðum frá áhrif-um sem þeir hafa orðið fyri-r á ferð-
um um lönd okkar.
Það -eru vissulega h-arðar kröf.ur sem Göran Palm gerir -til okkar
um hugarfarsbreytingu. Hann vill b-reyta þeim siðvenjum okkar,
sem örvaðar er-u af sjálfselsku og -koma í veg -fyrir 'að við getum
horft á -andlit þj ánimgarinnar -eirasog það raunverulega er — til
dæmis þeirri siðvenju að „setja það sem er framiamdi og fj-arlæ-g-t
í apabúr hamda sunnudagaskoðu-rum“ og þeirri siðvenju að líta
á okkur sjálf sem þjóð, -er hafi án allrar hjálpar amnarra skapað
velmegun á ógj-afm-ildri jörð „í -kr-af-ti atorku og iðni, -hugmynda-
flu-gs, náttúruauðlinda og jafn-aðarmanna“. Þessar siðvenjur gera
ok-kuir lífið miklu léttara. „Þær -gera mér það léttarai -að ljúka við
að Sikrifa þessa bók í friði og ró, því sá se-m ævinlega hef-ur neyð
heimsins fyri-r -augum, hanm skrifar ekke-rt í friði og ró.“
Göran Palm hefur samið óskalista yfir þær -nýj-u siðvenjur, sem
h-ann vill að Vesturlandabúar taki upp og temji sér. Við ei-gum að
venj a okkur á:
1) að fylgj-ast daglega með því hverni-g ástatt er í heiminum,
á saim-a hátt og við höfum da-glega fréttir a-f því, hv-emig
nánustu skyldmenn-um okkar líður;
2) -að lifa það, sem við lesum og sjáum í sjónva-rpi um vanþró-
uðu löndin, með jafnáþreifanlegum og -raunverulegum hætti
einsog við lifu-m það sem við sjáum með ei-gin au-gum þegar
við erum sjálf viðstödd;
3) -að n-ota or-ðin -rétt: segj-a ekki „-alþjóðlegt“ þegar við -eigurn
við ,,-evrópskt“; tala ekki -um þingræði eða lýðræði, þe-g-ar
við -eigum við fámiennisveldi; kalla- ekki stríð „baráittu fyrir
friði“ né brot á sáttmála Sam-einuðu þjóðahma „vör-n fr-els-
isins“.
Það sem þörf er á er ekki hin sjálfvakta, upptendr-aða þátttaka,
sem oft kemiur fram í my-nd mótmælaaðgerða, heldur staðföst og
varanleg þátttaka sem haldið -er lifamdi árurn saman m-eð starfs-
venju-m, lestrarvenjum og samtalsvenjum.
Dönsk au-glýsimgaskrifstofa -tók það nýleg-a til bra-gðs í því skyni
að lauka álit si-tt og virðingu að hefja auglýsingaherferð gegn fýlu
Dana undir einkunnarorðunum: „Það er gott land sem við búum
í.“ Rö-ksemdir textahöfundarins til stuðnings boðsk-apnum eiga
upptök sín í örbirgð þriðja heimsins. Það er að segj-a enn einu
sinni: „Éttu nú matinn þinn — m-undu ba-r.a -eftir öllum litl-u kí-n-
versku böm-u-num . . .“ í eiinmi 'auglýsingunni segir, -að fyrirum
hafi Dan-ir þekkzt á „danska brosimu", en nú séu þeir í þann
vegimn að verða þjóð sem kvarti yfir öllu og öllum. Þvínæst vísar
auglýsingin -til eymdariama-r útí heimi og klykkir út með þessum
orðu-m: „Það ER -gott lan-d sem við búurn í.“
í stað þ-ess -a-ð skírskota til sj álf-sánægj u Velferðardanans og
leggja sig í lírna við að kall-a aftiur fr-am -gla-ða brosið á sældar-
legu -andliti h-ans með því að láta skíma í n-eyð -annarria, hefði aug-
lýsingaskrifstofan átt að fórna n-okk-rum aflátsskildingum til að
innræta útkj álkalegri v-elferðarvit-und o-kkar siðvenju-r hnatt-
tækra-r samvlzku og þekkingar. 4
Njörður P. Njarðvík:
FISKIMAÐUR
Maður með bogið bak
hjá bát og neti
álútur yfir fáeinum fiskum
og framundan vatnið
blýgrá víðátta vatnsins
vonin um afla og fæðu
Sama mynd dag eftir dag
dregin fáum skýrum línum
og til hliðar húsið
og hún sem bíður
Þetta er veröldin: vatnið
vonin um afla og hún
og fáeinir fiskar
fábreytt veröld og trygg
Svo kemur hann beinn í baki
bjartur og mildur á svip
stendur hjá og horfir
á handtök fiskimannsins
framandi rödd sem úr fjarska:
fylg þú mér
Eftir liggja fáeinir fiskar
feyskinn bátur og net
til hliðar húsið
og hún sem bíður
49