Freyr - 15.12.1967, Blaðsíða 15

ups Jónssonar, rituð 15. september 1713.
Drep ég aðeins á það helzta úr lýsingu
kirkjunnar.
Kirkjan er í sex stafgólfum og grátur
fyrir altari, langbekkir báðu megin altaris
og altari af tré með lítilli, málaðri töflu
yfir. Þrír gluggar eru yfir altarinu. Þver-
sæti að norðan fram í kórnum og standþil
milli kórs og kirkju með sæmilegum píl-
árum. í framkirkju eitt kvensæti með út-
skorinni brík og bakslám, þar utanfrá fjög-
ur kvensæti og langsæti með krókbekk.
Karlmannamegin er langbekkur með krók-
bekk. í kirkjunni er standþil að rjáfri og
þiljuð að neðanverðu fram í gegn. Stand-
þil og bjórþil er fyrir kirkjunni (þ. e. að
framan), „item hurð með vænni skrá og
lykli. Húsið er ennú að veggjum og viðum
vei stæðileg.“
Sagt er að séra Eyjólfur hafi lagt kirkj-
unni tiltekna bekki og glugga og tvö staf-
gólf að norðanverðu. Þá er talinn búnaður
kirkjunnar. Messuklæði virðast slitin, en
þó sæmileg t. d. eru tveir höklar og tvö
rikkilín, eitt altarisklæði af gliti, fóðrað
með lérefti, annað fornt og bætt af þrem
dúkum, einum þrykktum og tveimur blá-
merktum, þrír altarisdúkar, einn gamall og
lasinn. Silfurkaleikur með patínu, bæði
heil og óbrákuð, hvarmeð fylgja þrír korp-
óralar, allir silfurdregnir. Ljósatæki eru að-
eins talin þrjár ljósapípur af messing. Tvær
eru klukkur, önnur ný og væn, önnur lítil,
* Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns
segir um Velli árið 1712, sem er fróðlegt til viðbótar
því, er skráð var um kirkjuna við vísitasíuna
1713: Sjá til samanburðar skráningu við vísitasíu
árið 1748.
Veller.
Kirkjustaður og beneficium.
Jarðardýrleiki óviss, því staðurinn tíundast ekki.
Ábúandinn staðarhaldarinnar sr. Eyjólfur Jónsson.
Landskuld óviss, því staðurinn hefur aldrei til
leigu bygst, það menn vita heldur nýtur staðarhald-
arinn hans frí til uppheldis sér.
Kirkjunnar kúgildi eru heima á staðnum, og nýt-
ur presturinn ávaxtanna frí en ábyrgist að öllu.
Kvaðir eður ískylda alls engin.
þó órifin. „Bakstursjárn hefur æruverðug-
ur séra Eyjólfur kirkjunni gefið, sem bisk-
upinn uppá kirkjunnar vegna með þakk-
læti meðtekur.“
í embættistíð séra Eyjólfs fer fram jarða-
mat Árna Magnússonar og Páls Vídalín og
þar er nefnd hjáleigan Garðakot, sem þeir
segja byggða fyrir manna minni. Það býli
var í byggð fram á annan tug þessarar ald-
ar og var í norð-vestur jaðri heimatúnsins.*
Séra Eyjólfur varð bráðkvaddur í des-
emberbyrjun 1745, en á næsta ári tekur við
staðnum séra Jón Halldórsson og er þar til
1779. Séra Jón var mikill maður að afli og
drembilátur framan af og er þjóðsagna-
persóna. Var hann talinn fjölvís og átti 1
glettingum við Grímseyinga, en þar þjón-
aði hann fyrst, ungur maður. Séra Stefán
Þorsteinsson hefur skráð af honum sagnir
og segir:
„Hann tjáðist fyrirtaks klerkur í ýmsu
verið hafa og var maður persónuvænn, en
nokkuð stórgerður og lítandi mikið á sig.“
Hann á að hafa sagt: „Stór er Vallastaður
og stór er sá, sem á býr“.
Ekki þótti hann dæll við öl og eitt haust-
kvöld kom hann heim drukkinn og heyrði
þá börn sín kveða í myrkrinu: „Senn kem-
ur hann faðir okkar og ber hana mömmu og
drepur okkur öll“.
„Góðan eigið þið föðurinn“, sagði prest-
ur og þótti hann sefast eftir þetta. Hann
eignaðist 20 börn með tveimur eiginkonum
Kvikfé vii kýr, ii kálfar, xl ær, xvi sauðir tvæ-
vetrir og eldri, xxiii veturgamlir, vi hestar. Fóðrast
þannig ix kúa þungi.
Útigángur sem áður segir Hof. Torfrista og stúnga
mjög lök og lítt nýtandi, og heytorf stundum til
fengið. Elt er taði undan kvikfje.
Rekaítök staðarins er að finna í kirkjunnar mál-
daga. Engjatak á staðurinn í Sökkuland, tvo teiga
takmarkaða, og brukast átölulaust. Afrjett á stað-
urinn framm lengst í Skíðadal, þar sem eyðibólið
Stafn liggur, og áður er skrifað næst eftir Svein-
staði.
Enginu sem niður frá liggur spillir Svarfaðar-
dalsá með leirs og sands áburði. Úthagarnir eru mjög
litlir, og gengur búsmalinn mjög í örtröð.
F R E Y R
477