Heimilisblaðið


Heimilisblaðið - 01.06.1939, Blaðsíða 8

Heimilisblaðið - 01.06.1939, Blaðsíða 8
100 HE l MI LISBLAÐlf) ALHEIMSFRETTIR ] í þessa árs júlíhefti liins ógæta tímarits The | National Geographic Magazine, er ritgerð i með þessu nafni: »News of the Universe«. ] Birtist hér dálítið sýnishorn af því, er húii : hefir fra að segja. Um tölur og stærðir. Vanalegar mælingar eru skráðar annað- hvort í fetum og mílum eða metrum og kílómetrum og clugar sú aðferð hér á jörðu og innan. sólkerfis vors. En þegar þar út yfir kemur, verða vegalengdirnar svo mikl- ar, að heilar línur yrðu, að eintómum núll- um, sem ekki væri gott að| átta sig á. Fundu stjörnufræðingar þess vegna upp á því, að mæla stærð alheimsins í Ijóaárum, þ. e. þeim vegalengdum, sem ljósið fer á ári, en það eru sex trilljónir mílna, eða þar um. bil. Þess vegna er alhægt að breyta ljósárum í mílur, ekki þarf annað en að margf alda með sex og bæta við' 12 núllum. Hraði ljóssins er 186,000 mílur á sekúndu, það er því 8 mínútur á leiðinni frá sólunni til jarðar, 93,000,000 mílur. Því er það, að þegar við sjáum sólarupprás, er hún »kom- in upp« fyrir átta mínútum, þegar hún sézt; eins er hún komin niður fyrir sjón- deildarhringinn fyrir átta mínútum, þeg- ar hún hverfur. Ljósið. Aðeins eitt skilningarvit vort getur kom- i,st í samband við útheima, sjónin. Ljósið eitt hefir fært oss allan fróðleik stjörnu- fræðinnar1). 1) Undir eins og komið er út fyrir andráms- loftið, t. d. i'i tunglið, sem ekki hefir getað hald- ið í andrúmsloft sitt, svo það er allt horfið, eru bæði heyrn og lykt úr sögunni, þvl loft þarf til að bera bæði hljóðöldurnar, sem heyrast og smá- a njrnar seni áh,rif hafa á lyktartaugaxnar. Smekk myndum við sum hafa, ef eitthvað væri að ela eða drekka, en ekkert þvllikt finnst á yfirborði tunglsins. Þó er nú svo komið, að enginn hefir lengur nokkra, hugmynd um, hvaa ljósið er. Fyrir nokkrum árum var það orða- laust viðurkennt, að það væri ljósvakaöld- u.r og hinar mismunandi lengdir þeirra, eft- ir litum voru mæidar eins og líka. hraði ljóssins; en vegna þess að Ijósvakinn er ekki líkamlegt efni, svo enginn getur hend- ur á honum haft, verður ekki í aska, lát- inn né undir mæliker, varð einhvernveginn við hann að losast, þó með því fari allur skilningur á tilveru ljóssins, hitaáhrifum sólarinnar, radio og mörgu öðru; og svo er ekki minnst á ljósvaka lengur, því vísind- m eru bundin við hið líkamlega efni eins og kálfur við jötu, sem er búin að gleyma móður sinni og þekkir ekkert annað en heyið, sem hann etur og vatnið, sem hann drekkur, því mega þau ekki kannast við neitt, sem ekki er af efni gert, Mi.nnir þetta á það, hvernig Islendingar á öldinni sem leiðl töldu sér trú um það, að engir draugar væru til, þó mórar og skottur væri að finna í hverju horni, sem sífelldlega voru aó gretta sig og gtenna framan í þá, þegar kvölda tók1). i) Petta er því undrunarverðari hugsunarhátt- ur, þegar það er tekið til greina, að skoðun vis- indamanna á efninu (matter) hefir gerbreyzt á síðari árum. Hinn ódeilanlegi atóm er það nú ekki lengur, hann er orðinn að heilu sólkerfi. Með »sól« (proton) i miðju og fleiri eða færri »jarðstjöjnur« (electrons) svífandi með ógna- hraða umhverfis hana. Pví má segja, þegar öllu er á botninn hvolft, eru allir líkamlegir hlutir, frá stærstu sól ti) minnstu. agnar, ekkert annað' en fastsett eða storknað rafmagn. Menn reyna nú á allar lundir að brjóta niður atóminn til að ha til nota þeim undra mætti, sem i þeim er fólg- inn, en ekkert ráð hefir enn fundist annað en bragð eða leikur járnsmiðsins, að láta dropa af vatni á steðja og.slá hann með glóandi hamri, þá kem- ur, eins og ku^mugt er, sprenging með ótrúieg- um krafti af þvi að höggið og hitinn losar mátt- inn, sem falinn er í súrefnis og vatnsefnis atóm- unum í vatnsdropanum.

x

Heimilisblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimilisblaðið
https://timarit.is/publication/431

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.