Tímarit Máls og menningar - 30.03.2001, Blaðsíða 44

Raymond Carver (1938–1988) sendi frá sér fjölda skáldverka.
Greinin birtist upphaflega árið 1987 í október/nóvember hefti
tímaritsins Poetry. Óskar Árni Óskarsson þýddi.
Nokkrar línur um ljóðlist
Raymond Carver
Fyrir langalöngu — það hefur verið annaðhvort 1956
eða 1957 — þegar ég var ungur og nýgiftur og vann
fyrir salti í grautinn sem sendill hjá lyfsala í Yakima,
litlum bæ austarlega í Washingtonfylki, ók ég með
lyf að húsi í fínni hluta bæjarins. Mér var boðið inn
fyrir af hressilegum öldungi í vestispeysu. Hann bað
mig vinsamlegast að bíða inni í setustofunni á
meðan hann fyndi tékkheftið sitt.
Í stofunni var mikið af bókum. Bækur um allt,
hvert sem litið var, á sófaborðinu, á hliðarborðunum,
gólfinu við hliðina á sófanum — alls staðar þar sem
var autt pláss voru bækur. Meira að segja var lítið
bókasafn á einum veggnum. (Ég hafði aldrei áður
séð einkabókasafn; sérsmíðaðan skáp fullan af
bókum á venjulegu heimili.) Á meðan ég beið
hvörfluðu augu mín um stofuna og stöðvuðust á
tímaritshefti sem lá á sófaborðinu — það var
óvenjulegt og að því að mér fannst mjög sláandi
nafn á kápunni: Poetry. Ég varð furðu lostinn og
greip heftið. Þetta voru fyrstu kynni mín af „litlu
tímaritunum“, ég hafði aldrei séð ljóðatímarit áður,
og ég varð orðlaus. Kannski var það af ágirnd en ég
greip líka bók sem bar nafnið The Little Review
Anthology og Margaret Anderson ritstýrði. (Mér
finnst rétt að geta þess hér að mér var hulinn
leyndardómur hvað „ritstýrði“ merkti.) Ég renndi
fingrinum gegnum tímaritið, gerðist svo enn
bíræfnari og fór að blaða í bókinni. Í henni voru ljóð
og stuttir lausamálstextar og eitthvað sem mér
sýndist vera athugasemdir eða jafnvel heilar
blaðsíður með útskýringum fyrir hvern efnisflokk.
Hvað í ósköpunum var þetta? Ég velti því fyrir mér.
Ég hafði aldrei áður séð svona bók — og að
sjálfsögðu ekki tímarit eins og Poetry. Ég horfði til
skiptis á þessi ritverk og ásældist þau bæði í laumi.
Þegar gamli heiðursmaðurinn hafði lokið við að
skrifa ávísunina, sagði hann, eins og hann læsi huga
minn: „Taktu þessa bók með þér, strákur. Þú finnur
kannski eitthvað þarna sem þér líkar. Hefurðu áhuga
á ljóðum? Af hverju tekurðu ekki tímaritið líka?
Kannski átt þú sjálfur einhvern tíma eftir að skrifa
eitthvað. Ef svo færi, þá verðurðu að vita hvert á að
senda það.“
Hvert á að senda það. Eitthvað — ég vissi ekki
alveg hvað það var en ég fann að eitthvað alveg
sérstakt var að gerast. Ég var átján eða nítján ára,
heltekinn af þörfinni fyrir að „skrifa eitthvað“, og
þegar hér var komið hafði ég gert nokkrar veikburða
tilraunir til að setja saman ljóð. En eiginlega hafði
mér aldrei dottið í hug að til væri staður þangað sem
ég gæti í raun og veru sent þessar tilraunir mínar í
von um að þær yrðu lesnar og hugsanlega — þótt
mér þætti það ótrúlegt — skoðaðar með útgáfu fyrir
augum. En hér hélt ég á áþreifanlegri sönnun þess
að einhvers staðar úti í hinum stóra heimi væri til
ábyrgt fólk sem gaf út, svei mér þá, mánaðarrit með
ljóðum. Ég varð þrumu lostinn. Eins og ég sagði leið
mér líkt og ég hefði orðið fyrir opinberun. Ég
margþakkaði þessum gamla heiðursmanni og fór
mína leið. Ég fór með ávísunina til lyfsalans,
yfirmanns míns, og tók Poetry og The Little Review
heim með mér. Og þannig hófst menntun mín í
skáldskap.
Að sjálfsögðu man ég ekki nöfnin á höfundunum
sem áttu efni í þessu tímaritshefti. Líklegast voru
þarna nokkur viðurkennd eldri skáld samhliða
nýjum, „óþekktum“ skáldum, nánast sama staða
og er hjá tímaritinu enn í dag. Náttúrlega þekkti ég
hvorki haus né sporð á neinum rithöfundi þegar
þetta var — og ég hafði heldur ekkert lesið, hvorki
rit módernistanna, samtímabókmenntir né neitt
annað. Ég man að ég tók eftir því að tímaritið var
stofnað 1912 af konu sem hét Harriet Monroe. Árið
man ég af því að þetta var sama ár og faðir minn
fæddist. Seinna þetta kvöld, hálfdasaður af lestri,
fékk ég það sterklega á tilfinninguna að líf mitt væri
að taka einhverja nýja og mikilvæga — já, það
hljómar kannski einkennilega — stórkostlega
stefnu.
Mig minnir að í sýnisbókinni hafi verið alvarleg
umfjöllun um „módernisma“ í bókmenntum, og
hvaða þátt í þróun hans hefði átt maður sem bar það
undarlega nafn Ezra Pound. Nokkur ljóða hans, bréf
og listi yfir reglur — hvernig ætti að skrifa og hvernig
ekki — voru einnig birt í sýnisbókinni. Þar mátti lesa
að á fyrstu árum tímaritsins hefði fyrrnefndur Ezra
Pound verið ritstjóri þess í útlöndum — þessa sama
tímarits og borist hafði upp í hendur mínar einmitt
þennan dag. Það sem meira var, Pound hafði verið
afar hjálplegur við að kynna verk nýrra skálda í
tímaritinu hennar Monroe og einnig í The Little
Review. Eins og allir vita var hann óþreytandi við að
ritstýra og koma á framfæri höfundum eins og H.D.,
T.S. Eliot, James Joyce og Richard Aldington, svo
fáein nöfn séu nefnd. Þarna var líka einhver umræða
og greining á stefnum í ljóðlist; ímagismi, man ég að
var ein af þessum stefnum. Ég komst að því að auk
The Little Review, var Poetry tímarit sem var opið
fyrir skrifum í anda ímagisma. Þegar hér var komið
var allt farið að hringsnúast í höfðinu á mér. Ég get
ekki ímyndað mér að ég hafi sofið mikið þessa nótt.
Þetta átti sér stað eins og ég hef áður sagt árið
1956 eða 1957. Hvað hef ég mér þá til afsökunar á
að það hafi tekið mig tuttugu og átta ár eða meira að
senda tímaritinu Poetry efni? Ekkert. Það sem var
alveg einstakt og réð úrslitum var að þegar ég
loksins sendi eitthvað til þeirra árið 1984 kom
tímaritið enn út, var enn framsækið og eins og
endranær var því ritstýrt af ábyrgu fólki sem hafði
það að leiðarljósi að halda úti þessu ágæta tímariti
og gera það vel. Og einn ritstjóranna skrifaði mér og
lauk lofsorði á ljóðin mín og sagði mér að tímaritið
mundi birta sex þeirra þegar þar að kæmi.
Brást ég glaður og hreykinn við þessu? Auðvitað
gerði ég það. Og ég held að hann eigi líka skilið hluta
af þakklæti mínu, þessi nafnlausi gamli heiðurs-
maður sem gaf mér eintak af tímaritinu. Hver var
hann? Hann hlýtur að vera löngu dáinn núna og litla
bókasafnið hans hefur tvístrast og að lokum lent
þangað sem lítil og sérhæfð, og oftast frekar verðlítil,
bókasöfn hafna að lokum — í hillum fornbókasala.
Ég hafði sagt honum daginn sem ég hitti hann að ég
mundi lesa tímaritið ásamt bókinni og að ég léti
hann vita hvernig mér líkaði. Ég gerði það auðvitað
aldrei. Það var of margt annað sem bankaði upp á
hjá mér; þetta var loforð sem var auðvelt að gefa og
gleyma svo um leið og dyrnar lokuðust á hæla mér.
Ég sá hann aldrei eftir þetta, og ég vissi aldrei hvað
hann hét. Það eina sem ég get sagt er að þessi
samfundur átti sér í raun og veru stað og nokkurn
veginn eins og ég hef lýst honum. Ég var bara
strákhvolpur þegar þetta var en ekkert getur útskýrt
eða varpað ljósi á slík augnablik: andartakið þegar
einmitt það sem ég þurfti mest á að halda í lífinu —
köllum það leiðarstjörnu — var hreinlega lagt upp í
hendurnar á mér af miklu örlæti. Ekkert í líkingu við
þetta atvik hefur borið fyrir mig síðan.
G8126 tmm mars 22x27 Q.4.1 3/30/01 11:54 PM Page 44