Ægir - 01.04.2009, Blaðsíða 10

10
U M Æ Ð A N
„Nytjastofnar á Íslandsmiðum
eru sameign íslensku þjóðar-
innar. Markmið laga þessara
er að stuðla að verndun og
hagkvæmri nýtingu þeirra og
tryggja með því trausta at-
vinnu og byggð í landinu. Út-
hlutun veiðiheimilda sam-
kvæmt lögum þessum myndar
ekki eignarrétt eða óaftur-
kallanlegt forræði einstakra
aðila yfir veiðiheimildum.“
Þannig hljóðar fyrsta grein
laga nr. 38/1990, um stjórn
fiskveiða með öllum þeim
breytingum sem á þeim lög-
um hafa orðið frá þeim tíma.
Þessa grein þekkja flestir þeir
sem starfa í sjávarútvegi enda
finnst mér líklegt að þetta sé
sú lagagrein sem hvað oftast
hefur verið vitnað til í ís-
lensku lagasafni hin síðari ár.
Fyrsta grein laganna segir
okkur allt um tilgang þeirra
og hvernig þeim er ætlað að
vinna en um leið vitnar hún
einnig um að okkur virðist
að einhverju leiti hafa mistek-
ist hvað það varðar. Mark-
miðin eru skýr, tilgangur lag-
anna var að:
1. stuðla að verndun nytja-
stofna á Íslandsmiðum,
2. hagkvæmri nýtingu
þeirra
3. tryggja trausta atvinnu
4. tryggja byggð í landinu
Þetta hefur mistekist
Það þarf ekki að fara mörg-
um orðum um að markmið
núverandi laga um stjórn
fiskveiða hafa ekki náðst.
Rannsóknir Hafrannsókna-
stofnunarinnar sýna að marg-
ir af helstu nytjastofnum sjáv-
ar standa höllum fæti. Skulda-
söfnun sjávarútvegsfyrirtækja
bendir til þess að markmið
laganna um hagkvæma nýt-
ingu sjávarauðlinda við
strendur landsins hafi ekki
nást. Þvert á markmið lag-
anna hefur störfum í sjávarút-
vegi fækkað og þau sjaldan
verið ótryggari auk þess sem
tæpast er hægt að halda því
fram að tekist hafi að ná því
markmiði að tryggja trausta
byggð í landinu. Þvert á móti
hefur jafnt og þétt dregið úr
mætti sjávarbyggðanna um
land allt með tilheyrandi
byggðaröskun og fólksflótta.
Kannski voru þessi mark-
mið óraunhæf í upphafi en
þarna eru þau samt sem áður
og hafa ekki tekið neinum
breytingum frá setningu lag-
anna þrátt fyrir margvíslegar
breytingar á þeim að öðru
leiti í gegnum árin.
Þvert á alla pólitík
Það sem segir hér að framan
er viðtekin skoðun í samfé-
laginu öllu. Skoðanakannanir
benda stöðugt til þess að
mikill meirihluti þjóðarinnar
sé mjög andsnúinn því sem
daglega er kallað kvótakerfið.
Það er mitt mat að andstaða
skýrist af tvennu; annarsvegar
eignarhaldinu og hinsvegar
framsali veiðiheimilda. Flestir
eru sammála því að takmarka
verði aðgang að auðlindum
sjávar sem eru ekki ótæm-
andi. Um þetta er í sjálfu sér
ekki deilt.
En andstaðan við kerfið er
víðar en hjá hinum venjulega
Íslendingi ef svo má að orði
komast. Hún nær inn í innsta
hring stjórnmálanna í flestum
flokkum, jafnt þeim sem setið
hafa í ríkisstjórn sem hinna
sem verið hafa utan stjórnar.
Það er kannski helst Fram-
sóknarflokkurinn sem hefur
staðið heill í afstöðu sinni til
þess sem við köllum kvóta-
kerfið á meðan aðrir flokkar
hafa ýmist viljað gera breyt-
ingar á því eða verið ósam-
stíga í afstöðu sinni. Sjálf-
stæðisflokkurinn hefur t.d.
verið klofinn í afstöðu sinni
til þessa máls og deilur um
stjórn fiskveiða hafa sett mark
sitt á landsfundi flokksins og
málflutning í gegnum árin
eins og dæmin sanna.
Í þjóðhátíðarræðu árið
2007 sagði Sturla Böðvarsson
þáverandi þingmaður NV-
kjördæmis og forseti Alþingis
að kvótakerfið hafi mistekist.
Orðrétt sagði Sturla í ræðu
sinni:
„Áform okkar um að
byggja upp fiskistofnana með
kvótakerfinu sem stjórnkerfi
fiskveiða virðist hafa mistek-
ist. Sú staða kallar á allsherj-
ar uppstokkun á fiskveiði-
stjórnunarkerfinu ef marka
má niðurstöðu Hafrannsókn-
arstofnunar. Staðan í sjávar-
Deilunni um stjórn fisk-
veiða verður að linna
Björn Valur Gíslason, alþingismaður
og skipstjóri.
„Í samstarfsyfirlýsingu
Samfylkingar og Vinstri
grænna er kveðið á um að
lög um stjórn fiskveiða
verði endurskoðuð. Sú
endurskoðun mun snúa
að því að reyna að leggja
mat á það hvort við
höfum nálgast þau mark-
mið sem sett eru í núgild-
andi lögum ...“