19. júní - 19.06.1988, Síða 67

Er sjónvarpið hlutlaus spegill veruleikans?
Hlutlaus spegill
veruleikans
/
fjölmiðlakönnun sem gerð var á
vegum Félagsvísindadeildar Há-
skóla íslands vorið 1987 kom í
ljós að 95 prósent spurðra töldu
að góður fréttamiðill ætti að skilja
kjarnann frá hisminu í atburðum
dagsins. I þessari sömu könnun kom í
ljós að 84 prósent spurðra töldu að
fjölmiðlar sköpuðu heimsmynd okk-
ar og 64 prósent spurðra voru þeirrar
skoðunar að góður fréttamiðill væri
hlutlaus spegill veruleikans.
Hlutlaus spegill veruleikans er
setning sem er vert að staldra við, og í
framhaldi af því er ekki úr vegi að
spyrja sig hvaða veruleika sé verið að
tala um.
Ef horft er gagnrýnum augum á
sjónvarpsfréttir, sem meiri hluti fólks
trúir að sé hlutlaus spegill veruleik-
ans, þá kemur í ljós að í þessum heimi
sjónvarpsfrétta eru konur harla fá-
séðar og er helst að finna konur á
sjúkrahúsum og dagvistarstofnunum
og þessir geirfuglar samfélagsins eru
stöðugt nöldrandi út af launum. Börn
eru nánast óþekkt fyrirbæri, gamalt
fólk sömuleiðis. Karlmenn eru greini-
lega ekki í útrýmingarhættu og sér-
staklega gildir það um karlmenn í grá-
um fötum með bindi. Sjávarútvegur
er það sem líf karlanna í gráu fötun-
um snýst um og blandast við hann slys
og óáran ýmis konar.
Hlutur kvenna í
sjónvarpsfréttum
Yfirskrift þessarar greinar um
fjölmiðla er bein skírskotun
til rannsóknar sem ég gerði
nýverið og leiddi í ljós að
hlutur kvenna í fjölmiðlum er afskap-
lega rýr og gildir það jafnt um konur
úti á hinum launaða vinnumarkaði
sem og konur sem ekki eru beinir
þátttakendur í atvinnulífinu. Þessi
könnun leiddi í ljós að á tímabilinu frá
því fréttastofa sjónvarps tók til starfa
og fram til ársins 1986 hafa að meðal-
tali átta af hverjum hundrað frétta-
viðtölum við Islendinga verið við
konur. Almenningur í þessu landi
hefur gefið sér að góður fréttamiðill
skilji kjarnann frá hisminu í atburðum
dagsins og samkvæmt því eru konur
þessa lands hismið en karlarnir kjarn-
inn.
I þessu rannsóknarverkefni sem
laut að sjónvarpsfréttum í Ríkisút-
varpi frá upphafi og fram til loka árs-
ins 1986 voru eftirfarandi atriði athug-
uð:
1) Hvaða íslenskir þjóðfélagshóp-
ar koma fyrir augu áhorfenda í sjón-
varpsfréttaviðtölum Ríkisútvarps?
2) Hvert er hlutfallið milli kvenna
og karla í sjónvarpsfréttaviðtölum?
3) Hvert er sambandið milli kyn-
ferðis viðmælanda og kynferðis spyr-
ils í sjónvarpsfréttum Ríkisútvarps?
4) Hvaða málaflokkar eiga greið-
astan aðgang að fréttatíma sjón-
varps?
5) Hver hefur þróunin milli ára
verið varðandi spurningar 1-4 á tíma-
bilinu frá 1966 til 1986?
Til þess að leita svara við þessum
spurningum voru alls 2011 viðtöl at-
huguð, eða öll viðtöl sem birtust við
íslenska aðila á tveggja mánaða tíma-
bili, maí og nóvember, á árunum 1966
til ársloka 1986. Af þessum 2011 við-
tölum voru 91.6 prósent viðtöl við
karlmenn en viðtöl við konur voru
169 eða um 8.4 prósent. Þetta gildir
um heildina, þ.e.a.s. viðtöl tekin á
þessu rúmlega tuttugu ára tímabili.
Fjöldi viðtala við konur hefur heldur
verið að þokast upp frá ári til árs og
árið 1986 var hlutur kvenna kominn
upp í rúm 13 prósent.
Varðandi málaflokka sem áttu
greiðastan aðgang inn í fréttatíma
sjónvarps voru sjávarútvegur og
67