Peningamál - 01.11.2009, Qupperneq 7

ÞRÓUN OG HORFUR
Í EFNAHAGS- OG PENINGAMÁLUM
P
E
N
I
N
G
A
M
Á
L

2
0
0
9
•
4
7
Gengisstöðugleiki mikilvæg forsenda efnahagsbata
Í þessu ljósi hefur meginviðfangsefni efnahagsstefnunnar í kjölfar
hrunsins verið að stuðla að gengisstöðugleika og hamla frekari gengis-
lækkun krónunnar. Stefnan miðar þó ekki að því að verja ákveðið
gengisstig, heldur hefur verið leitast við að draga úr óhóflegum geng-
issveiflum og vinna á móti gjaldeyrisútstreymi sem leitt gæti til óhóf-
legrar gengislækkunar. Stefnan ver þannig viðkvæma efnahagsreikn-
inga innlendra aðila meðan á endurskipulagningu þeirra stendur. Við
núverandi aðstæður er ekki síður mikilvægt að hamla frekari gengis-
lækkun til að tryggja áframhaldandi hjöðnun verðbólgu.
Til þess að styðja við gjaldmiðilinn og koma í veg fyrir fjár-
magnsflótta hefur peningastefnan þurft að vera aðhaldssamari en
ella. Tímabundin höft á fjármagnshreyfingar hafa þó gert peninga-
stefnunefnd Seðlabankans kleift að lækka vexti bankans umtalsvert.
Eigi að síður er ljóst að æskilegt væri að peningastefnan gæti stutt enn
betur við efnahagsbatann. Svigrúmið til þess eykst takist að byggja
upp nægilegt traust á peningastefnunni, ríkissjóði, greiðslugetu þjóð-
arbúsins og þar með gjaldmiðli þjóðarinnar. Einnig eykst svigrúmið ef
vægi gengisbundinna lána minnkar eins og gæti orðið raunin samfara
yfirstandandi endurskipulagningu skulda heimila og fyrirtækja.
Rúm lausafjárstaða bankakerfisins breytir því hvernig
peningastefnan hefur áhrif á vaxtamyndun
Í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar og viðbragða seðlabanka við
henni varð lausafjárstaða fjármálakerfisins mjög rífleg víða um heim.
Innlán bankakerfisins jukust vegna óvissu og flótta úr áhættumeiri
fjárfestingarkostum, sérstaklega vegna þess að innlán voru að miklu
leyti tryggð af stjórnvöldum. Útlán banka drógust hins vegar saman
þegar þeir tóku að endurbyggja efnahagsreikninga sína. Lausafé safn-
aðist því fyrir í bankakerfinu sem minnkaði þörf þess fyrir lausafjárfyr-
irgreiðslu í seðlabönkum. Sama þróun átti sér stað hér á landi. Hún
var jafnvel enn ýktari hér vegna þess hve umfangsmikið bankahrunið
var. Millibankamarkaðurinn stöðvaðist t.d. nánast algerlega og verð
hlutabréfa féll meira en víða annars staðar.
Við aðstæður sem þessar ákvarða hefðbundnir stýrivextir seðla-
banka, sem eru venjulega skammtímavextir á veðlánum eða endur-
hverfum lánum frá seðlabönkum til fjármálafyrirtækja, ekki lengur
jaðarkostnað skammtímafjármögnunar á markaði, heldur vextir á
skammtímainnlánum seðlabanka. Þannig hefur það verið hér á landi
frá því sl. vor. Vextir 7 daga veðlána bankans, sem nú eru 12%, eru
því við núverandi aðstæður ekki góður mælikvarði á aðhaldsstig pen-
ingastefnunnar. Aðhald peningastefnunnar ræðst fremur af innláns-
vöxtum bankans, einkum vöxtum á viðskiptareikningum innlánsstofn-
ana. Þeir eru nú 9,5%.
Frá maímánuði hefur myndast það mikið lausafé í kerfinu að
innlánsvextir í bankakerfinu eru orðnir lægri en vextir á innlánsreikn-
ingum Seðlabankans. Það sama gerðist tímabundið fyrir skamm-
tímamarkaðsvexti. Meðalávöxtun tekinna tilboða í ríkisvíxla fylgdi inn-
lánsvöxtum Seðlabankans nokkuð náið þar til í maí en fór síðan langt
undir þá vexti. Svipuð þróun varð á millibankavöxtum. Síðsumars voru
þeir orðnir nokkru lægri en innlánsvextir Seðlabankans. Þótt lítil sem
Mynd I-5
Gengi krónu gagnvart evru1
Daglegar tölur 1. janúar 2008 - 3. nóvember 2009
Kr./evra
Erlendis
Innanlands1
1. Gengi innanlands er lokagengi dagsins.
Heimild: Reuters.
2008 2009
50
100
150
200
250
300
350
Hlutfall
Mynd I-6
Hlutfall heildareigna heimila af hreinum auði
í árslok 20071
1. ÍSL: Ísland, NSL: Nýja-Sjáland, KAN: Kanada, ÁST: Ástralía, USA:
Bandaríkin, BRE: Bretland, JAP: Japan, ÞÝS: Þýskaland, FRA: Frakk-
land, ÍTA: Ítalía.
Heimildir: OECD, Seðlabanki Ástralíu, Seðlabanki Nýja-Sjálands,
Seðlabanki Íslands.

1,0
1,1
1,2
1,3
1,4
1,5
ÍTAFRAÞÝSJAPBREUSAÁSTKANNSLÍSL
%
Mynd I-7
Hlutfall heildarskulda í erlendum gjaldmiðlum1
1. Tölur fyrir heimili og sveitarfélög eru í árslok 2008 en tölur fyrir
fyrirtæki í júní 2009.
Heimild: Seðlabanki Íslands.

0
10
20
30
40
50
60
70
80
SveitarfélögFyrirtækiHeimili