Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Blaðsíða 32

Eins og fram kemur hjá Einari Arnórssyni var dómari þó talinn vanhæfur ef
hann var beinlínisformlegur aðili máls, t.d. fyrirsvarsmaður. Þetta kemureinnig
fram í dómum. Má þar nefna HRD 1929 1240, en þar var héraðsdómurinn
ómerktur ex officio þar sem dómari málsins var hinn stefndi sem skiptaráðandi
f.h. þrotabús. Sams konar niðurstaða varð í HRD 1930 76 þar sem eins hagaði
til. Það er hins vegar með HRD 1933 117 sem dómaframkvæmd snýst alveg viðw
og dómari er ekki talinn vanhæfur þótt hann sé fyrirsvarsmaður gjaldþrotabús. í
forsendum dómsins segir að „með því að löggjafinn hefur falið sama embættis-
manni almenn dómsstörf í héraði og skiptameðferð búa“ þyki ekki ástæða til að
ómerkja dóminn.
Við setningu einkamálalaganna virðist á grundvelli framangreindrar reglu
hafa verið tekið upp ákvæðið í2. ml. 1. tl. 36. gr., en þar segir að dómari þurfi þó
„venjulega ekki að víkja, þótt hann hafi eða hafi haft í embættis nafni önnur
afskipti af máli, sem hann nú skal fara með sem dómari.“ í athugasemdum með
36. gr. segir að ákvæðið sé í samræmi við gildandi reglur. Þar segir ennfremur:
„Þótt dómari hafi sem embættismaður haft önnur afskipti af dómsmáli, t.d.
ákveðið málshöfðun eða áfrýjun eða sem skiptaráðandi, þá þarf hann sjaldan að
víkja þess vegna.“J"
5.2 Síðari tíma þróun
Fyrir u.þ.b. þremur áratugum fór hins vegar að bera á þeirri skoðun að í
sumum tilvikum væri dómara þó rétt og skylt að víkja sæti hefði hann haft
afskipti af máli sem stjórnsýsluhafi, sérstaklega þar sem hann kom fram sem
fyrirsvarsmaður. Hér má nefna að sýslumenn fóru að víkja sæti sem umboðs-
menn þjóðjarða sbr. HRD 1951 355. Sýslumenn voru taldir vanhæfir í málum
sem höfðuð voru gegn sýslunefnd sbr. HRD 1964 668. Þá þótti héraðsdómari
vanhæfur þar sem hann hafði sem fyrirsvarsmaður ríkissjóðs höfðað almennt
einkamál til heimtu vangoldins söluskatts sbr. HRD 1961 446 og HRD 1967 47.
Loks má nefna að með HRD 1973 373 virðist reglunni sem fram kom í HRD
1933 177 hafa verið snúið aftur við.JI
í þeim tilvikum þar sem dómari hafði haft afskipti af máli í öðru starfi, sem
honum var ekki falið með lögum að fara með í embættisnafni, var hann þó ávallt
talinn vanhæfur. Sjá hér t.d. HRD 1956 41. Dómari hafði kveðið upp úrskurð
39 í HRD 1939 327 var fundið að því að dómari hafði vikið sæti. þar sem honum hafði verið stefnt sem
skiptaráðanda f.h. þrotabús.
4,1 Alþt. 1935-A, 941.
41 Þess má geta að á árunum 1977-1986 viku héraðsdómarar í 17 málum þar sem mál var höfðað á
hendur sýslunefndum sem þeir áttu sæti í og í 7 málum þar sem þeir voru fyrirsvarsmenn ríkissjóðs
við innheimtu opinberra gjalda. Páll Hreinsson: Setudómarar. 57.
230