Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Side 15

Önnur réttarkerfi.
(a) Réttur austurlanda fjær.
(b) Isiamskur réttur
(c) Réttur Hindúa.
Lýsing á megineinkennum þessara réttarkerfa byggist óhjákvæmilega á
alhæfingum. Pó að þær séu hjálplegar til að skýra mynd okkar af flóknum
veruleika geta þær verið villandi um einstök atriði. Með þennan fyrirvara í huga
verður reynt að lýsa megineinkennum framangreindra réttarkerfa og með hvaða
hætti greint er á milli þeirra. Athyglinni verður einkum beint að vestrænum
réttarkerfum.
6. VESTRÆN RÉTTARKERFI
6.1 Megineinkenni vestræns réttar
Orðið „vestrænn" í þeirri merkingu sem hér um ræðir fellur ekki að notkun
þess í pólitískri umræðu um austur og vestur. Rætur hins „vestræna“ í þessum
skilningi eru venjulega raktar til aðgreiningar andlegs og veraldlegs valds í
Evrópu á 11. og 12. öld. Þessi skipting hefur allar götur síðan verið lykilatriði til
skilnings á sögu Evrópu og síðar Suður- og Norður-Ameríku, og Ástralíu. Til
þessarar aðgreiningar liggja einnig rætur vestræns réttar, eins og það hugtak er
notað í samanburðarlögfræði. Megineinkenni vestræns réttar í þessari merkingu
eru eftirfarandi:19
1. Skýr greinarmunur er gerður á lagalegum stofnunum (löggjafanum,
dómstólum og öðrum stofnunum sem skapa rétt eða framfylgja honum) og
öðrum stofnunum samfélagsins. Þó að efni einstakra réttarreglna og aðferðir við
úrlausn réttarágreinings séu mótaðar að meira eða minna leyti af trúarlegum,
pólitískum og siðferðilegum hugmyndum og venjum, er skýr greinarmunur
gerður á þeim stofnunum sem framfylgja þeim og öðrum stofnunum eða
samtökum eins og trúfélögum og stjórnmálaflokkum o.s.frv. Þetta helst í
hendur við hið almenna viðhorf að grundvallarmunur sé á trúar- og siðareglum
annars vegar og réttarreglum hins vegar. f samræmi við þetta er stjórn og rekstur
þessara stofnana í höndum fólks sem hefur af því atvinnu og er jafnvel
sérstaklega til þess menntað. í öðrum ríkjum sem ekki teljast til hins vestræna
réttar er þessi greinarmunur ekki eins skýr. Sem dæmi má nefna íran þar sem
æðsti valdamaður þjóðarinnar er hvort tveggja í senn andlegur og veraldlegur
leiðtogi án þess að skýrlega verði greint á milli þessara hlutverka hans.
19 Sjá til hliðsjónar Harold Berman í áðurnefndu riti, sbr. neðanmálsgrein 16, s. 22-25.
213