Ægir - 01.04.2009, Qupperneq 25

25
U M H V E R F I S M Á L
náttúrunni þó það hafi verið
bannað í um 30 ár. Sem sýnir
hversu lengi svona efni eru
að brotna niður í náttúrunni.
Annar efnahópur sem ég
mældi voru svokölluð eld-
varnarefni sem er að finna á
öllum heimilum í t.d. sjón-
vörpum, tölvubúnaði, bílum
og þannig mætti áfram telja.
Þau sáust greinilega í mæling-
unum og eru dæmi um efna-
flokk sem þegar er byrjað að
banna í framleiðslu einmitt til
þess að koma í veg fyrir að
þau berist í verulegu magni
út í lífríkið. Rannsóknir sem
þessar eru þannig mikilvægur
þáttur í að upplýsa stjórnvöld
þannig að hægt sé að hafa
áhrif á notkun efnanna í iðn-
aðarframleiðslunni,“ segir
Hrönn.
Þriðji efnahópurinn sem
Hrönn horfði sérstaklega eftir
er notaður í framleiðslu á efn-
um eins og goretex og tefl-
oni, þ.e. flúorinnihaldandi
efni sem hrinda bæði frá sér
vatni og óhreinindum. „Þetta
eru gífurlega þrávirk efni sem
geta verið skaðleg fyrir lífríki
og menn og eru mjög lengi
að brotna niður í náttúrunni.
Þau er að finna hér í náttúr-
unni og því meira af þeim
eftir því sem kemur ofar í
fæðukeðjunni þar sem þau
hafa safnast saman.“
Loftmengun frá öðrum löndum
Sú spurning vaknar hvort haf-
straumar séu ráðandi þáttur í
því að mengandi efni berist
af manna völdum út í íslenska
náttúru. Með öðrum orðum
hvort mengunin sé fyrst og
fremst komin með straumum
frá öðrum löndum eða hvort
Íslendingar beri sjálfir mesta
ábyrgð á menguninni. „Til að
svara þessu nákvæmlega þarf
miklu umfangsmeiri rann-
sóknir en þessa en það er
staðreynd að sum af þessum
efnum eru að berast til okkar
með loftstraumum, til dæmis
mengandi efni sem við vitum
að eiga uppruna sinn í
Bandaríkjunum. En þau efni
sem ég var að rannsaka hafa
fyrst og fremst borist til okkar
með loftstraumum. Það segir
okkur að við getum ekki hér
á landi talað á þann hátt að
við búum í hreinu landi sem
sé ónæmt fyrir loftmengun í
heiminum því það erum við
að sjálfsögðu ekki. Önnur
efni notum við sjálf, eins og
t.d. eldvarnarefnin sem eru í
raftækjum á heimilum okkar
eins og annars staðar í heim-
inum.
En hvað varðar mengun
hér heima og mismunandi
styrkleika milli landsvæða þá
gefur auga leið að við sjáum
mun eftir því hvort um er að
ræða höfuðborgarsvæðið eða
til dæmis hálendið, svo dæmi
séu tekin. En hvað varðar
loftmengun frá t.d. Evrópu þá
tel ég að ekki sé munur á
áhrifum hennar eftir því hvar
á landinu styrkleiki er mæld-
ur,” segir Hrönn.
Olíuleitin kallar á umhverfis-
vöktun
Aðspurð segist Hrönn telja að
almenn umhverfisvöktun
þurfi að verða meiri hér á
landi í framtíðinni þannig að
hægt sé að fylgjast stöðugt og
betur með áhrifum af fram-
kvæmdaverkefnum og þróun
byggðar. Hún tekur olíuleit á
Drekasvæðinu sem dæmi og
segir það verkefni kalla á að
setja þurfi á fót vöktunarkerfi
samhliða rannsóknum og
væntanlegri olíuleit á svæð-
inu. „Niðurstaðan af rannsókn
minni er fyrst og fremst sú að
full þörf sé á frekari rann-
sóknum og vöktun, bæði til
að auka vitneskju okkar um
mengun í náttúrunni og til að
geta haft áhrif á þróunina,”
segir Hrönn Ólína Jörunds-
dóttir, efnafræðingur hjá Mat-
ís.
Hrönn Óína Jörundsdóttir.
Eldvarnarefni í langvíueggjum frá Norður-Atlandshafi. Styrkur efnanna er mestur í íslenskum eggjum en minnkar eftir því sem
austar dregur.