Íslenskt mál og almenn málfræði


Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1981, Síða 168

Íslenskt mál og almenn málfræði - 01.01.1981, Síða 168
166 Ritdómar Hvort sem dæmi (3)b og (4)b eru raunveruleg þolmynd eða eitthvað annað, þá finnur fróðleiksfús lesandi ekkert um þessi atriði í bók MP, og er það tilfinnanleg vöntun (sjá um þetta t. d. Höskuld Þráinsson 1979, 7. kafla). I bók MP er hins vegar að finna (bls. 105-108) allítarlega merkingarlega flokkun miðmyndarsagna, og er það mjög til hagsbóta. Við þá umfjöllun er m. a. fjallað um afturbeygðar sagnir og talið, að slíkar sagnir taki ýmist með sér þolfall (klœða sig) eða þágufall (snúa sér), en einhverra hluta vegna er ekki minnst á ef. með slíkum sögnum (skammast sirí). Þá er þess ekki heldur getið, að afturbeygðar sagnir eru ýmist valfrjálst afturbeygðar eða skyldubundið afturbeygðar, þ. e. sumar geta einungis tekið með sér afturbeygt fn. (jafna sig, ímynda sér, skammast sírí), en aðrar ýmist afturb. fn. eða annað fallorð (klœða sig/hana, þvo sér/honum, gœta sín/hans — sbr. Jón Friðjónsson 1980:103). Þar sem þetta atriði hefur hagnýtt gildi við sambeygingu, er full ástæða til að geta þess í kennslubók sem þessari. Rétt notkun viðtengingarháttar er sem kunnugt er eitt erfiðasta viðfangsefni útlendinga, er leggja stund á íslensku. A tæpum fjórum blaðsíðum er fjallað um þetta efni og sá háttur hafður á, að talið er upp, hvar nota skal vh. Gallinn er hins vegar sá, að enginn munur er gerður á samtengingum, er ávallt taka með sér vh., og samtengingum, er ýmist taka með sér vh. eða fh. Á bls. 138-139 eru t. d. tilgreind dæmi um notkun vh. í acf-setningum og Av-setningum, en engin dæmi eru tilgreind um notkun fh. í slíkum setningum, né heldur reynt að gera grein fyrir þeim reglum, er að baki liggja, sem eru reyndar ólíkar fyrir að-setn. annars vegar og hv-setn. hins vegar. Að þessu leyti vantar því veigamikinn þátt í umfjöll- unina. í öðrum tilvikum er ekki rétt farið með staðreyndir eins og t. d. er sagt er (bls. 139), að ef frumlag tveggja setninga sé það sama, þá komi nafnháttarsetning í stað ö<í-setningar í íslensku. Átt er við setningar eins og: (5) a Hann segist ekki vera heima b Hann (A) segir, að hann (A/B) sé ekki heima Samkvæmt kenningu MP eiga dæmi (5)a og b ekki að geta verið sömu merk- ingar, en engan veginn er það einhlítt, hvorki í ofangreindum dæmum né öðrum. Þannig er auðvelt að tilgreina dæmi þar sem frumlag aðalsetningar er það sama og frumlag íid-setningar án þess að notuð sé nafnháttarsetning: (6) a Hann segir, að sig langi heim b ?Hann segist langa heim (7) a Hann segir, að sér finnist heitt b *Hann segist finnast heitt í dæmum (6)—(7) er frumlag beggja setninganna (a og b) hið sama og því ættu a/J-setningar að vera útilokaðar samkv. því sem segir í bók MP, en í reynd er það hins vegar svo, að a<?-setn. eru eðlilegar, en nafnháttarsetn. ýmist hæpnar (6)b eða ótækar (7)b. Umfjöllun um þetta atriði er því með öllu ófullnægjandi og bein- línis villandi. 5. Hér skal láta staðar numið að fjalla um eiginlega málfræði í bók MP, en loks vikið að æfingum og orðasafni.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204
Síða 205
Síða 206
Síða 207
Síða 208
Síða 209
Síða 210
Síða 211
Síða 212

x

Íslenskt mál og almenn málfræði

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Íslenskt mál og almenn málfræði
https://timarit.is/publication/832

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.