Lifandi vísindi - 04.04.2016, Side 58

?
1
2
3
4
5
Anne Lykke
4 · 2016 | Lifandi vísindi |
Vetrarbrautin er miðlungsstór
Stjörnuþokur geta verið örsmáar dvergþokur með
nokkur þúsund stjörnum, miðlungsstórar, eða risa-
vaxnar sporbaugsþokur með mörg þúsund milljörðum
stjarna. Vetrarbrautin er miðlungsstór stjörnuþoka
með um 300 milljörðum stjarna.
EINFÖLD FORMÚLA FYRIR
MASSA STJÖRNUÞOKU
Sítrónusneið flýtur á vatni en límónusneið
sekkur. Það fer eftir eðlisþyngd ávaxtar hvort
hann flýtur eða sekkur. Vatn hefur eðlisþyngd-
ina 1 (1g/sm3) en eðlisþyngd límónu er 1,1.
Eðlisþyngd ávaxta er oft meiri eftir því sem
þurrefnin eru þéttari. Eðlisþyngd ávaxta má
finna með því að sléttfylla vatnsglas og þrýsta
ávextinum undir yfirborðið. Síðan er mælt hve
mikið vatn flóði út úr. Loks er deilt í þyngd
ávaxtarins með vatnsmagninu og útkoman
verður gramm á millilítra, eða g/sm3.
Sé stjarna á hringlaga braut um miðju
Vetrarbrautarinnar má reikna
heildarmassa alls innan við brautina (M).
Til þess þarf aðeins að þekkja fjarlægðina
(r) frá miðju þokunnar, hraða stjörnunnar
(v) og svokallaðan þyngdarfasta (G).
Af hverju flýtur sítróna en límóna ekki?
Hvernig verða
súkkulaðiegg til?
Súkkulaðiegg eru gerð með því að
smyrja bráðnu súkkulaði í hálfkúlu-
form. Það er látið þorna á hvolfi og tek-
ið gætilega úr forminu þegar það hefur
storknað. Að lokum eru tvær hálfkúlur
límdar saman í egg með dálitlu af
bráðnu súkkulaði.
Séu sítrónu- og límónusneiðar settar í vatns-
könnu, flýtur sítrónan en límónan sekkur.
ÖRSTUTT
SH
UT
TE
RS
TO
CK
SH
UTTERSTOCK
SH
UTTERSTOCK
Hvaða bíll hefur
selst mest?
TOYOTA COROLLA
Mest seldi bíll allra tíma.
Fjöldi: 40 milljónir.
Á markað: 1966
FORD F-TEGUNDIN
Fyrsta gerðin hét
Ford Bonus-Built.
Fjöldi: 35 milljónir.
Á markað: 1948
VOLKSWAGEN GOLF
Þessi litli 3-5 dyra
fjölskyldubíll selst enn vel.
Fjöldi: 27,5 milljónir.
Á markað: 1974
VOLKSWAGEN BEETLE
Hét í fyrstu Typ 1, tveggja dyra
og vélin að aftan.
Fjöldi: 23,5 milljónir.
Á markað: 1938
FORD ESCORT
Ford Escort var framleiddur í
Evrópu 1968-2004.
Fjöldi: 20 milljónir.
Á markað: 1968
Í spíralörmum inni í
skífu stjörnuþokunnar
eru flestar stjörnur.
Stefnu stjörnu miðað við jörðina má
finna með því að greina ljós frá henni. Sé
ljósið rauðleitara en annað ljós, er hún að
fjarlægjast. Sé það bláleitara, nálgast
stjarnan. Með tölfræðiaðferðum má finna
hraða stjörnunnar og miðju stjörnu-
þokunnar.
Sítróna
Límóna
Print: steenh Status: 750 - Sprog godkendt Layout:SH
Red.sek:ALY
57
TOPP-5