Samvinnan - 01.04.1969, Blaðsíða 48

Aage Búchert:
UNDIR DÓMI
ÖREIGANNA
* - '
i
„Örei'gair ailra landa, sameinizt!“ Hefðiu fátæklinigar heimsms
hlýtt þessu boði Mairx og Engels í kommúnisitaáviairpmu 1848,
hefði imairgt fairið öðruvísi en raun ber vi-tni. En sem kunnugt er,
varð hin alþjóðlega samábyrigð öreiganna heldur brösótt. í bar-
áttunni fyriir efnahagslegu réttlæti gleymdust bræðurnir í ný-
lendunum — bræðurnir í þriðja heiminum eða vanþróuðu lönd-
unum, eiinsog það er orðað nú. Þeir vonu sviknir af verkalýðs-
hreyfingunni bæði í 'austri og vestri, kommúnistum jafnt og
jafinaðarmönnium. Að því er launþegaisamtökin varðar, hafa þau
haldið áfram að hylla hina alþjóðlegu saimábyrgð í ræðustólum,
en í reyndinni hafa þau aðeims leitazt við að vernda hinn inn-
lenda verkalýð (m. a. með því að hefta mnflutning erlends
vinnuafls) og takmarkað hið alþjóðlega samábyTgðaTframtak
sitt við verikalýðsstéttir hiama auðugu lainda. Á einni af síðustu
alþjóðaráðstefnum verkalýðssiamtakanna fannst áheyrnairfull-
trúum frá Asíu og Afríku, að þeir væriu komnir í auðman'na-
klúbb, og yfirgáfu hana fyrr en ráðgert hafði verið. í þeirra eyr-
urn var hið þekkta orðtak orðið: „Öreigar allra ríkra landa, sam-
einizt!“
Það er hinn ungi sænski rithöfundur og þjóðfélagsgagnrýnandi
Göran Palm sem bendir á þetta í eggjandi bók sinni, „En oráttvis
betriaktel5e“ (Stockholm 1967, verð 24,50 sænskar krónur), þar
sem hamn hefiur tekið sér fyrir hendur að rekja sundur þá haturs-
mynd, sem að hans áliti hefur mctazt í vitund vainþróuðu þjóð-
anna af okkuir velferðarþegnunum, hátterni okkar og hugsunar-
hætti. Hann vílar ekki fyrir sér að skýra frá því, að hann hafi
samið bókina ánþess að hafa nokkurntíma iSfti;gið fæti útfyrir
mörk Evrópu, en það ætti ekki að þu-rfa að ógilda hugleiðinigar
hans á öld þar sem sjónvarp, blöð og bókmennitir ha.lda sífellt
andliti neyðar og vonleysis að öllum, sem vilja sjá, vaka og skilj a.
Ögrun bók.arinnaT nær einnig til samvinnuhreyfinganna í ríku
löndunum, þó þær séu hvergi beinlínis nefndar, því þær játast
einnig hinni alþjóðlegu samábyrgð í ræðustólum fremur en í
reynd og skreyta sig til dæmis í Svíþjóð með tákni óendanleikans
— sem felur í sér hugsjónina „án landamæra". Á sama hátt og
verkalýðshreyfingin leitast samvinnuhreyfingin fyrst og frems't
við að efla og bæta hag innlendra meðlima sinna, og raunhæft
efnahagssamstarf hreyfingaTinnar yfir landamærin er í stórum
dráttum bundi'ð við Norðurlönd og þegar bezt lætur við velmeg-
unarríki Evrópu. í nafni réttlætisins er þó vert að bæta því við,
-að hlutdeild siamvinnuhreyfinigarinniair í útvegun sérfræðimga og
efnahiagsaðstoðar til handa vanþróuðu löndunium fer ört vaxandi.
í Svíþjóð hefur samvinnuhreyfingin tiil dæmis á síðustu 3—4 á.r-
um undir einkunnarorðunum „Án landamæra" safnað upphæð
sem nemur 300 til 350 milljómum ísl. króna til hjálpar við van-
þróuöu löndin, fyrst og frernst með sjálfviljugum frádrætti frá
arði' félagsmanna.
Menntamennirnir svonefndu koma varla betur út sem hópur
en verkalýðsstéfitin í laugum þriðja heimsins, séu athafnir þeirra
f.remur en orð laigðar til grundvallar matinu. Hvers viröi er yfir-
lýst samábyrgð þeirra, þegar kemur til raunhæfra aðgerða í því
skyni að breyta efnáhagsjafnvæginu vanþróuðu löndunum í vil
— sem vitaskuld yrði þeirira eigin lífskjörum óhiaigstætt.
En það sem hægt er að heimta af menntamönnunum, segir
Göram Palm, er áð þeir afli sér þekkingar á heimsmálunum, að
þeir skilgreinl og skýri hvað er að gerast og hversvegnia, veki al-
mennin'gsálitið, mótmæli o. s. frv. í þessum efnum er enn margt
ógert. Þúsundir vísindamannia og tæknifræðinga er.u til dæmis
starfandi í geimferða- og vígbúnaðariðnaöinum, en það er afar-
sjaldgæft aö þessir merrn taki þátt i opinberum umræðum.
„Greinilega hafa vísindaimenni.rnir látið sér vel líka áberandi
stöður sínar, eða þá þeir kvarta í kyrrþey, og sú hugmynd að
útfrá sjónarmiðuim ö'reigalandanna sé eitthvað óviðeigandi eða
að minnstakositi vafasamt við starfsemi þeirra, virðist eiga
mjög erfitt með að festa rætur í vel lauinuðum heilabúum þeirra;
að öðrum kosti hefðu þeir vísast eitt og annað til málannia að
leggja.“ Svipaðar skoðanir lætuir Göran Palm í Ijós um marga
þeirra hámenntuðu einS'taklinga, sem hafa genigið atvinnulífi
hinna aiuðugu þjóðfélaiga á vald og sýsla við eigih' sérsvið ánþess
.að íhuga, í hvaðia átt þeir eru, hver á sínum staö, að draga alls-
herjarefnah'agsþróun veraldarinnar.
Göran Palm er þeirrar skoðunar, að haigfræðinigur eða lög-
fræðingur, sem fær tilboð frá til dæmis Unilever, muni í 9 af
hverjum 10 tilvikum spvrja um tvö atriði: lauin og verkefni. Fái
hann fullnægjandi svör, mun hann sennilega ráða sig í starfið
— ánbess að sýna nokkurn frekari áhuga á, hvaðan og hvemig
fyrirtækið verður sér úti um hráefni, eða hváð einokuniairaðstaða
þess í Vestur-Afríku hefiur í för með sér á pólitiska sviðinu.
Kamniski koma vanþróuðu löndin inní myndinia vegna þess að
forstjóri 'Stairfsmiannahalds fvrirtækisins lætur að því liggja, að
staða kunni .að losna í einni skrifstofunni í Suður-Ameríku, og
vitainleg.a hressir það hagfræðiniginn eða lögfræðiniginn, því þar
hefur hamm aildrei komið......
En Gör.an Balm vill ekki laðeins ga.omrýina, bó hann verji megin-
hluta bókarinnar til þess. Hann vill einnig — vegna stöðugt
áleitnari og geigvænlegri náviS'tar heimsörei'gannia — þvimga
okkur til að leggja til hliðar laugnablökuimar og verða ósviknir
la'lb.ióðasinnar í hugsun og skynjun — það gæti orðið upphaf at-
hafna.
Þegar í barnaskóla er lagður grundvöllur þess hættulega skiln-
ings, að Ev.rópa sé nafli heimsins. í manmkymssögnibókumum eru
bað okkar kóngar, okkar byltingair og okk^r heimsstyTiialdir, sem
um er rætt. í trúarbragðasögumni eru öll framandi trúarbrögð
afgreidd á einum hundraðshluta þess rúms sem helgað er kristin-
48