Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 01.04.1978, Síða 43

Læknablaðið - 01.04.1978, Síða 43
LÆKNABLAÐIÐ 65 4 Gunnar Sigurösson* ÆÐAKÖLKUN OG ÁHÆTTUÞÆTTIR Yfirlitsgrein MEINAFRÆÐI Æðakölkun (atherosclerosis) er skil- greint morphologiskt sem flákar, sem myndast í veggjum slagæða, einkum mið og stærri æðanna, og einkennast af þykkn- un í intima, sem samanstendur einkanlega af fituútfellingum og bandvef. Á síðari stig- um sjúkdómsþróunarinnar verða kalkanir og blæðingar i flákunum. Enn virðist margt á huldu um fyrstu stig sjúkdómsins og hvað hrindi honum af stað. Fiturákir („fatty streaks“) sjást oft i slagæðaveggjum barna sem fullorðinna, einkum í aðalslagæð. Þær einkennast af fitufylltum frumum í intima, sem líklegast eru upprunalega sléttar vöðvafrumur eða átfrumum af óvissum uppruna.28 í stærri fituflákum eru fituútfellingar einnig utan frumnanna einkanlega sem kólesterólester. Enn er deilt um, hvort þessar fiturákir séu forstig að æðakölkun eða ekki. Könnun á tíðni æðakölkunar við krufn- ingar í mörgum löndum sýndi, að tíðni „fatty streaks“ var mjög svipuð enda þótt tíðni á „fibrous plaques“ væri mjög mis- munanidi í þessum löndum.70 Einnig 'hefur verið bent á, að talsverður munur er á samsetningu kólesterólesteranna í „fatty streaks“ og „fibrous plaques“," sem skýr- ist þó af nýlegum uppgötvunum á umsetn- ingu kólesteróls í frumunum.9 Nýleg rann- sókn sýndi og fram á samfeldni (continu- um) í efnis- og eðlissamsetningu fitunnar í „fatty streaks“ og „fibrous plaques*1.35 Flestir eru því þeirrar skoðunar, að fitu- rákirnar séu undanfari æðakölkunar, en aðeins sumar þeirra verði að æðaskellum síðar meir, og einungis ef vissir þættir, svo sem kólesteról í blóði, séu ofan vissra marka. Þessi kenning er og studd af til- raunum í mörgum dýrategundum, þar sem fiturákirnar hafa verið framkallaðar með Rannsóknarstöð Hjartaverndar. Greinin barst ritstjórn 7/1 1978. því að fæða dýrin á kólesterólríku fæði, en fiturákirnar hafa horfið, þegar dýrin hafa að nýju verið sett á kólestersnautt fæði.:! Haust og fleiri30 álíta, að „intimal oedema“, sem sést sem gelatinous upp- hækkun í intima, sé hið raunverulega for- stig æðakölkunar. Þessu til stuðnings benda þeir á. að „fibrous plaques“ hafa oft gelatinous útjaðra, sem virðast vera vaxtarstaðir skellunnar. Aðrir segja reynd- ar að „intimal oedema" sé aðeins eitt stig af fiturákum. Bandvefsskellurnar („fibrous plaques") eru höfuðeinkenni æðakölkunar. Þær sam- anstanda af bandvefshúfu yfir mismiklum fituútfellingum. í ofanálag geta svo orðið sármyndanir, kalkanir, blæðingar og blóð- segamyndun, sem ekki verður nánar rætt í þessari grein. Fituútfellingarnar eru sam- settar aðallega af kólesteróli, einkum kólesterolester og fitusýrusamsetning þeirra er mjög svipað og í „lowdensitylipo- protein“ (LDL) í blóði, sem ber megnið af kólesterólinu í blóðinu.07 Rannsóknir með geislamerktu kólesteróli benda til að a.m.k. tveir þriðju af kólesterólinu í þess- um skellum sé komið frá lipoproteinum í blóði.27 Með ónæmisfræðilegum aðferðum hefur og verið sýnt fram á, að próteinhlut- inn af „low density lipopróteini“ finpst í skellum þessum til frekari staðfestu á, að a.m.k. hluti af kólesterólinu er komið frá blóði.07 114 Þríglyseríðar finnast hinsvegar aðeins í litlum mæli í æðaskellunum. Þetta hefur verið skýrt sem afleiðing af virku hvatakerfi í æðaveggnum, sem brýtur nið- ur þríglyseríðana.1 Önnur skýring getur og verið, að þríglyseríðar í blóðinu eru aðal- lega sem hluti af „very low density lipo- protein" (VLDL), sem eru miklu stærri sameindir en LDL og komast því ekki eins auðveldlega inn í æðavegginn. Því hefur verið haldið fram, að kólest- erólsöfnunin í æðaskellunum sé sökum
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110

x

Læknablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.