Tímarit Máls og menningar - 30.03.2001, Blaðsíða 30

Þetta er afar skrítin þjóð!
Hringborðsumræður í Þjóðmenningarhúsinu
„Því segi ég skál fyrir Fróni og Fjölni og allt það, og
firðum snjöllum sem þar hafa skrimt og hrokkið, við
minnumst Ingólfs Arnarsonar í veislum, en óskum
þess að skipið hans hefði sokkið.“ Svo kvað Megas
og kannski voru það þessar línur sem færðu honum
íslenskuverðlaun Jónasar Hallgrímssonar. Það er
nefnilega ýmislegt til í því að hápunktar í sögu
þjóðarinnar séu ekki annað en hnyttnar setningar í
tækifærisræðum. Guðmundur Hálfdanarson,
prófessor í sagnfræði, Sigurður A. Magnússon,
rithöfundur, og Þorgerður Þorvaldsdóttir, sagn- og
kynjafræðingur, þáðu kaffi og kökur í nýstandsettu
Þjóðmenningarhúsinu við Hverfisgötu og skiptust á
skoðunum um kvikindið sem þar er geymt.
Það er við hæfi að bjóða til sætis í bókmennta-
stofunni þar sem er útsýni vestur yfir nútímann;
strætóstöðina, Kolaportið og McDonalds. Stofan er
tileinkuð Hinu íslenska bókmenntafélagi og forsetar
þess stara stoltir af veggjunum. Fjórar fullar hillur í
þrem stórum bókaskápum gefa til kynna að félagið
hyggi á gríðarlega útgáfu á næstunni – nema menn
hugsi til næstu hundruð ára. Hér eru upprunalegu
lestrarborðin en kaffið er nýtt og bakkelsið volgt. 17
sortir eins og á Snæfellsnesinu.
Gestunum vefst tunga um tönn þegar þeir eru
spurðir hvernig þeim líði í húsinu. Guðmundur
segist velta fyrir sér hvað eigi að vera í húsinu fyrst
Þjóðminjasafnið verður opnað aftur og handritin eru
áfram í Árnastofnun. Sigurður er ekki eins varkár í
orðum: „Þetta er óttalegt pjatt,“ segir hann.
Guðmundur tekur fram að hann sé mjög
hlynntur menningarhúsum, eins og á landsbyggð-
inni, en það þurfi þá að vera hús þar sem menningin
er lifandi. Dauð menning sé einskis virði. „Ég veit
ekki hver það er sem þarf á þessu að halda,“ segir
hann. „Þeir sem þurfa á þessu að halda höfðu
ábyggilega lítið um það að segja.“
Öll eru þau sammála um að sjálf hefðu þau farið
öðruvísi að til að varpa ljósi á þjóðmenninguna,
standandi sýningar heyri fortíðinni til. Sigurður
bendir á að Írar hafi búið til gríðarlega vinsælt
rithöfundasafn þar sem menn fái heyrnartól og geti
valið hvað þeir hlusta á um leið og þeir ganga um.
Þannig verði sýningarnar lifandi. „Ég kalla þetta
líkhús,“ segir hann og svipast um. „Þetta er líflaust
hús og enginn veit hvað á að gera með þetta. Fólk
fer hingað einu sinni og síðan ekki söguna meir.“
Er þjóðmenningin þá orðin líflaus?
„Það er góð spurning,“ segir Sigurður hugsi en
Guðmundur er fullviss um að hún sé afskaplega
lifandi og síbreytileg. „Það er hins vegar verið að
gera tilraunir til þess að drepa hana,“ segir hann,
„eins og þegar reist eru minnismerki eða styttur að
einhverjum látnum,“ bætir Sigurður við. „Þetta er
eins og bautasteinn í kirkjugarði.“
„Ég held að þetta tengist því að hér eru tvær
aðalsýningar frá síðastliðnu ári,“ segir Þorgerður,
„valin sagnfræðileg efni sem ríkisstjórn Íslands
ákvað að eyða milljónum eða milljörðum í –
landafundirnir og kristnihátíðin. Þetta er það sem
menn halda að seljist í útlöndum. Landafundirnir
eiga sérstaklega að vera söluvænn atburður, 1000
ára gömul ímynd sem engir Íslendingar kannast við
á neinn hátt. Guðríður Þorbjarnardóttir er allt í einu
orðin ofsaleg þjóðhetja, fyrsta konan sem eignaðist
hvítt barn í Ameríku. Ég man ekki eftir að hafa
nokkurn tíma heyrt á þessa konu minnst.“
„Ásmundur Sveinsson gerði gifsstyttu af henni
fyrir heimssýninguna í New York 1939. Hún týndist
víst en Ásmundur átti litla frummynd af henni,“
skýtur Sigurður inn í.
Þorgerður heldur áfram: „Þetta er eins og með
víkingana. Sverrir Jakobsson, sagnfræðingur, hélt
því fram á fundi sem ég var á um daginn að þessi
G8126 tmm mars 22x27 Q.4.1 3/30/01 11:52 PM Page 30