Ægir - 01.04.2009, Blaðsíða 24

24
U M H V E R F I S M Á L
Getur verið að við Íslendingar
séum haldnir þeirri trú að við
búum við mun hreinni náttúru
en nágrannalönd okkar og að
umræða um umhverfismengun
eigi ekki við hér á landi? Ný
doktorsrannsókn sem Hrönn
Ólína Jörundsdóttir, efnafræð-
ingur og starfsmaður á örygg-
is- og umhverfissviði Matís,
vann að við Háskólann í
Stokkhólmi sýnir svo ekki
verður um villst að á sumum
sviðum er meiri mengun í
náttúrunni hér en t.d. í Fær-
eyjum og Noregi. Rannsóknin
undirstrikar að mati Hrannar
mikla þörf á frekari rannsókn-
um og aukinni umhverfisvökt-
un þannig að fylgst verði betur
með mengun þrávirkra efna í
náttúrunni.
Niðurstöðurnar bæði jákvæðar
og neikvæðar fyrir Ísland
Rannsóknin hefur staðið und-
anfarin ár og í henni voru
langvíuegg notuð til mælinga
á magni mengandi efna.
Stærstur hluti sýnanna kom
frá Vestmannaeyjum en end-
urspegla þó allt landið. Nið-
urstöður mælinganna á ís-
lensku eggjunum voru bornar
saman við hliðstæðar mæling-
ar á langvíueggjum á hinum
Norðurlöndunum. Þannig
fékkst svar um stöðu mála
eins og hún er í dag.
„Niðurstöðurnar eru bæði
jákvæðar og neikvæðar fyrir
okkur. En almennt er ekki
mikil mengun hér á landi og
við getum þakkað fyrir það,“
segir Hrönn um þau svör sem
úr rannsókninni fengust. „Í
flestum tilfellum er íslensk
náttúra minna menguð ef
borið er saman við Eystrasalt-
ið. En ef við horfum hins
vegar bara á Norður-Atlants-
hafið þá mælist mengun í ís-
lenskri náttúru í sumum til-
fellum meiri en í Noregi og
Færeyjum. Eðlilega vaknar þá
sú spurning hverju þetta sæti
og það er mjög erfitt að finna
einhlíta skýringu á því. Sum
af þessum efnum sem við
vorum að mæla berast hingað
frá Bandaríkjunum og í einu
tilfelli sáum við greinileg
merki þar um því hér á landi
var hlutfallið hæst en síðan
fór styrkur lækkandi eftir því
sem austar dró. Í öðru tilfelli
mældi ég efni með jafn mik-
inn styrk hér á landi og í
Eystrasaltinu þannig að það
er mismunandi eftir því hvaða
efni um ræðir hver staðan er
hérlendis. Sem skýrist þá af
því hvaðan og hvernig þau
berast í íslenska náttúru. En
það undirstrikar líka að þessa
þætti verður að rannsaka
mun meira. Við höfum í
gegnum tíðina slegið fram
þeirri fullyrðingu að Ísland sé
hreinasta land í heimi en
staðreyndin er sú að við höf-
um haft lítil gögn að baki
okkur til að styðja þá fullyrð-
ingu. Vegna þess að við höf-
um talið okkur trú um að
mengunin sé mjög lítil hér þá
hafa litlir peningar verið settir
í þessar rannsóknir en að
mínu mati er nauðsynlegt að
gefa þessum rannóknum
meira vægi því þær skipta
okkur miklu máli til lengri
tíma litið, t.d. hvað varðar að-
gerðir stjórnvalda, markaðs-
setningu á íslenskum afurðum
og svo framvegis. Það er gíf-
urlega fjárhagslega hagkvæmt
að geta sýnt fram á hreinleika
íslenskrar náttúru og afurða
upp á markaðssetningu lands-
ins,“ segir Hrönn.
Efni sem berast í náttúruna af
manna völdum
Þau efni sem horft var eftir í
rannsókninni teljast mengandi
efni, þ.e. efni sem borist hafa
út í náttúruna af völdum
manna og eiga ekki að vera
þar. „Þau efni sem ég var að-
allega að skoða eru þrávirk
lífræn efni og þar má til dæm-
is nefna skordýraeitrið DDT
sem við erum enn að mæla í
Langvíuegg notuð í nýrri doktorsrannsókn til mælinga
á styrkleika þrávirkra efna í íslenskri náttúru:
Mengun í sumum
tilfellum meiri en í
Noregi og Færeyjum
- rætt við Hrönn Ólína Jörundsdóttur, doktor í efnafræði og starfsmann Matís
Langvíur.
„Það er gífurlega fjárhagslega hagkvæmt að geta sýnt
fram á hreinleika íslenskrar náttúru og afurða upp á
markaðssetningu landsins.“