Vera - 01.10.2000, Qupperneq 66

BÆKUR
Úlfhildur Dagsdóttir og Roald Eyvindsson
ar er að hennar eigin vali, en hún
hætti að tala eftir að hafa misst
annan son sinn í vöggudauða.
Amman hefur í málleysi sínu hörf-
að inn í eigin heim, ímyndaðan
heim ævintýra, drauma og fantasfu
og hún dregur sonardótturina með
sér þangað og hefur með því varan-
leg áhrif á iíf hennar. Þessi heimur
er borinn uppi af tónlist, tónlist
Tchaikovskys, nánar tiltekið, en
tónlist hans hljómar í gegnum alla
söguna og hefur djúp áhrif á þær
nöfnur, líf þeirra og tilveru alla.
Að auki byggir dagdrauma-
heiminn ósýnileg vinkona ömm-
unnar sem er ímynduð amma tón-
skáldsins og saman iðka þær vin-
konurnar ýmsa kvennagaldra.
Meðal annars safna þær úrklippum
um konur í vaida- og áhrifastöðum,
og kennir þar ýmissa grasa, því
vinkonurnar dá allar valdakonur, án
þess að leggja á þær annað gildis-
mat en það að áhrifakona hlýtur að
vera góð kona. Þannig eru t.d. Hóff,
Margaret Thatcher og Vigdís
Finnbogadóttir lagðar að jöfnu.
í þessu felst áhugaverð pæling
um stöðu femínisma og kvenna í
valdastöðum; sérstaklega með til-
liti til upplausnar kvennalistans hér
á landi og hinu almenna bakklassi
gegn konum og kynjafræðum sem
gert hefur vart við sig víða erlendis.
Hvað gera konur þegar þær hafa
völd? Hvernig nýta þær þau og eru
völd kvenna endiiega konum til
góða? Og er vald kvenna þaggað
eins og amman er mállaus? Eða á
vald kvenna að felast í þessari þögn?
Þessar stóru pólitísku spurningu
speglar Vigdís svo í samskiptum
þeirra Linda þarsem óhætt er að
segja að vald ömmunnar yfir stúlk-
unni er í hæsta máta varhugavert.
í lokin hendir amman úrklippu-
möppunni og lýsir frati á allar þess-
ar valdakonur, að boði vinkonunnar
sem skyndilega færir henni þær
fréttir að þær hafi aldrei gert neitt
fyrir ömmuna. Þetta kemur of
skyndilega og hverfur inn í loka-
dramað, og hefði þurft meiri
úrvinnslu til að ná krafti, á kona þá
að lesa út úr þessu að annaðhvort
taki hún allt eða ekkert? Annað-
hvort samþykki ég að völd kvenna
séu skilyrðislaust góð, hvort sem f
hlut á barbídúkkufegurð, hörð
íhaldsstefna eða menningarlegur
velvilji, eða þá að konum beri að
afsala sérvöldum, þau séu ekki við
þeirra hæfi.
Þarna er farið of hratt yfir sem er
óþægilegt að því leyti að almennt
séð er textinn of fullur málaleng-
inga og hefði að ósekju mátt stytta
söguna allnokkuð. Beiting tungu-
málsins fannst mér ekki eins heill-
andi og hún er í bestu textum
Vigdísar, Kaldaljósi og Grandavegi 7,
textinn bauð ekki upp á sömu
uppljómandi augnablik tungumáls-
nautnar. En sjálf heimasköpunin er
vel heppnuð og ber söguna uppi og
vissulega er þessi saga af þögn,
tónlist, konum og valdi eftirminni-
leg og umhugsunarverð.
Úlffiildur Dagsdóttir
Þessi dómur var uppfiaflega fluttur í
útvarpsþœttinum Víðsjá á Rás 1.
Úr sálarfylgsnum
hvunndagsfólks
Fyrírlestur um fiamingjuna eftir
Guðránu
Evu Mínervudóttur
Bjartur 2000 - Skáldsaga
Fyrirlestur um fiamingjuna, eftir
Guðrúnu Evu Mínervudóttur, fjallar
um hversdagsleikann og tilbrigði
hans. Sagan fylgir lítilli fjölskyldu í
Reykjavík allt frá 6. áratug 20. aldar
fram til ársins 2007. Aðalpersónur
verksins eru þrjár: Fjölskyldufaðir-
inn Haraldur, dóttir hans Margrét
og sonur hennar Haraldur.
í fyrri hluta bókarinnar er at-
burðarásin séð frá sjónarhóli
Haraldar eldri, fyrst sem lítils
drengs sem býr hjá Margréti fóst-
urömmu sinni og sfðan þegar hann
er orðinn kvæntur maður, faðir og
jarðfræðikennari. Um miðja söguna
færist sjónarhornið frá honum yfir
á dóttur hans Margréti. Með
ógæfumanninum jónasi eignast
hún soninn Harald og þar með er
ákveðinni hringrás í sögunni náð.
Sjónarhornið færist síðan yfir á
Harald yngri þegar hann er orðinn
sjö ára en sögur afa hans og móður
hefjast líka á sama aidri.
Höfundur byggir söguheim
verksins í kringum matargerð og
eldhús, annað hvort Margrétar eldri
eða yngri. En þessi hefðbundni
„heimur kvenna" er f raun afbyggður
í sögunni, tekinn út úr sínu venju-
lega samhengi. Þvert ofan í hefðina
er Haraldur eldri vfgður inn í þenn-
an „furðuheim" sem ku hafa verið
körlum hulin ráðgáta, a.m.k. fram
að þessu. Hann nemur matargerð af
ömmu sinni og matreiðir síðar ofan
í dóttur sína.
En kynhlutverk og kyngervi
Haraldar er ekki bara óvenjulegt
hvað þetta varðar. Segja má að
hann gegni að flestu leyti hlutverki
„konunnar" f hjónabandi sínu,
a.m.k. eins og menn hafa oft (rang-
lega) ímyndað sér það. Ekki er nóg
með að ást hans á Margréti yngri
birtist í matargerð heldur lætur
hann eftir kenjum hennar í hví-
vetna. Hann hefur stöðugar áhyggj-
ur af henni og heldur dagbók yfir
það sem hann kallar annarlega
hegðun hennar sem er í raun ósköp
venjuleg og má aðallega rekja til
geðsveiflna sem flestir foreldrar
ættu að kannast við hjá 7 til 10 ára
börnum.
Haraldur er síðan hreinlega
kvengerður þegar Margrét yngri
rekst á hann úti á lífinu málaðan og
í pallíettukjól í fylgd ástkonu sinn-
ar. Þannig er snúið upp á hefð-
bundnar skilgreiningar á kyngerv-
um og hlutverkum hvors kyns um
sig. Haraldur er veiklyndur maður,
rétt eins og aðrar karlpersónur
verksins hvort sem um ræðir Jón
fisksala eða Jónas ástmann
Margrétar yngri. Hann hefur til að
bera skapgerðareinkenni sem hafa
66