Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 57

,,tilr,auin“ sem áreiðanlega gerði sitt stóra strik í reikninga stofn-
unairinnar. Enn er þess að geta að þýðingin á „Fyrirheitinu" var
afleit, og er einsætt að ráða verði sérstakan íslenzkumann að
Þjóðleikhúsinu til að fara yfir texta, því þar virðist enginn
ábyrgur iaðili hafa snefil af tilfinningu fyrir islenzku máh, einsog
fjölmörg dæmi sanna.
Eina sýning Þjóðleikhússins fyrripart veitrar sem segja má að
sætt hafi tíðindum var „Púntila bóndi og Matti vinnumaður“
eftir Bertolt Brecht í uppfærslu austur-þýzka leikstjórans Wolf-
gangs Pintzka. Þó þetta magnaða og mairgslungna verk væri að
vísu ekki í öllum greinum fært upp eftir forskrift höfundar, sem
bæði var andvigur stjörnuleik og vildi láta ádeiluna sitja í fyrir-
rúmi, varð sýningin eftirminnilegur leiklistarviðburður. Róbert
Arnfinnsson fór á kostum í gervi Púntila og vann einn sioin fræg-
asta leiksigur, en Rúrik Haraldsson hélt í við hann í hlutverki
Friðriks dómara. Má með sanni segja að Róbert bæri sýninguna
uppi, en jafnvægi hennar raskaðist með því að Erlingi Gíslasyni
lánaðist ekki að blása því lífi í túlkun sína á Matta vinnumamni,
að ha,nn yrði jafmoki óðalsbóndans, þó sú sé greimilega tilætlun
Brechts. Slaigsíða sýnimgarimnar stafaði einnig af því, að við
eigum ekki nægilega stóran hóp hæfr.a leikenda í minni hlutverk,
en Brecht-sýningar eiga mest undir því, að í hverju rúm'i sé
valinn maður. Sýningin leiddi ótvírætt í ljós, að hópvinnu leikara
í Þjóðleikhúsinu er mjög ábótavant, en það sýndi sig í „Marat/
Sade“ undir stjórn Kevins Palmers, að hægt er að þjálfa hópinn
þamnig að hann starfi sem ein heild. Til þess þarf einungis
einbeitni, alúð og umfram allt nægan æfingatíma, en harm hefur
einatt verið skorinn við mögl í Þjóðleikhúsinu.
Þráttfyrir þessa amnmarka var sýningiin reynsla sem í mimnum
verðuir höfð, og átti austur-þýzki leikmynda- og búningateiknar-
inm Mamfred Grund sinn ósmáa þátt í því. Leikmymdir hans voru
einfaldar, stílhreinar og gullfallegar, ekki sízt baktjaldið með
finnska lamdslaiginu og niakið tréverkið á sviðimu.
Verkefni Leikfélags Reykjavíkur það sem af er vebri hafa verið
fróðlegri viðkynmingar þegar á heildimia er litið en verkefni Þjóð-
leikhússins. Það hóf leikárið með því að fara í gamlar skúffur
og draga fram þjóðlegt „kassastykki", sem líklegt væri til að
laða fólk að Iðnó, enda varð sú raunin. „Maður og kona“ í leik-
búningi þeirra Emils Thoroddsens og Indriða Walaige er hnyttileg
þjóðlífsmynd þar sem megináherzla er lögð á sérkenmilega per-
sónumótun með kjammiklum og uppmálandi samtölum sem
vekja „þjóðlegan" hugblæ. En lífsanda leikhússins hafa þeir ekki
megnað að blása í verkið fremur en aðrir sem glimt hafa við
svipaðar þrautir, Ástæðam er eimfaildlega sú, að lögmál skáldsög-
unnar og lögmál leikhússins eru andstæð og ósættamleg.
Jóni Sigurbjörmssyni fórst sviðsetnlngin eftir atvikum vel úr
hendi; sýningin var áferðarfalleg, smurðulítil og víða allfjörleg,
en hvei'gi veruiega hrifandi, sem kamnski var ekki von. Leiktjöld
Steimþórs Sigurðssonar, natúr.alísk og rómantisk í senn, áttu sinn
góða þátt í þekkilegu yfirbragði sýningarinmar.
Af leikendum kvað langmest að þeiim Brynjólfi Jóhanmessyni
í hlutverki séra Sigvalda og Valdemar Helgasyni í gervi Hjálmars
tudda, en þeir léku sömu hlutverk í fyrstu uppfærslu verksims
veturinn 1933—34. Samnaði Valdemar hér enn eimu simmi merki-
lega hæfni símia til að gera lítil hlutverk s-tór í smiðum og eftir-
minnileg. Regína Þcrða’rdóttir fór næmlega með hlutverk Þórdís-
ar húsíreyju og Inga Þórðardóttir átti kátlega spretti í gervi
Staða-Guinnu. Undiritektir áhorfenda við þessa rómamitísku og
ýktu þjóðlifsmynd voru til vibnis um, að þjóðl'eg efni frá liðinni
tíð eiga enn sterk ítök í íslenzkum leikhúsgesbum, þó leikrænir
kostir séu í lágmarki.
Næsta verkefni Leikfélagsins, „Yvonne Borgumdarprinsessa“
eftir pólska útlagaskáldið Witold Gombrowicz í lipurri þýðingu
Magnúsar Jónssonar var alger gagnstæða „Manns og komu“, frá-
bærlega lifandi og skemmtilegt sviðsverk sem hélt athyglinmi
glaðvakandi frá byrjun til enda, þó kanmski væri ekki ávallt full-
komlega ljóst hvað fyrir höfumdinum vekti. Gombrowicz er í
vissum skilningi amdlegur ættfaðir absúrd-höfumdamma svo-
mefndu, emda var þetta verk samið 1935, þó það væri ekki sett
á svið fyrr en 1957. Það sem er áhugaverðast við leikrit hams, að
slepptum hinum ótvíræðu leikrænu kostum, er fastmóituð lífssýn
hans eða einkaheimur sem lýtur sínum eigin lö'gmálum. Hjá
Gombrowicz eru það atvikim og aðstæðurmar sem öllu máli skipta,
em ekki „sagan“, perscnurnar eða mannlegur vilji. Þessi lífsskilm-
ingur hefur verið nefndur sitúasjónalismi, og Gombrowicz talar
um „formbindandi rökvísi aðstæðnanna“; hver lathöín mannsins
ákvarðast af 'aðstæðum hans hverju sinmi, em um leið breytir at-
höfnin honum í nýjan mann. Það er í sífelldu samspili aðstæðna
og viðbragða sem einsitakliingurinn fæðist í hverri líðamdi andrá.
Vissulega eru þetfa áhuigaverðar og frjóar kenningar, en Gom-
browicz er ekki þræll kenninga sinma, heldur hagnýtir þær til
að veita óstýrilátu hugmyndaflugi og ær,slafenginni kimni aukið
svigrúm. „Yvonne Borgundarprinsessa“ er hvorki einfalt verk né
auðtúlkað: það lifir á mörigum plönum í senn, birtir okkur heim
ævimtýnsins með öllum sínum hefðbumdnu persónuim, en allt fær
samt öfug formerki áður en lýkur, afþví persónurmar eru lei’ks-
oppar atvika sem sífellt eru að breyba eðli þeirra og ætlunum,
skapi þeirra, smekk og tilfinmimgum. Einnig mætti líta á leikinn
sem dæmisögu um fólk í álögum steinrumnins kerfis, fjötrað
úreltum og lamamdi hef ðum, og enn mætti túlka hann sem dæmi-
sögu 'um samskipti ólíkra kynþátta. Engin skilgreining á leiknum
er semsé einhlit, en hann vekur máttuga tilfinningu fyrir mamm-
lífimu og miargvísleguim kostum þess, sem allir fela í sér óendam-
lega möguleika til góðs og llls.
Sveinn Einarsson setti þetta a'farvamdaisama viðfamigsefni á

4

"[7 1 i
U
Jt 'H i
Hópatriði úr „Yvonne Borgundar-
prinsessu“. Guðmundur Magnússon og Valgerður
Dan í „Orfeus og Evrýdís".
Róbert Arnfinnsson í hlutverki Púntila.
57