Þjóðmál - 01.09.2016, Síða 90

Einhverra hluta vegna hefur ekki tekist
að fá þessu breytt í frjálsræðisátt, þrátt
fyrir að Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið
með menntamálaráðuneytið á sinni
könnu í nær tvo áratugi.
námsbóka fyrir grunnskóla. Og þar sem
einkaframtakið er ekki þar, er mjög veikur
grundvöllur til útgáfu hjá bókaútgáfum til
kennsluefnis í framhaldsskólum. Raunar hefur
sú útgáfa nánast lagst af. Allir sjá hversu
óheppilegt þetta fyrirkomulag er og hve
ósanngjarnt það er í garð sjálfstæðra bóka-
útgáfa. Einhverra hluta vegna hefur ekki
tekist að fá þessu breytt í frjálsræðisátt, þrátt
fyrirað Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið með
menntamálaráðuneytið á sinni könnu í nær
tvo áratugi.
Ríkisútgáfa hljóðbóka
Hitt atriðið sem Jónas kom inn á snýr að
útgáfu hljóðbóka. Ríkisútgáfa hljóðbóka,
Hljóðbókasafnið, erfyrirbæri sem áður hét
Blindrabókasafn íslands. Starfsemi þess er
lögleg en engu að síður á mörkum hins sið-
lega. í grunninn gengur starfsemin út á að
taka útgefin verk og lesa þau inn á hljóðskrár
sem síðar eru sendar„viðskiptavinum"
safnsins. Þessar bækur, sem raunar eru flestar
íslenskar skáldsögur og þýðingar sem gefnar
eru út, eru teknar frá útgefendum endur-
gjaldslaust og lesnar inn. Höfundar verkanna
fá um 16 þúsund króna eingreiðslu þegar
bækur þeirra eru valdar. Ekki er þó vitað hver
færgreiðslu frá hljóðbókasafninu sem einnig
lætur lesa inn Tekjur íslendinga sem Frjáls
verslun gefur út.
Auðvitað er enginn á móti því að bækur
séu gerðar aðgengilegar blindum og sjón-
skertum. Um það þarf ekki að deila. Mein-
semdin liggur í því að hér á landi eru um tíu
sinnum fleiri„meðlimir" hjá Hljóðbókasafninu
en í sömu stofnun í Noregi, sé miðað við
höfðatölu. Engin gögn eru til hér á landi sem
sýna að hér séu hlutfallslega margfalt fleiri
sem eiga við blindu, sjóndepurð eða mikla
lestrarörðuleika að etja en annars staðar.
Hljóðbókasafnið hefur þann hátt á að
þegar bækur eru lesnar inn eru þær sendar í
hljóðskrám sem hægt er að hala niður á opin
svæði eða áframsenda að vild. Þannig geta
hlauparar, sjómenn, vöruflutningabílstjórar
og aðrir farið um með hljóðbækur í eyrunum.
Hljóðbækur sem ríkið tekur, lætur lesa inn
og gefur. Sagt er að íslendingafélög erlendis
hafi opin svæði eða miðlægar skrár þar
sem samlöndum gefst færi á að hala niður
nýjustu hljóðbókunum. Talið er að söluhæstu
höfundar landins, til dæmis Arnaldur Indriða-
son og Yrsa Sigurðardóttir og útgefendur
þeirra, verði árlega af sölu mörg þúsunda
bóka vegna gjafadreifingar ríksisins á fram-
leiðslu þeirra. Það er vitaskuld eitthvað mjög
bogið við að ríkið geti tekið bækur, sett þær í
annað snið og dreift um borg og bý.
Að sjálfsögðu eru viðskiptavinirnir kátir
með að fá hljóðbækurnar sínar frítt. Það sést
meðal annars á því að Hljóðbókasafnið hefur
unnið hin eftirsóttu verðlaun „þjónustu-
stofnun ríkisins" nokkur síðustu ár. Það var
eflaust þessi þjónustugleði sem varð til þess
að leikarar lásu eina bók Almenna bóka-
félagsins, íkraftisannfæringar, eftir Jón
Steinar Gunnlaugsson, inn á hjóðskrá á
vegum safnsins. Það var gert jafnvel þó
að áður hefði komið út sama hljóðbók hjá
einkarekinni hljóðbókaútgáfu með prýði-
legum lestri höfundar bókarinnar. í þessu
liggur skýringin á því hvers vegna einkarekin
hjóðbókaútgáfa hefur nú lognast útaf. Þær
tvær einkareknu hljóðbókaútgáfur, sem reynt
hafa fyrir sér á markaðnum, hafa nú báðar
hætt starfsemi. Þær þrífast ekki í þessu
umhverfi. Það er synd því að hljóðbókaútgáfa
er sá angi bókaútgáfu sem vex einna hraðast
í heiminum. Þannig er þessi markaður um
15% af heildar bókamarkaðinum í Svíþjóð.
Hér er hann 0%, rétt eins og í námsbóka-
útgáfunni.
Samkvæmt þessu má ætla að Ríkið sé
með um það bil 33-35% hlutdeild á íslenska
bókamarkaðinum. Og er slík markaðs-
hlutdeild ekki einsdæmi, en leita þarf þó til
norðanverðs Kóreuskaga til að finna hærri
hlutdeild.
88 ÞJÓÐMÁL hausthefti 2016