Tímarit hjúkrunarfræðinga - 01.02.2010, Blaðsíða 33

Tímarit hjúkrunarfræ›inga – 1. tbl. 86. árg. 2010 29
meðferðina fyrr en þverfaglegu námi í
hugrænni atferlismeðferð var hrundið af
stað á Reykjalundi 1997 af þáverandi
yfirlækni geðsviðs, Pétri Haukssyni
(Pétur Hauksson, 2000). Námið var
þriggja anna nám ásamt handleiðslu en
útskrifað var úr HAM­skóla Reykjalundar
þrisvar. Síðustu nemendurnir útskrifuðust
árið 2003, af þeim sem útskrifuðust úr
náminu voru hjúkrunarfræðingar fimmtán
talsins. Nú er hugræn atferlismeðferð
kennd á vegum Félags um hugræna
atferlismeðferð og Endurmenntunar HÍ.
Þar hefur hjúkrunarfræðingum verið
veittur takmarkaður aðgangur og boðið
upp á styttra nám (eins árs nám) sem veitir
ekki réttindi. Þó er að verða breyting þar
á og hefur einn hjúkrunarfræðingur lokið
tveggja ára námi og fjórir eru í tveggja ára
náminu nú í vetur. Auk þess hafa nokkrir
hjúkrunarfræðingar lokið eins árs náminu.
Tveir hjúkrunarfræðingar hafa útskrifast
úr meistaranámi í geðhjúkrun við Háskóla
Íslands og unnið rannsóknir í tengslum við
hugræna atferlismeðferð í lokaverkefnum
sínum. Hjúkrunarfræðingar á Reykjalundi
hafa notað HAM við meðferð sjúklinga
sinna frá árinu 1997, eða alveg frá
því að HAM­nám hófst á Reykjalundi.
Til að byrja með voru það eingöngu
hjúkrunarfræðingar á geðsviði sem
veittu meðferðina, en meðferðarformið
breiddist út til fleiri sviða Reykjalundar.
Kom í ljós að meðferðarformið nýttist
mjög vel í hjúkrun og féll vel að annarri
vinnu hjúkrunarfræðinga.
Á geðdeild Landspítalans eru það fyrst og
fremst hjúkrunarfræðingar göngudeildar
sem veita HAM. Gera má ráð fyrir að
þetta breytist því verið er að undirbúa
kennslu í HAM á vegum spítalans fyrir
hjúkrunarfræðinga á bráðadeildum
geðdeildar sem þeir geta nýtt við hjúkrun.
Í framhaldinu er stefnt að því að teknar
verði í notkun ákveðnar aðferðir byggðar
á hugrænni atferlismeðferð inni á deildum.
Rannsóknir
Mikilvægt er að skoða þær rannsóknir
sem gerðar hafa verið á HAM þar sem
hjúkrunarfræðingar eru meðferðaraðilar
með það að markmiði að þeir hljóti
viðurkenningu sem meðferðaraðilar. Það
getur síðan leitt til þess að sjúklingar fái
enn betri meðferð en nú er veitt.
HAM fyrir geðklofasjúklinga
Í rannsókn Turkington og félaga
(2006) veittu hjúkrunarfræðingar geð­
klofasjúklingum HAM í sex skipti
á tveggja til þriggja mánaða tímabili.
Úrtakið var tilviljunarkennt (n=422) og
var með ferðin sameinuð reglubundnum
heim sóknum hjúkrunarfræðinga til sjúkl­
inga nna. Hjúkrunar fræðingarnir sóttu
tíu daga nám skeið í hug rænni atferlis­
meðferð. Niður stöður benda til þess
að með ferðarhópurinn hafi notið góðs
af með ferðinni. Þeir sem fengu með­
ferð þurftu marktækt færri innlagnir
en samanburðarhópurinn, sem fékk
venjubundnar heimsóknir, og innlagnir
voru styttri. Einnig sýndu niðurstöður
að innsæi var marktækt meira hjá
meðferðarhópnum. Meðferðarhópurinn
mældist lægri á þunglyndiskvarða í
lok meðferðar en sá munur var ekki
við eftirfylgd tólf mánuðum síðar.
Niðurstöður sýndu ekki marktækan mun
á hlutfalli sjúklinga sem hófu störf að
lokinni meðferð.
Hugsanleg ástæða þess að rannsókn
Turkington o.fl. (2006) sýndi minni
árangur en margar aðrar rannsóknir
getur verið að þarna er um veikari
einstaklinga að ræða en í mörgum
öðrum rannsóknum þar sem skoðaður
er árangur HAM fyrir geðklofasjúklinga.
Önnur möguleg skýring er að úrtakið
var lítið. Meðferðin var einnig mjög stutt
eða eingöngu sex skipti og athyglisvert
að árangur mælist eftir svo stuttan tíma
með þennan hóp sjúklinga. Kosturinn
við þetta rannsóknarsnið var að allir
hjúkrunarfræðingarnir fóru á sama tíu
daga námskeiðið. Þetta námskeið verður
þó að teljast mjög stuttur tími til að
læra hugræna atferlismeðferð miðað við
það nám sem meðferðaraðilar, sem vilja
sérhæfa sig í hugrænni atferlismeðferð,
hafa farið í á Íslandi.
Árangur HAM var einnig skoðaður í
annarri rannsókn hjá sjúklingum með
geðklofa en þar voru fimm hjúkrunar­
fræðingar meðferðaraðilar og var
úrtakinu (n=66) skipt í þrjá hópa.
Einn hópurinn fékk HAM, annar fékk
stuðningsmeðferð og þriðji hópurinn fékk
sömu meðferð og áður hjá geðteymi.
Hjúkrunarfræðingarnir sinntu meðferðinni
sem hluta af sinni hefðbundnu vinnu.
Þarna var um einstaklinga að ræða
þar sem lyfjameðferð hafði ekki skilað
nægilegum árangri. Niðurstöður sýndu
að hugræna atferlismeðferðin skilaði
árangri. Í hópnum, sem fékk hugræna
atferlismeðferð, dró marktækt meira úr
einkennum en hjá hinum hópunum og
sá munur hafði aukist við eftirfylgd. Þeir
sem voru í hópnum, sem fékk hugræna
atferlismeðferð, voru einnig marktækt
ánægðari með meðferðina. Samt sem
áður benda höfundar á að árangur sé
heldur minni en í sumum fyrri rannsóknum
á sjúklingum sem þjást af geðklofa.
Þeir velta fyrir sér hvort ástæðan geti
verið mismunandi áherslur í hugrænni
atferlismeðferð og telja mikilvægt að
rannsaka það nánar (Durham o.fl., 2003).
HAM fyrir krabbameinssjúklinga
Doorenbos og félagar (2005) könnuðu
árangur hugrænnar atferlismeðferðar
þar sem hjúkrunarfræðingar voru með­
ferðaraðilar. Bæði var horft á minnkun
sálrænna einkenna vegna krabba­
meins og eins hvort meðferðin hefði
bætt almenna líðan. Einkennin voru
sársauki, þreyta, flökurleiki, uppköst,
svefnleysi, öndunarörðugleikar, niður­
gangur, lystarleysi, særindi í munni og
einbeitingarerfiðleikar. Úrtakinu var raðað
tilviljunarkennt í tvo hópa, tilraunahóp
(n=118), sem fékk HAM í tíu skipti, fimm
sinnum í gegnum síma og fimm sinnum í
einstaklingsviðtölum, og samanburðarhóp
(n=119), sem fékk hefðbundna meðferð.
Meðferðin fór fram á átján vikna tímabili
hjá báðum hópum. Niðurstöður gáfu til
kynna að hugræn atferlismeðferð gerði
töluvert gagn meðal krabbameinssjúklinga
því þeir sem fengu HAM höfðu marktækt
minni einkenni í lok meðferðar en áður en
meðferð hófst. Í ljós kom marktækt betri
árangur hjá yngri krabbameinssjúklingum
en þeim eldri, bæði minnkuðu einkenni
þeirra meira og almenn líðan þeirra batnaði
meira en hjá samanburðarhópnum.
Ekki er hægt að lesa úr greininni hvort um
hefðbundna hugræna atferlismeðferð hafi
verið að ræða byggða á kenningum Beck
eins og í hinum greinunum. Eins vantar
lýsingu á menntun meðferðaraðilanna
og þjálfun þeirra. Árangur var einnig
athyglisverður þar sem meðferðin var
stutt og helmingur viðtala í gegnum síma
og því kemur árangurinn í raun á óvart.