Lifandi vísindi - 04.04.2016, Síða 34

4 · 2016 | Lifandi vísindi |
ENDINGARGOTT

Á vígvöllum og á fá
tækum svæðum e
r oft skortur á
gjafablóði. Því verð
ur gerviblóð að end
ast drjúgan tíma í
líkamanum. Náttúr
ulegt blóð helst í lík
amanum í 120
daga meðan líftím
i gerviblóðs er mun
skemmri.
FYRIR ALLA
Blóðgjöf getur leitt
til dauða passi bló
ð gjafarans og
mótttakandans ek
ki saman. Því þarf
gerviblóð að
passa fyrir alla blóð
flokka sem til eru.
ÓDÝR
Marga blóðbanka u
m heim allan skort
ir ævinlega
gjafablóð. Því þarf
að vera hægt að fr
amleiða gervi-
blóð bæði ódýrt og
í umtalsverðu mag
ni.
SMITLAUST
Í þróunarlöndum e
r 1% af gjafablóði s
mitað með HIV
og yfir 3% með lifr
arbólgu B sem und
irstrikar að
gerviblóð verður að
vera laust við alla s
júkdóma.
Í Afríku smitast HI
V
veiran oft með bló
ðgjöf
og því þarfnast he
ims-
álfan gerviblóðs.
sem ber nafnið GDF11. Boðefni þetta flýt-
ur um í blóðinu og stýrir virkni annarra
frumna. GDF11 slekkur á bæði genum og
prótínum þegar það fer hjá og heldur þannig
líffærum gangandi, byggir upp vöðva og sér
um að heilinn myndi nýjar ferskar heilafrum-
ur. Vísindamennirnir komust einnig að því að
þetta undraefni hverfur smám saman úr
blóðinu með árunum og það kann að vera ein
ástæðan fyrir öldrun líkamans.
Vísindamenn rannsaka blóðrásina
Blóðstraumurinn flytur þannig örsmá við-
gerðarefni og næringu fyrir líffærin á degi
hverjum. Með tímanum bætast ný efni við
meðan önnur hverfa. Afhjúpunin á einu
þessara – GDF11 – færir vísindamenn skrefi
nær drauminum sem alla lækna dreymir: Að
finna lækningu gegn því sem óhjákvæmi-
lega bíður okkar allra – ellinni.
Meðan metnaðarfyllstu læknar leitast
við að þróa æskuelexír leita aðrir eftir um-
merkjum í blóðinu sem geta leitt til betri
meðferðar á einhverjum flóknustu sjúk-
dómum samtímans. Þeir rannsaka gaum-
gæfilega samsetningu blóðsins til þess að
öðlast skilning á því háþróaða flutningskerfi
sem flytur hverjum fingri og tá lífsnauðsyn-
legt súrefni. Þegar blóðið dælist stöðugt út í
öll líffæri og útlimi safnar þetta flutnings-
kerfi líkamans einnig upp ýmsum úr-
gangsefnum. Þegar sjúkdómar kvikna síðan
í líkamanum breytist þetta efnajafnvægi í
sjúkum frumum. Úrgangsefni úr sjúkum
vefjum seytast nú út í gegnum frumu-
veggina út í blóðið og slúðra þannig um
margvíslega kvilla eða sjúkdóma.
Viðvaranir afhjúpaðar í líkamanum
Þessir slúðrarar veita læknum kost á að
finna merki sjúkdóma frá öllum líkamanum
í einu einasta blóðsýni. Helsta áskorunin
felst því í að komast að því hvort þessar
kemísku viðvörunarbjöllur klingi nú vegna
t.d. æxlis í nýra eða heilablæðingar, þar sem
blóðvísarnir synda innan um milljarða sam-
einda í blóðinu. Rannsókn þessari má því
líkja við að finna saumnál í heystakki.
KE
VI
N
C
UR
TI
S/
SP
L
M
AU
RO
F
ER
M
AR
IE
LL
O/
SP
L
SH
UT
TE
RS
TO
CK
M
AU
RO
F
ER
M
AR
IE
LL
O/
SP
L
SCANPIX
Print: m
v Status: 750 - Sprog godkendt Layout:M
V Red.sek:RIJ
 33