Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Page 29

þess getur hinn venslaði þurft að sitja undir því alla ævi að hann hafi fengið
hagstæðari úrlausn en efni stóðu til, t.d. að hann hafi verið sýknaður ranglega í
refsimáli. Venslamaður dómara á rétt á hæfum dómara, ekki síður en aðrir.
4.5 Samanburðarskýring við Mannréttindasáttmálann
Enda þótt þjóðréttarreglur séu ekki bindandi að landsrétti, fyrr en lögleiðing
þeirra hefur átt sér stað,27 er það almenn grundvallarregla sem byggist á
réttarvenju28 að ríki leitast jafnan við að túlka löggjöf sína í samrœmi við
þjóðarétt en ekki í andstöðu við hann.N
Hinn 29. júní 1953 gerðist ísland aðili að þjóðarétti að Mannréttindasáttmála
Evrópu. Samkvæmt framangreindu lögskýringarsjónarmiði ber því að taka mið
af sáttmálanum og túlkun hans30 við skýringu á viðeigandi íslenskum réttarregl-
um.
í 6. gr. sáttmálans eru gerðar tilteknar kröfur til dómstóla aðildarríkjanna, en
þar stendur:
„Nú leikur vafi á um réttindi þegns og skyldur eða hann er borinn sökum um
glæpsamlegt athæfi, og skal hann þá njóta réttlátrar og opinberrar fannsóknar
innan hæfilegs tíma fyrir óháðum, óhlutdrægum, lögmæltum dómstóli ...“
Ljóst er að þegar íslendingar fullgiltu sáttmálann, taldi ríkisstjórnin að
íslenskar réttarreglur væru í samræmi við hann.31 Síðustu ár hafa hins vegar
nokkrir dómar32 gengið hjá Mannréttindadómstólnum þar sem efnisákvæði 6.
gr., s.s. um óhlutdrægni, hafa verið skýrð, og komið í ljós að sú skoðun var ekki á
rökum reist. Sjá hér t.d. eftirfarandi dóma:
Dómur nr. 53/1982, uppkveðinn 1. október 1982 (Piersack-málið)
Forseti sakadóms hafði áður verið saksóknari. Hafði mál, sem sakadómur
dæmdi undir forsæti hans, verið til meðferðar hjá embætti saksóknara, þegar
hann var saksóknari. Hafði hann verið yfirmaður þeirra manna sem höfðu haft
málið til meðferðar hjá saksóknaraembættinu og því haft vald til að taka til
endurskoðunar þá greinargerð, sem leggja skyldi fyrir dómstóla, til að ræða við
27 Sjá þó gagnstæða niðurstöðu varðandi ákvæði alþjóðlegra mannréttindasamninga hjá Ragnari
Aðalsteinssyni: Alþjóðlegir mannréttindasáttmálar og íslenskur landsréttur, 3-27.
28 Gunnar G. Schram: Ágrip af þjóðarétti, 17.
29 Ólafur Jóhannesson: Stjórnskipun íslands, 106; Gunnar G. Schram: Ágrip af þjóðarétti, 16-17;
Stefán M. Stefánsson: Um þörf á lögfestingu þjóðréttarsamninga, 12-15 og Ármann Snævarr:
Almenn lögfræði, 268.
30 Gunnar G. Schram: Ágrip af þjóðarétti, 24.
31 Alþt. 1951-D, 239-240.
32 Sjá hér umfjöllun um dómana Gaukur Jörundsson: Um rétt manna samkvæmt 6. gr., 165-184.
227