Vera - 01.10.2000, Blaðsíða 68

Roald Eyvindsson og Geir Svansson
(aftur ranglega) verið tengd konum;
s.s. tiifinningasemi og þjónustulund.
Gagnstætt þessu einkennist
hegðun flestra kvenpersóna af
staðfestu og innri styrk. Þær virðast
færar í flestan sjó og eru þegar upp
er staðið stuðningur við karlana,
eins og sést best af sambandi
Margrétar yngri og jónasar sem er
eiturlyfjafíkill.
f sögunni má sjá ýmislegt sem
minnir á skrif höfunda eins og
Isabelle Allende, Gabriel Garcia-
Marques og Salman Rushdie og því
ekki laust við að töfraraunsæið
svokallaða geri vart við sig. Getn-
aður Margrétar yngri minnir t.d. á
atvik í bók þess síðastnefnda,
HiHsta andvarp márans, en í stað þess
að elskendurnir njóti ásta um-
kringdir ilmandi kryddsekkjum eru
„einkalegustu líkamshlutar" þeirra
sveipaðir pönnukökuilmi.
Endurtekning mannanafna, sbr.
Margrét eldri og yngri, Haraldur
eldri og yngri og loks Jónasarnir
þrír, minnir á Hundrað ára einsemd
Garcia-Marques þar sem persónur
heita oft sama nafni en tvöföld-
uninni fylgir gjarnan ógæfa.
Ekki ósvipaðrar forlagatrúar
gætir í Fyrirlestri um hamingjuna eins
og fram kemur þegar Margrét
amma varar Harald (eldri) við því
að kalla pottablóm í höfuðið á
sjálfum sér en þá verði örlög hans
og plöntunnar samofin.
F yrirlestur um fiamingjuna er
öðrum þræði rannsókn á sálarlífi
mannsins. Skyggnst er inn í
sálarfylgsni persóna og á sérlega
áhrifaríkan hátt í upphafi sögunnar
þar sem fylgst er með bernsku
Haraldar eldri og er þetta í raun
áhrifamesti hluti sögunnar; þar
ristir persónusköpun dýpst enda
lýsir höfundur væntingum og von-
brigðum drengsins og ömmu hans
með hvort tveggja kímni og alvöru.
Þegar höfundur skilur við hinn
unga Harald (eidri) og tekur aftur
upp þráðinn þegar hann er orðinn
ungur maður tekur við öllu
einsleitari saga og persónur verða
ekki eins lifandi og áhugaverðar.
Það er í raun eftirsjá að hinum
barnsunga Haraldi það sem eftir er
sögunnar, einkum vegna þeirrar
dýptar sem gætti í persónusköpun
hans. Meðal annars vegna þessarar
brotalamar má segja að seinni
hluti sögunnar og niðurlagið upp-
fylli ekki þau góðu fyrirheit sem
upphafið gefur til kynna.
Roald Eyvindsson
"Aðeins hársbreidd
frá því að fljúga"
Sumarblús
Fríða Á. Sigurðardóttur
JPV Forlag 2000 - Smásögur
Þótt sýndarveruleikann marg-
tuggða beri á góma í Sumarblús
Fríðu Á. Sigurðardóttureru umfjöll-
unarefni þessa þriðja smásagna-
safns höfundar af hefðbundnum
toga. Sögurnar sex fjalla, svo
maður grípi til klisjunnar, um ást-
ina, lífið og dauðann; um mannlegt
hlutskipti sem ekki verður umflúið
með því að leita á náðir töivurýmis
og sýndarverundar (ekki ennþá, eða
í það minnsta ekki að öllu leyti).
Samt sem áður fjalla sögurnar
kannski fyrst og fremst um sýndar-
veruleika; það er að segja, góðu
gömlu gerðina af honum - skáld-
skapinn. Skáldið í sögunum trúir
því nefnilega að sögur og kvæði
hafi áhrif á veruleikaskynið og að
„allt sé hluti af sama veruleika,
einnig sýndin," eins og sögukona
kemst að orði í einni sögunni.
Nútímatækni og tól fá ekki mikið
pláss í sögunum og eru að ein-
hverju leyti, en ekki öllu, andstæða
skáldskapar. Sumarblús stendur því,
eða tekur sér stöðu, að einhverju
marki fyrir utan ógnarhraða sam-
tímans og er, kannski eins og flestur
skáldskapur, tilraun til að staldra
við og hugleiða mennskuna.
Frásagnarröddin í sögunum er
Iátlaus, hugsi; mikið er um innra
eintal og hugsanir um sígildar
ástríður og tilfinningar. Og „niður-
stöður" sagnanna, hvað mennsk-
una varðar, eru auðvitað ekki
nýstárlegar. Ekki svo að skilja að
sögurnar séu fyrirsegjanlegar og
kliskjukenndar. Þvert á móti; hér er
sannur skáldskapur á ferðinni og
útpældur texti sem nautn er að
fylgja, eftir krókaleiðum höfundar,
til söguloka sem eru, eins og f
öllum góðum skáldskap, opin.
Sögurnar í Sumarblús eru sjálf-
stæðar en tengjast í gegnum sögu-
vitund eða sögurödd sem er sú
sama í þeim öllum, hvort sem
sögumiðjan snýst um 3 ára stúlku-
barn, 9 ára telpu, eða fullorðna
konu. Allar fjalla sögurnar á einn
eða annan hátt um tengsl manna á
millum og þá einkum fjölskyldu-
tengsl. Sögupersónur, og höfundur
í verkinu, eru að leita að frum-
tengslunum f lífi sfnu, tengslum
sem eru týnd eða í það minnsta
óljós. „Lífið er stanslaus missir"
segir skáldkonan í síðustu sögunni
og það er einmitt þessi missir sem
leitin, skáldskapurinn, á að bæta
fyrir. Leitin er því aðalyrkisefni
bókarinnar og engin tilviljun að
önnur sagan í bókinni heitir „Leit"
en hún segir frá söknuði 3 ára
stúlkubarns (á að giska) eftir
móður sinni - fundurinn staðfestir
jafnframt þann missi sem barnið
verður óhjákvæmilega fyrir.
Þótt umfjöllunarefni sagnanna
sé kunnuglegt og nánast hvers-
dagslegt er fjarri því að textinn sé
klisjukenndur eða væminn. lafnvel í
fyrstu sögunni og þeirri venjuleg-
ustu í bókinni, sem segir frá heim-
sókn á elliheimili, er ákaflega til-
finningaríkum aðstæðum forðað
frá tilfinningasemi með hnit-
miðuðum texta. Söknuði, sorg og
getuleysi mannsins andspænis
tímanum, lífinu og dauðanum eru
gerð skil með einlægni og fínlegum
húmor. Stfllinn og textinn er hér,
eins og í hinum sögunum,
úthugsaður og fínpússaður.
Höfundur Ieikur sér t.d. afar
skemmtilega með liti og blóm sem
vísa í senn til fegurðar og hverf-
ulleika, hringrásar lífs og dauða.
í öllum sögunum er undirliggj-
andi húmor, visst sjálfsháð og
hógværð. í „Leitinni" og „Fjallinu"
standa barnið og stúlkan, mitt í
söknuðinum, frammi fyrir ógnum á