Fálkinn - 12.12.1962, Blaðsíða 18

Engin þjóð les ein-
ungis gdðar bækur
Miðdegisstund með Gunnari Gunnarssyni
Komið þér í kaffi á morgun. Við
getum þá spjallað saman. Sælir.
Og tólið er lagt á báðum megin lín-
unnar.
Morgundagurinn rennur upp. Það er
þíða og leðjan tekur manni í ökkla.
Hús skáldsins stendur í Laugarásnum.
Þaðan sér vítt til allra átta. Ég drep
á dyr. Frú Gunnarsson kemur til dyra
og býður komumanni að ganga til stofu.
|Ég verst viðtölum, segir skáldið. Það
er gert of mikið af því að rekja garn-
irnar úr mönnum. Og hvað vilduð þér
svo fá að vita? Ojá, ég hef sagt svo oft
frá fyrstu árum mínum í Danmörku.
Unga fólkið skilur það ekki, það hefur
ekki þekkt slíkt líf og getur alls ekki
sett sig inn í það. Þetta liti út eins og
ég væri að gorta af því. — Eitt mjólkur-
glas og 2-eyrings vínarbrauð, þótti góð
máltíð á þessum tíma. Jú, ég þekkti
Jóhann Sigurjónsson, ég hjálpaði hon-
um stundum við skriftir. Ef við vorum
auralausir og svangir, þá fórum við og
veðsettum vestin okkar.
Hjá frænda?
Já, hjá frænda. Það var nú ósköp
lítið, sem við fengum fyrir þau. Annars
Myndirnar þrjár hér að neðan, sýna
okkur hvernig Gunnar Gunnarsson bjó,
er hann var búsettur í Danmörku.
Fremst: Hús hans, Birkeröd. í miðju:
Skáldið við skrifborð sitt, og loks fjöl-
skyldumynd.
viðaði ég að mér brotakexi og lifði
stundum eingöngu á því.
Gunnar brosir.
Það var ódýrt, segir hann.
Fóruð þér út til Danmerkur i þeim
tilgangi að gerast skáld?
Það veit enginn hvað hann verður.
Þau voru önnur viðhorfin þá en nú.
Ég fór út til náms. Ég er fæddur í
Fljótsdalnum, en fjölskylda mín flutt-
ist seinna norður á Vopnafjörð. Faðir
minn hafði engin tök á að kosta mig
í Latínuskólann. Það var frekar hægt
að kljúfa námskostnaðinn með því að
fara út. Ég fór því á lýðháskólann í
Askov, — það var algengt þá. — Og
þar var ég í tvo vetur. Ég hafði reyndar
ort svolítið heima á íslandi, tvö ljóða-
kver komu út eftir mig og ljóð birtist
í austfirzkum blöðum. — Fyrr en varði
var ég farinn að flytja fyrirlestra um
ísland í Danmörku og skrifa smásögur,
sem ég sendi blöðum og tímaritum. —
Ég hef aldrei verið neinn sölumaður og
þeirri stundu var ég fegnastur, þegar
ég þurfti ekki að vera upp á ritstjórana
kominn. Ég fór sjaldan sjálfur með
handrit, sendi þau oftast í pósti. Eitt
sinn sendi ég skáldsögu, hún fór aldrei
lengra en til útgefanda, sem betur fer.
Gunnar tekur sér málhvíld.
Það var eiginlega algjör tilviljun, að
ég skrölti í gegnum þetta allt saman.
Og hvernig er svo að vera íslenzkt
skáld í útlöndum?
Almennt séð er ekki fráleitt að hafa
hlutina í fjarlægð. Maður sér þá irá
öðrum sjónarhóli. Margt fer þó fram
hjá manni, en það er ákjósanlegt að
vera fjarri dægurmálunum. Rithöfundi
er þá hægara að vera hlutlaus, óháður.
Þér hafið ritað á dönsku, en andi
verka yðar er íslenzkur. Er ekki erfitt
að túlka íslenzkan anda og íslenzka
hugsun fyrir erlendum lesendum?
Þér vitið kannski, að erfitt er að þýða
úr einu máli á annað. Það, sem liggur
í setningu á öðru málinu næst ekki
stundum á hinu. Einnig eiga menn erf-
itt með að skilja hugsanir annarra
þjóða eða þá þeir skilja þær alls ekki.
Skáld getur ekki búizt við skilningi á
verki sínu nema á köflum.
Er þjóðarsál íslendinga og t. d. Dana
svona ólík?
Skáldið er þögult um stund, en segir
síðan þessa dæmisögu:
Föðurbróðir minn var prestur. Hann
kom út til okkar hjóna, þegar hann var
á áttræðisaldri. Sunnudag nokkurn
segi ég við hann: „Jæja, þá förum við
í kirkju." Ég ók honum til Möllehöj við
Hróarskeldufjörð. Það er steinaldar-
haugur og gengt í hann. „Hér hefur
verið greftrað á fjórða þúsund ára,“
sagði ég við hann. Sú þjóð, sem hefur
verið stuttan tíma í landi sínu, stendur
öðruvísi að vígi; það er ekki hægt að
vera bóndi á einum þúsund árum. Ef við
virðum fyrir okkur tvær myndir, á ann-
arri sjáum við danska bóndann hálf lura
legan, rótgróinn í sínu starfi, sitjandi
á heyvagni, en á hinni þann íslenzka,
frjálsmannlegan, hnarreistan í hnakkn-
um. íslenzki bóndinn var lengstum
leiguliði, sem fluttist á milli bæja. Gam-
all bóndi á íslandi hafði oft búið á mörg-
um jörðum.
Skáldið þagnar andartak. En heldur
síðan áfram:
Eiginlega var búskapurinn hér hálf-
gerð hjarðmennska. Hvað voru gömlu
íslenzku torfbæirnir? Þeir voru tjöld.
Og bændurnir áttu sér flestir áhugaefni
utan búskaparins. Ég vona, að það hald-
ist, annars er íslenzk bændamenning
búin að vera.
Gunnar stendur upp úr stólnum og
tekur upp kaffikönnuna.
14 FALKINN