Tímarit lögfræðinga - 20.12.1990, Qupperneq 51

Því var haldið fram í tveimur málum fyrir Hæstarétti á árinu 1984, HRD 1984
824 og HRD 1984 828, að lög, sem Friðjón Þórðarson hafði undirritað 13. maí
1982, þ.e. lög nr. 75/1982 um breyting á almennum hegningarlögum nr. 19/
1940, sbr. lög nr. 34/1980, og um breyting á sektarmörkum nokkurra laga,
hefðu ekki verið sett með stjórnskipulegum hætti og því yrði ekki dæmt eftir
þeim. Fyrir Hæstarétt var lagt bréf frá forsætisráðuneytinu til dómara málsins,
dags. 14. júlí 1983, þar sem sagði m.a.:
„1. Friðjón Þórðarson, dómsmálaráðherra, gegndi störfum forsætisráðherra
13. maí 1982 sem staðgengill Gunnars Thoroddsens.
2. Lög nr. 75 1982 voru endurstaðfest af forseta íslands í ríkisráði 14. október
1982.“
Niðurstaða Hæstaréttar í báðum málunum var þessi: „Lög nr. 75/1982 voru,
eins og í héraðsdómi greinir, staðfest 13. maí 1982 með undirritun forseta
Alþingis, forseta Hæstaréttar og Friðjóns Þórðarsonar dómsmálaráðherra,
sem samkvæmt áðurgreindu bréfi forsætisráðuneytisins gegndi störfum for-
sætisráðherra. Verður að telja, að lögin hafi þannig verið sett með stjórn-
skipulegum hætti.“
Samkvæmt þessum dómi virðist Hæstiréttur telja nægjanlegt, að einhverjum
ráðherra sé án formbundinnar ákvörðunar eða auglýsingar falið að gegna
störfum forsætisráðherra, til þess að hann geti tekið þátt í meðferð forsetavalds.
Ekki er að sjá, að Hæstiréttur leggi nokkra sérstaka merkingu í það, að lögin hafi
síðar verið endurstaðfest af forseta íslands í ríkisráði. Hvaða skoðun sem menn
kunna að hafa á niðurstöðu þessa dóms - og við hana er ég ósáttur- tel ég allt að
einu, að það tilvik, sem um ræðir, sé áþreifanlegt dæmi þess, hversu litlar kröfur
eru oft á tíðum gerðar til reglufestu og nákvæmni við framkvæmd stjórnsýslu á
íslandi. Það er þó þeim mun aivarlegra fyrir þær sakir, að um meðferð æðstu
stjórnar ríkisins er að ræða. Við aðstæður af þessu tagi teldi ég bæði rétt og
nauðsynlegt að gefa það til kynna með sérstakri ákvörðun forsætisráðherra og
auglýsingu hverju sinni, að annar ráðherra gegndi störfum hans um tiltekinn
tíma. Þann tíma þyrfti að marka fyrirfram eða auglýsa endurkomu forsætisráð-
herra til starfa. Með þeim auknu kröfum til agaðri vinnubragða við stjórnsýslu
og réttarframkvæmd, sem eru að skapast í þjóðfélaginu, kæmi ekki á óvart, þótt
niðurstaða Hæstaréttar um sams konar eða svipað álitaefni og dæmt var 1984
yrði önnur, áður en mjög langt um líður. Nægir í því efni að minna á dóm
Hæstaréttar frá 9. janúar 1990 í máli ákæruvaldsins gegn Guðmundi Breiðfjörð
Ægissyni, þar sem grundvelli dómaskipunar í landinu var kollvarpað þvert gegn
langri venju og áliti Hæstaréttar sjálfs í tveimur nýlegum dómum, sbr. HRD
1985 1290 og HRD 1987 356.
249