Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 45

opnað hefur augu þeirra fáu, sem vilja
sjá, fyrir því hvað er í grundvallaratrið-
um rangt í velferðarríkjum okkar, hvern-
ig háttað er hinum útsmognu yfirráðum
á pólitíska, efnahagslega og félagslega
sviði'nu. Það er óvefengjanleg staðreynd,
að veröldin í heild er að þokast inní al-
nýjar aðstæður, sem hafa vakið óróleik
og megna óánægju með ríkjandi ástand,
einnig í velferðarþjóðfélögunum. Hér er
um að ræða samskipti ríkra þjóða og
snauöra, f ólksf j ölgunarsprenginguna,
kynþáttavaindamálið, tækniframfarirnar
og margskonar aðra byltingarþróun, sem
er farin að leiða í ljós snöggu blettina á
þeim „óbreyttu aðsitæðum“ sem við lifum
við. Lýsa má því, sem er að gerast við
háskólana í Berlín, París og Kalifomíu,
á þann veg, að það sé „leitin að nýjum
lífsstíl". Band'aríski prófessorinn Richard
Schaull lýsir því með eftirfarandi orðum:
„Sú meðvitund verður æ sterkari, að að-
stæðumar sem móta mannlífið hafi
breytzt, og að nútímamaðiurinn rnuni því
aðeins finna lífi sáiu tilgang og hegða
sér með ábyrgum hætti, að nýr lífsstíll
þróist hið bráðasta.“ Þessi leit að nýjum
lífsháttum á rætur sínar í framtíðarsýn,
nefnilega þeirri að tækni nútímans hafi
fært manninum uppí hendumar úrræði
til að skapa nýtt heimssamfélag, þar sem
vinna megi bug á hungri og örbirgð, þar
sem tryggja megi frið og réttlæti, þar
sem móta rnegi nýtt mannkyn. Vikið er
að þessum nýju lífsháttum í bók Mars-
halls McLuhans, „Understanding Media:
The Exteinsion of Man“, þar sem segir:
„Á rafmagnsöldinni, þegar miðtaugakerfi
okkar er tæknilega þanið út, þannig að
það gerir okkur hluttaka í reynslu ger-
valls mannkyns og skorðar allt rnann-
kynið í okkur, hljótum við óhjákvæmilega
í dýpsta skilningi að taka þátt í afleið-
ingum sérhverrar athafnar okkar. Það er
ekki lengur fært að standa álengdar og
temja sér afskipbalausa afstöðu nins
menntaða Vesturlandamanns.“
Skjáthst mér ekki, eru stúdentar í
Evrópu og Bandaríkjunum (ásamt stall-
bræðrum sínum í þriðja heiminum) að
gera uppr-eisn gegn efnahagslegu misrétti,
þar sem ríku þjóðirnar arðræna snauðar
þjóðir, þar sem bilið mdlli eins þriðja
hluta mannkyns og tveggja þriðju hluta
jarðarbúa er sífellt að bireikka. Einkan-
lega gera þeir uppreisn gegn efnahags-
kerfum riku1 landanna, sem koma í veg
fyrir grundvallarbreytinigar. Það verður
í æ ríkara mæli álit hagfræðinga, að eina
lausnin á vanda vanþróuðu landanna fel-
ist í grundvallarbreytingum á efnahags-
kerfi ríku landanna. Þessar breytingar
velta á pólitískum vilja Vesturlanda, og
hann veltur á almenningsáliti meðal for-
réttindaþjóða heimsins.
Og þá enum við komin inná vettvang
stjómmálanna. Ég vil skilgreina stjóm-
mál í víðasta skilningi þannig að þau séu
tæki til ábyrgrar þátttöku í þjóðfélaginu.
Slik ábyrg þátttaka er því aðeins hugsan-
leg, að menn haifi ákveðna hugmynd um
hvað ætti að gerast og hvernig hrinda
ætti því í framkvæmd. Mig langar til að
skilgreina pólitískt réttlæti á eftirfar-
andi hátt: að hegða sér með þeim hætti
og vera svo sveigjanÍeguT, að markmið
friðar og réttlætis, jafnræðis, frelsis og
velsældar öllum til handa verði aö veru-
leik. Pólitískt ranglæti er allt sem kemur
í veg fyrir að þessu marki sé náð. Leitin
að nýju-m lífsháttum -er komin til sögunn-
a-r vegna nýrra sbaðreynda, semsé þeirra
að -allar þjóðir heims eru orðnar hver
a-nnar-ri háðar og ábyrgðin á framtíð
heimsins hvílir á öllum jafnt. Pélitiskt
ranglæti felst einkanlega í tveimur stað-
reyndum, sem m-arka vestræn þjóðíélög
og egn-a stúden-ta til uppreisnar í lei-t
þeirra að nýjum lífsháttum. Önnur er
þjóðernisstefnan, hin er skriffinnskuveldi
opi-nberra stofn-an-a.
Ég vil orða það eins afd-ráttarlau-st og
kostur er: Öll stjómmál, sem eru fyrst og
fr-emst byggð á þjóðlegum hagsmunum
og hafa velsæld ei-gin þjóðar að megin-
markmiði, fela í sér pólitískt ranglæti.
Með öðrum orðum er ranglæti haf-t í
fra-mmi þegar ekki -er tekið tillit til stað-
r-eynda samtim-ans og framtíðarinnar.
Það er -ekki fr-am-ar r-a-unhæft að þjóðirn-
ar verði að Iif-a í f-riðsamlegri sambúð;
en hi-bt -er raunhæft, að því -aðeins mu-nu
þjóðir heims -halda lífi, að þær ten-gist
raunverulegum vináttuböndum. Það er
staðreynd, að þjóðir og einstaklin-gar er-u
háð öðrum þjóðum og -einstaklingum, og
þess-vegna ætti heimurinn í heild að vera
eini mælikvarðinn á pólitískar -athafni-r
hver-rar þjóðar. Það á stóran þátt í stirö-
lei-k og ósveigjanleik Sam-einuðu þjóð-
a-nn-a, að þær eru -r-eistar á m'eginreglu
sa-mstarfs og samninga, og á þeirri m-eg-
i-nreglu að gera „það sem hægt er“. Margt
af því sem Samein-uðu þjóðirnar eiga
frumkvæði að rennur útí sandinn, végná
þess að þjóðlegir hagsmunir e-ru látnir
sitja í fyrirrúmi og ráða eðli sam-starfsins.
Ég er -ekki að n-eita mi-kilvægi eða nauð-
syn slíkrar stof-niunar sem Sameinuðu
þjóðirn-ar -eru, en á þeim rúm-um tveimur
áratugum, síðan þær voru stofnaðar, hafa
staðreyndir heimsins tékið alg-er-um
stakkaskiptum. Ef við -ei-gum að hafa von
um aö lifa s-em eiitt mannkyn, verð-um
við að velja leið alheimsstjórnmála. Hér
er um -að ræða hnatttækt viðhorf sem
beitir úrræðu-m alls hna-ttarins til að full-
nægja þörfum alls hnattarins. Það eru
stjórnmál sem láta framtíðarsýnina ráða
ákvörðunum líðan-di- stund-ar. Það e-ru
stjó-rnmál byggð á v-eruleika, s-em John
heitinn Kennedy lýsti svo: „Aldrei fyrr
hefur maður-inn búið yfir slíkri hæfni til
að stjórna ei-gin u-mhverfi, bi-nda enda á
humgur og þorsta, vinna bu-g á örbir-gð og
sjúkdóm-u-m, útrým-a ólæsi og mannlegri
eymd. Á okkar valdi er -aö -gera þessa kyn-
s-lóð beztu kynslóð miamnkymssögunnar
eða síðus-tu -kyn-slóð henn-ar." Þessi sama
hugsun er tjáð m-eð kjarnyrtum hætti í
vígorðunum „Það verður -ein-n heimur eða
enginn heim-ur“. Hv-er sú abhöfn sem tef-
ur eða hindrar þróumim-a í átt til þessa
sameimað-a heim-s felur í sér pólitískt
ranglæti.
Ég vil ta-ka það skýrt fram, að ég er
ekki iað m-æla með útþu.rr,kun þjóð-emi-s
eða þjóðm-enningar eð-a þjóðtumgu eða
kynþáttar, -né -er ég -aö tala máli allsherj -
ar útjöfnunar eða sam-ræmimgar. E-n við
núverandi aðstæður, þa-r se-m allar þjóðir
eru hver ammarri háðar og man-nky-n allt
á sér samei'ginleg örlög, er ekki lengur
rúm fyrir þjóðir eð-a þjóðm-enningar, s-e-m
séu takmörk í sjá-líum sér og stofni til
átak-a- í sjálfsbjargar-skyni. í alheimssam-
féla-gi mundu hinar sundurleitu þjóðir
a-uk-a litriki heildarinn'ar og ö-rv-a sk-ap-
-a-ndi fr-amtak henmar. Þa-ð yrði fjölbreytt-
ur, margslumginn, ósamstæður heim-ur, en
eitt samféla-g.
Mér er ljóst að -allskyms bamdalö-g og
samsteypur ha-f-a séð dagsins Ijós og eru
enn að sjá það, svosem Atlantshafs-
bandalagið, Efnahagsbamdala-gið, Fri-
verzlunarbandalaigið, Ev-rópuráðið o. s.
frv., en þetta eru ekki anmað en nýj-ar
blakkir, sem verða framlenigin-g þjóðern-
isstefnumna-r og byggjia á nákvæmlega
sömu hr-eppapólitík og hún, en hafa ekki
velferð alls mannkyns að m-arkmiði. Þær
vinna að því -að vern-da einn part heims-
in-s gegn öðrum pöitum hans.
Sjaloom-hópurinn' í Hollandi hef-ur
staðið að ýmiskonar aðgerðum í því skyni
að vekja memn til alheimjshyggj-u. Ein
slík a-ðgerð var að dr-aga athy-gli almenn-
i-n-gs að þeirri staðr-eynd, að það sam-rým-
ist alls ekki raunhæfri afstöðu til veru-
leikans, að engir mema Bandaríkjam-enn
(ein-um-gis 6% af jarðar-búum) skuli kjósa
Bandaríkjaforseta, sem f-er með vald er
hefur bein áhrif á a-lla heim-sbyggði-ma. í
Hollamdi va-r ialm-enmimgur fengi-nn til að
taka þátt í kosmimgu Bandaríkjaforset-a
og nið-urstöðum-ar birtar ves-tan hafs fyrir
milli-göngu New York Times.
Það er eftirtektarvert að stúdentaóeirð-
irnar í Berlín, París og víða annarstaðar
45