Fréttablaðið - 24.04.2010, Blaðsíða 64

MENNING 6
Leiklist ★★★★
Íslandsklukkan eftir skáld-
sögum Halldórs Laxness
Leikstjóri og leikgerð: Benedikt
Erlingsson. Leikmynd: Finnur
Arnar Arnarsson. Lýsing: Halldór
Örn Óskarsson, Lárus Björns-
son. Tónlist: Eiríkur Stephensen
og Hjörleifur Hjartarson. Gervi:
Ingibjörg Huldarsdóttir. Búningar:
Helga Björnsson.
Fjölmargir íbúar þessa lands
flækjast um í tötrum og drepast
úr sulti og seyru auk þess sem þeir
sem hlýða ekki lögum og reglum
eru hýddir eða hreinlega drepnir.
Konungur landsins, sem gefur ekki
mikið fyrir þessa vesalinga, er að
íhuga að selja landið, losna við það.
Slíkar eru aðstæðurnar þegar kot-
bóndanum Jóni Hreggviðssyni frá
Rein verður á að stela sér snæris-
spotta. Svona eru aðstæður fólks-
ins í þessu landi í því verki sem
Halldór Laxness lýsir í Íslands-
klukkunni sem nú er sýnd í leik-
gerð Benedikts Erlingssonar á
stóra sviði Þjóðleikhússins.
Þjóðleikhúsið á 60 ára afmæli
og einmitt þetta verk var eitt af
þremur sem valið var til sýning-
ar þá er húsið hóf starfsemi sína.
Nú, sextíu árum síðar, er eins og
verkið hafi verið samið í gær fyrir
nákvæmlega sömu þjóðina. Þessa
þjóð sem er alltaf í einhverjum
vandræðum með að skilja sjálfa
sig. Benedikt Erlingsson ræðst í
texta nóbelskáldsins og með var-
færni, ást og virðingu fyrir þeim
texta sem upphaflega var inntak
þriggja bóka tekst honum að spegla
afmæli Þjóðleikhússins, núverandi
ástand þjóðarinnar og smíða saman
spennandi sýningu.
Þetta er í raun og veru sorgleg
frásögn. Í þessari uppsetningu
velur Benedikt Erlingsson að gera
áhorfendum grein fyrir því að þeir
eru í leikhúsi og það er eitt af góðu
lausnunum. Þeir stólar sem urðu
að víkja, þegar breytingarkynslóð
óð með hamra inn í stóra sal Þjóð-
leikhússins og reif niður efri sval-
ir til að sameina þeim neðri, fá hér
sjálfstætt hlutverk í ýmsum mynd-
um fyrir utan að spegla áhorfend-
ur sem um einn stóran skara hlust-
enda væri að ræða, hvort heldur er
uppi á sviðinu eða niðri í salnum.
Sviðið er djúpt og það er notað
og leikið á því öllu. Leikmyndin er
meira skýr tákn um staði og atburði
heldur en eiginleg leikmynd. Þetta
er saga Jóns Hreggviðssonar, kot-
bóndans dauðadæmda, sem lifir
af hremmingar vegna þess eins að
hann hefur kjark og trúir ekki öðru
en að það sé hægt að berjast fyrir
lífi sínu og kannski einhvers konar
réttlæti. Þetta er saga Árna Árna-
sonar sem drifinn er áfram af þörf-
inni að bjarga því eina sem gerir
þjóðina að þjóð, nefnilega bókun-
um. Þetta er saga Snæfríðar, dótt-
ur yfirvaldsins, sem er tákngerv-
ingur hinnar breysku og um leið
hinnar misskildu yfirstéttarstúlku,
samskipta hennar við fjölskylduna,
vonbiðilinn, drykkjusjúkan eigin-
mann og Jón Hreggviðsson.
Til að hjálpa framvindunni
syngja og ramma inn stemning-
una í leiknum þeir Eiríkur Step-
hensen og Hjörleifur Hjartarson
sem spila á hljóðfæri og eigin radd-
ir með undragóðum söng Þórunn-
ar Lárusdóttur sér til fulltingis
ásamt leikhópnum í heild sinni og
skapar þetta góðar krækjur yfir í
nýjar málsgreinar frásagnarinnar
en þar sem textinn er svo meitlaður
og lifir svo sjálfstæðu lífi var full-
mikið af límingum með aðstoð tón-
anna. Skírskotun meira í írska tón-
list og ópin í kvalasöngnum líkust
því sem heyrst hefur hjá indjánum,
örlítið langsótt. Hugmyndin góð en
ofnotuð.
Helstu annmarkar sýningarinn-
ar var stirðleikinn og skorturinn á
ástríðu millum þeirra Snæfríðar
og Arneusar. Vitaskuld valdi hann
bækur fram yfir hana en engu að
síður var hann sólginn í nærveru
hennar og sá blossi sem þar bær-
ist undir er víðsfjarri í samskipt-
um þeirra í þessari sýningu. Von-
andi ná þau tökum á þessari spennu
og hlutverkin verða heilsteypt-
ari þegar frá líður. Það er furðu-
legt að Snæfríður skuli ekki taka
út neinn þroska sem greina má í
tali hennar á þeim fimmtán árum
sem líða milli þess sem hún miss-
ir ástmanninn og þar til hún hittir
hann að nýju. Það er svolítill ungl-
ingafrekjutónn sem einkennir tal
þessarar Snæfríðar. Lilja Nótt Þór-
arinsdóttir var glæsileg á velli en
hlýjuna og ástríðuna vantaði.
Ingvar E. Sigurðsson smýgur
inn í gervi Jóns Hreggviðssonar
eins og sá sem þarf að bjarga lífi
sínu með réttum blæbrigðum. Í
fyrstu er hann hýddur og hýðing-
in er smart gerð með pensilstrik-
um sem máluð eru á hrygg hans
meðan höggin dynja annars stað-
ar. Mynd, hljóð og töfrar elta hvert
annað uppi víðs vegar í sýning-
unni. Ingvar E. Sigurðsson bregst
ekki aðdáendum sínum frekar en
endranær og það er alveg greini-
legt að hann nýtur þess að takast
á við þetta stórbrotna listaverk
og spyrja enn einu sinni hinnar
klassísku spurningar um það hve-
nær maður drepur mann. Þetta er
klassík og orðin ekki aðeins hljóm-
uðu vel heldur ljómuðu einnig.
Metta, hin danska greifafrú,
sem Guðrúnu Snæfríði Gísladótt-
ur tekst svo snilldarlega að sýna í
skrumskældum líkama í stórkost-
legu gervi, átti salinn þá er hún
birtist eins og sambland af norn
og brúðu. Allir þekktu hana hver
í sinni nornafyrirmynd en engu að
síður svo ámátleg og hreint frábær
í svipbrigðum þegar hún spyr um
þessa konu sem hennar eiginmaður
hefur verið að hitta.
Jón Guðmundsson Grindvíking
sem Ilmur Kristjánsdóttir leikur,
hlægir salinn sí og æ með kækjum
sínum og orðatiltækjum. Engu að
síður vaknar óneitanlega spurning-
in, hví var ekki fenginn karlmaður
í hlutverkið?
Arnar Jónsson skilaði vel hlut-
verki Eydalíns lögmanns. Vonbrigð-
in og sársaukinn æpa úr skrums-
kældum líkama hans þegar hann
höktir frá sinni föllnu dóttur.
Séra Sigurð dómkirkjuprest
leikur Jón Páll Eyjólfsson og hinu
kraumandi sálarstríði og angist
þessa miðaldra ástsjúka klerks
kemur hann til skila með mikilli
sannfæringu.
Björn Hlynur Haraldsson fer
með hlutverk assesorsins Arn as-
ar Arnæusar og sætir það furðu
hversu tilþrifalítil persóna var
þar á ferð. Hann átti sína spretti
eins og þegar hann sat á rökstól-
um með von Úffelen hinum þýska
sem Kjartan Guðjónsson lék, en
allt samspil hans og Snæfríðar
var heldur dauft auk þess sem erf-
itt var að trúa því að persóna með
þetta yfirbragð væri fræðimaður
af ákafa og guðs náð. Bæði Björn
og Ilmur gera sig betur í kvik-
myndum en á stóru sviði.
Öldungar sýningarinnar römm-
uðu söguna inn. Herdís Þorvalds-
dóttir, fyrrverandi Snæfríður í
hlutverki móður Jóns Hreggviðs-
sonar, var sterk í sinni brothættu
persónu og eins var kynnirinn,
gamall maður í Bláskógum, sem
Erlingur Gíslason lék með nota-
lega nærveru.
Björn Thors átti stjörnuleik í
hlutverki Magnúsar í Bræðra-
tungu. Hann beitir rödd sinni og
skrokk þannig að hvorutveggja
fyllir svið og sal í hvert sinn er
hann birtist. Hvort heldur hann
hrynur niður allar tröppurnar eða
þeytist eins og slytti eftir sviðinu
endilöngu. Samspil hans og Snæ-
fríðar var sterkt og trúverðugt.
Jón Marteinsson sem stelur
Skáldu, helsta bókmenntaverki
þjóðarinnar, og er sífullur, hefur í
fyrri sýningum verið skondin per-
sóna en hér var það fylliríið sem
verður aðalinntak persónusköp-
unar í meðförum Stefáns Halls
Stefánssonar. Heldur þreytandi.
Búningar voru einstaklega
skemmtilegir fyrir svo utan að hið
mikla sjónarspil þá er hún Kaup-
inhöfn brennur hélt áhorfendum
svo sannarlega föngnum, eins og
að vera kominn inn í ítalska bíó-
mynd.
Síðar kápur Snæfríðar og ein-
staklega fallegir kjólar vöktu
aðdáun þeirra sem gaman hafa
af glæsilegum klæðnaði. Helga
Björnsson fatahönnuður á heiður-
inn að búningum.
Á frumsýningunni var lista-
mönnunum fagnað af þeim ákafa
og hrifningu sem inntak sýningar-
innar vakti í brjóstum áhorfenda.
Já, það er einmitt þetta sem tilvera
okkar fjallar um þessa dagana, rétt-
læti fyrir suma! Spurningin er bara
hvort þetta verður svona áfram?
Elísabet Brekkan
Niðurstaða: Góð sýning þar sem leik-
húsið er leikhús og öll textameðferð
til fyrirmyndar.
Jón Hreggviðsson er þjóðin
Íslandsklukkan Jón Hreggviðsson á Rein í túlkun Ingvars E. Sigurðssonar en elstu
menn sem muna fyrri Jóna segja hann efstan í röð margra. FRÉTTABLAÐIÐ/STEFÁN
Sp
ör
e
hf
.
Nánari upplýsingar og bókanir á www.fjallaleidsögumenn.is
eða í síma 587 9999 | fjallaleidsogumenn@fjallaleidsogumenn.is
GÖNGUFERÐIR
UM ERLENDAR GRUNDIR
Marokkó, Toubkal.
9 daga ganga um uppsveitir Atlasfjalla þar sem Toubkal er takmarkið.
Leiðsögumaður: Leifur Örn Svavarsson. Brottför 1. ágúst.
Innifalið í ferð er flug, gisting, fæði, trúss og íslensk fararstjórn. Verð kr. 249.000
Suðurhluti Grænlands.
8 daga lúxusferð um slóðir Eiríks Rauða í Eystribyggð.
Brottfarir 10. og 24. júlí og 7. ágúst.
Innifalið í ferð er flug, gisting, fæði, trúss og íslensk fararstjórn. Verð kr. 299.000
Ammassalikeyja, Grænland.
7 daga ævintýraferð um heillandi landslag með bakpoka og tjald.
Brottfarir 19. júlí og 2. ágúst.
Innifalið í ferð er flug, bátsferðir, gisting, fæði og íslensk fararstjórn. Verð kr. 192.000