Tímarit Máls og menningar - 30.03.2001, Blaðsíða 32

hugmynd um Íslendinga sem víkinga hefði komið
fram um það leyti sem Jón Páll vann einhverja
kraftamannakeppni og sagði: „I´m a Viking from
Iceland – not an eskimo,“ – áttatíu og eitthvað.“
„Já þetta er alveg nýtt,“ segir Sigurður.
Guðmundur bætir því við að víkingar hafi haft
mjög neikvæða ímynd. „Þetta voru barbarar og villi-
menn,“ segir hann.
„Nú verður ekki þverfótað fyrir einhverjum
víkingahátíðum,“ segir Þorgerður, „eins og í
Hafnarfirði á sumrin þar sem saman koma
dólgslegar fyllibyttur frá Noregi og Skotlandi sem
klæða sig í undarleg föt og drekka þar til þær æla.
Þarf einhverja sérstaka hátíð í kringum þetta? Þetta
er ekki íslensk þjóðarvitund fyrir fimm aura.“
Sýnir þetta ekki bara að við höfum ekki hugmynd
um hvað íslensk þjóðmenning er?
Guðmundur er á því að þetta snúist að einhverju
leyti um misskilning annarra þjóða á okkur sem við
síðan öpum upp. „Íslendingar samsömuðu sig
einhvern veginn þessum subbulegu útlendingum
sem komu hingað ælandi,“ segir hann.
„Það hefur verið gert svo mikið með þetta ytra,“
minnir Sigurður á. „Magnús Magnússon gróf upp
York og víkingasýning fór um allan heim. Víkingatalið
kemur allt að utan, ekki frá okkur.“
Þorgerður kallar þetta endurkast að utan.
Útlendingar búi sér til einhverja mynd af landinu,
svo gleymi þeir henni og þá taki Íslendingar hana
upp og fari að ýkja einhvern framandleika.
Guðmundur bendir á að Íslandssagan sé einfald-
lega ekki mjög söluvæn. „Fátækir svangir bændur
sem var kalt er ekki eitthvað sem gengur í fólk.“
Sigurður segir að þess vegna sýni menn eitthvað
allt annað. „Á sögusýningunni frægu 1974 sást
ekkert nema fína fókið, almenningur var víðs fjarri.
Þetta er óskaplega einkennilegt með okkur,“ segir
hann. „Þetta er einhver minnimáttarkennd.“
„Það er miklu meira að gerast úti á landi í svona
sýningarmálum,“ segir Guðmundur. „Þar er verið
að byggja upp merka safnamenningu. Þjóðminja-
safnið hefur alls ekki náð að þróast á þennan hátt af
einhverjum völdum.“
Sigurður tekur undir gagnrýni á Þjóðminjasafnið:
„Ég vakti athygli á þessu 1977 og benti á að aldrei
væri ráðinn neinn sýningarstjóri til að setja upp
sýningar. Það vakti ógurlega reiði og varð til þess að
Kristján Eldjárn eyddi degi úr sinni forsetatíð í að
skrifa mér 15 síðna einkabréf og útskýra málið.“
Fínu pólitísku nefndirnar
Guðmundur minnir á að þjóðmenning sé mjög fjöl-
breytt fyrirbæri. „Stríðsárin eru náttúrlega hluti af
þjóðmenningunni,“ segir hann. „Ástandsárin eru
hluti af menningunni alveg eins og verbúðarlífið á
19. öldinni.“
En hvernig er þá valið á þjóðmenningarsýningar?
„Og hverjir eru þessir við sem eru að velja?“ bætir
Guðmundur við.
G8126 tmm mars 22x27 Q.4.1 3/30/01 11:52 PM Page 32