Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Qupperneq 40

8. BRÝTUR FRAMANGREIND TÚLKUN HÆSTARÉTTAR í BÁGA VIÐ
2. ML. 1. TL. 36 GR. EML.?
I framhaldi af niðurstöðu Hæstaréttar vaknar sú spurning hvort túlkun
Hæstaréttar gangi ekki þvert á2. ml. 1. tl. 36. gr. eml., þar sem beinlínis segir að
dómari þurfi þó venjulega ekki að víkja þótt hann hafi eða hafi haft í
embættisnafni önnur afskipti af máli, sem hann nú skal fara með sem dómari.
Ákvæðið, sem aðallega er takmörkun á gildissviði hinnar matskenndu
hæfisreglu í 7. tl. 36. gr., er ekki fortakslaust, þar sem það segir að „venjulega“
þurfi dómari ekki að víkja við slíkar aðstæður. Túlkunin á því hvenær þær
aðstæður eru fyrir hendi að dómara er samt talið rétt að víkja sæti er eftirlátin
dómstólunum til skýringar og það hefur Hæstiréttur gert í þessu máli.
9. ÁHRIF HRD. 9. JANÚAR 1990 Á TÚLKUN 36. GR. EML.
Framangreindur dómur mun sennilega hafa veruleg áhrif á þau skýringarsjón-
armið sem lögð verða til grundvallar við túlkun hinna sérstöku hæfisreglna í
framtíðinni. Verður hér drepið á örfá atriði.
1) Af HRD 9. janúar 1990 og dómum þeim sem síðan hafa gengið57 er ljóst að
aðaláherslan er lögð á traustssjónarmiðið við skýringu á hinni matskenndu
hæfisreglu 7. tl. 36. gr. eml. Ef litið er til nágrannalanda okkar kemur einnig í
ljós að traustssjónarmiðið er það sjónarmið sem lagt er til grundvallar. Má því
búast við að tekið verði mun meira tillit til þessa sjónarmiðs við túlkun hinna
sérstöku hæfisreglna í framtíðinni.
2) Af dóminum virðist sem búið sé að kasta gamla skýringarsjónarmiðinu fyrir
róða sem gerð var grein fyrir í kafla 5.1 hér að framan. Spyrja má hvort það hljóti
ekki að vera á öllum sviðum þar sem það var áður lagt til grundvallar. Það yrði
óneitanlega til þess að hinar sérstöku hæfisreglur gegndu betur hlutverki sínu við
að koma í veg fyrir árekstur hagsmuna og stuðla betur að því að efnislega rétt
niðurstaða náist í hverju máli.
3) Með niðurstöðu framangreinds dóms í huga, þeirra dóma sem síðar hafa
gengið í Hæstarétti svo og dóma þeirra sem minnst var á í kafla 5.2 má spyrja
hvort ekki sé hægt að ganga út frá þeirri meginreglu, að hafi dómari, sem fær mál
til meðferðar, haft bein afskipti af því sem stjórnsýsluhafi, teljist hann vanhæfur
til meðferðar þess sem dómari. Þessi meginregla á ekki aðeins við opinber mál,
heldur einnig einkamál eins og dómar þeir sem minnst er á í kafla 5.2 sýna. í
þessu sambandi er einnig rétt að hafa í huga að 6. gr. Mannréttindasáttmálans
tekur einnig til mála út af réttindum og skyldum einkaréttarlegs eðlis.5S
57 Sjá dóma Hæstaréttar frá árinu 1990: HRD 12. janúar; HRD 17. janúar; HRD 2. febrúar (tvö
mál); HRD 5. febrúar; HRD 8. febrúar og HRD 14. febrúar.
58 Gaukur Jörundsson: Um rétt manna samkvæmt 6. gr.. 169.
238