Morgunblaðið - 16.12.2021, Blaðsíða 20

20 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 16. DESEMBER 2021
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
„Mesti árangurinn er kannski að
taka þátt í þessari loftslagsvegferð
landbúnaðarins. Fólk fær mikla
fræðslu og með henni erum við að
breyta hefðum og hugsunarhætti,“
segir Berglind Ósk Alfreðsdóttir,
verkefnisstjóri Loftslagsvæns land-
búnaðar.
Verkefnið hefur staðið í tvö ár og
er fjármagnað af umhverfisráðu-
neytinu og atvinnuvegaráðuneytinu
en auk stjórnvalda standa að því
þrjár stofnanir, Ráðgjafarþjónusta
landbúnaðarins, Skógrækt ríkisins
og Landgræðsla ríkisins.
Verkefnið hófst í byrjun síðasta
árs með því að fimmtán sauðfjár-
búum var boðin þátttaka. Fleiri
sauðfjárbú bættust við í upphafi
þessa árs og í haust gengu fjórtán
bú í nautgriparækt inn í verkefnið.
Nú eru um 40 bændur þátttak-
endur. Mikill áhugi virðist vera
meðal bænda því mun fleiri sækja
um þátttöku en hægt er að taka inn
hverju sinni. Reiknað er með að
hvert bú verði með í fjögur til fimm
ár.
Grasrótarmiðað starf
Berglind segir að mikil tækifæri
séu til að taka til hendinni í lofts-
lagsmálum í landbúnaði. Nefnir hún
að 11-12% losunar Íslands séu
vegna atriða í landbúnaðarkafla
loftslagsbókhaldsins. Þá er ótalin
losun vegna véla, olíu og fleiri mála.
Einnig er öll landnotkun utan við
þennan kafla í bókhaldinu.
Hún segir að í verkefninu sé sjón-
um beint að öllum tækifærum til að
draga úr losun og auka bindingu
kolefnis, ekki aðeins landbún-
aðarkaflanum. Stefnt sé að því að
minnka kolefnisspor bús og jarðar í
heild.
Hóparnir fara á námskeið og
fræðsla er einnig veitt um netið.
Segir hún að verkefnið setji ramm-
ann, í samræmi við boðskap land-
búnaðarstofnunar Sameinuðu þjóð-
anna um hvaða atriði skipti mestu
máli.
Verkefnið er grasrótarmiðað þar
sem lagt er upp úr því að þátttak-
endur komi sjálfir með lausnirnar,
hugsi út fyrir kassann í nýsköpun
og nýjum lausnum. Því þarf hver
bóndi að setja sér markmið og gera
áætlun í ellefu til fimmtán liðum á
hverju ári um það hvernig hann ætl-
ar að draga úr losun eða auka bind-
ingu. Aðstæður séu mismunandi og
aðgerðirnar eftir því.
„Við byggjum á því að markmiðin
séu skýr og raunhæft sé að þau skili
árangri,“ segir Berglind. Bændurnir
fá greitt fyrir þátttöku og verður
stuðningurinn að miklu leyti árang-
urstengdur.
Bendir Berglind á að oft sé sam-
hengi á milli þess að bóndi sinni sín-
um búskap vel og hann sé loftslags-
vænn. Það dragi úr útgjöldum
búsins. Málið snúist því öðrum
þræði um að bæta búreksturinn.
Nefnir hún sem dæmi að hægt sé að
nota ýmsar aðferðir til að draga úr
þörf fyrir kaup á tilbúnum áburði.
Leiðtogar framtíðarinnar
Berglind er ánægð með árangur
verkefnisins, það sem af er, en tek-
ur fram að það sé rétt að byrja.
Nefnir að mikil eftirspurn sé eftir
þátttöku og fyrirspurnir gefi
ákveðnar vísbendingar um það. „Við
vonumst til þess að verkefnið verði
útvíkkað og stækkað á næsta ári.
Það grundvallast á því hvaða
áherslur ný ríkisstjórn setur í því
efni,“ segir Berglind.
Hún lítur á fyrstu hópana sem
frumkvöðla, sér þá fyrir sér sem
leiðtoga stéttarinnar í loftslags-
vænum landbúnaði í framtíðinni.
Hún bætir því við að margir bænd-
ur telji loftslagsmálin mikilvægan
lið í ímynd bændastéttarinnar. Þess
vegna sé betra fyrir greinina að
taka frumkvæðið en láta teyma sig
áfram.
Ómetanleg hvatning
Verkefnið Loftslagsvænn land-
búnaður fékk fyrr í vetur heiðurs-
viðurkenningu Festu og Reykjavík-
urborgar í loftslagsmálum.
Berglind telur að þessi mikils-
verða viðurkenning geti orðið lyfti-
stöng fyrir verkefnið. „Hún er
ómetanleg hvatning fyrir bændur til
að vera virkir þátttakendur í lofts-
lagsvegferðinni og eflir okkur sem
stöndum á bak við verkefnið við að
halda ótrauð áfram,“ segir Berglind.
Breytum hefðum og hugsunarhætti
- Margir vilja taka þátt í Loftslagsvænum landbúnaði - Verkefnið byggist á grasrótarnálgun og að
þátttakendur setji sér markmið - Verkefnisstjóri segir að mikil tækifæri séu til að taka til hendinni
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Í nýju fjósi Mikill losun verður þegar gripirnir ropa
út úr sér iðragerjun. Leitað er lausna.
Berglind Ósk Alfreðsdóttir, ráðunautur
hjá Ráðgjafarþjónustu landbúnaðarins
og verkefnastjóri Loftslagsvæns land-
búnaðar, er 34 ára Hafnfirðingur. Hún
er matvæla-, umhverfis- og stjórnsýslu-
fræðingur og starfaði sem verkefnis-
stjóri við matvælaeftirlit hjá Heilbrigð-
iseftirliti Hafnarfjarðar- og Kópavogs-
svæðis þar til hún tók til starfa hjá RML
á árinu 2019. Hefur hún því unnið mikið
með matvælaframleiðendum. Maður
hennar er Bjarki Sigursveinsson, skilríkjafræðingur hjá
lögregluembættinu á Suðurnesjum, og eiga þau eina
dóttur, Aðalheiði Björt.
Unnið með framleiðendum
VERKEFNISSTJÓRINN
Berglind Ósk
Alfreðsdóttir
„Það er áhugi minn á því að minnka
mengun og taka þátt í að breyta heim-
inum,“ segir Eiríkur Þ. Davíðsson,
kúabóndi á Kanastöðum í Austur-
Landeyjum. Bú hans og Sólveigar
Eysteinsdóttur, konu hans, hefur ver-
ið þátttakandi í verkefninu Loftslags-
vænn landbúnaður frá því í haust.
Auk mjólkurframleiðslu er töluverð
nautakjötsframleiðsla á Kanastöðum
og hrossarækt. Þá er stunduð trjá-
rækt.
„Ég ræðst fyrst á það sem er auð-
veldast, þá mengun sem maður þekk-
ir sjálfur, svo sem olíuna. Ég finn lykt
þegar traktorinn er settur í gang en
finn enga lykt þegar kýrnar ropa eða
þegar lofttegundir rjúka upp af land-
inu,“ segir Eiríkur.
Liðléttingur með rafmagni
Það fyrsta sem Eiríkur gerði eftir
að búið var valið til þátttöku í verkefn-
inu var að kaupa liðlétting sem gengur
fyrir rafmagni. Tækið er notað til að
færa rúllur og til fleiri verka. „Í vetur
nota ég enga dísilolíu við heygjafir,“
segir Eiríkur. Þau hjónin hafa einnig
keypt sér bíl sem gengur eingöngu
fyrir raforku. Þótt það komi ekki beint
inn í loftslagsbókhald búsins segir Ei-
ríkur að heimilishald sveitaheimils sé
nátengt búrekstrinum og því hafi
rafmagnsbíllinn óbein áhrif.
Margar hugmyndir eru í gangi.
Eiríkur er að huga að því að sá smára
með grasfræi við ræktun. Niturbind-
andi bakteríur fylgja smáranum og
hafa þær áhrif út fyrir rætur jurtar-
innar og er því hægt að draga úr
notkun tilbúins áburðar.
Hann telur unnt að nýta búfjár-
áburð betur en nú er gert. Er hann
byrjaður á því að setja haugmeltu í
skítinn en hún takmarkar útskolun
áburðarefna. Það leiðir til þess að
hægt er að draga úr notkun tilbúins
áburðar, sem því nemur.
Erfitt að eiga við ropið
Kanastaðir eru stór jörð og þar sér
Eiríkur tækifæri til aukinnar skóg-
ræktar og uppgræðslu á ógrónu
landi. Kæmi það til viðbótar miklum
skjólbeltum sem ræktuð hafa verið
við túnin á bænum.
Stór hluti af útblæstri búa kemur
úr iðragerjun skepnanna sem þær
ropa út úr sér. Erfitt er við það að
eiga en Eiríkur segir að víða sé verið
að finna leiðir til að draga úr þessu
vandamáli.
Loks nefnir Eiríkur að mikil olíu-
notkun sé við heyskapinn. Hann sér
þó ekki að rafmagnið muni leysa
olíuna af hólmi á þeim vettvangi held-
ur þurfi metan eða vetni. Ekki sé ljóst
hvaða leið verði farin þar.
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Kúabóndi Eiríkur Þ. Davíðsson við liðléttinginn sem hann stingur í sam-
band þegar á þarf að halda. Hann ekur einnig um á rafmagnsbíl.
Vill taka þátt í að
breyta heiminum
Sauðfjárbóndinn í Austurey 1 í Laug-
ardal hefur kolefnisjafnað allan bú-
reksturinn, aðeins með því að end-
urheimta votlendi á jörðinni. Hann á
að auki álitlegan kolefniskvóta sem
hægt verður að gera verðmæti úr ef
og þegar markaður fyrir kolefnis-
kvóta verður til.
Kjartan Lárusson og Auður G.
Waage, bændur í
Austurey 1, eru í
hópi sauðfjár-
bænda sem hófu
þátttöku í lofts-
lagsverkefninu í
byrjun ársins.
„Það gerðum við
til að geta kolefn-
isjafnað búið,
komast réttum
megin við núllið,“
segir Kjartan. Þau eru með tiltölu-
lega lítið sauðfjárbú, voru með 120
kindur á fóðrum síðasta vetur og
fækkuðu niður í 100 í haust.
Kjartan segir að margt hafi komið
sér á óvart þegar hann reiknaði kol-
efnisspor búrekstursins. Nefnir að
keypt aðföng, svo sem áburður, plast,
olía og kjarnfóður, losi um 22 tonn á
ári. Hins vegar sé losun vegna búfjár-
áburðar og innyflagerjunar kindanna
meira en tvöfalt meiri, eða 55 tonn.
Hann segir að skýringin sé sú að kol-
efnislosun aðfanganna, til dæmis
áburðar, falli á framleiðslulandið. Það
sé aðeins flutningurinn heim á bæinn
sem teljist til losunar búsins.
„Þetta er einkennilegt. Það er ég
sem menga með notkun áburðarins
og ætti að þurfa að kolefnisjafna
hana. Þetta er sama og með álið. Mik-
il álframleiðsla hér gerir það að verk-
um að Ísland er með mikla losun á
hvern íbúa,“ segir Kjartan.
Á vænan kolefniskvóta
Hann hefur verið að undirbúa ýms-
ar aðgerðir til að draga úr losun í bú-
rekstrinum. Fyrsta verkefnið var þó
að endurheimta votlendi. Það gerði
hann sjálfur með því að setja fjórar
litlar stíflur í 1400 metra langan
skurð sem grafinn var fyrir um 60 ár-
um. Honum fannst of mikið jarðrask
við að moka ofan í allan skurðinn.
Með þessu móti endurheimti hann að
minnsta kosti 25 hektara sem eiga að
skila honum 487 tonnum í árlegri
bindingu. Er það margföld sú losun
sem stafar af búrekstrinum. Segist
Kjartan eiga töluverðan kolefnis-
kvóta sem hann geti gert sér mat úr
ef og þegar hann verður að markaðs-
vöru.
Kjartan er að huga að öðru verk-
efni um bindingu kolefnis. Er að at-
huga með leyfi til að græða upp sand-
mela á Laugarvatnsvöllum. Hyggst
hann fá fleiri bændur til liðs við sig í
því.
Kolefnisjafnaði búið á fyrsta ári
Ljósmynd/Kjartan Lárusson
Endurheimt Með því að gera stíflur í skurð tókst Kjartani Lárussyni að end-
urheimta votlendi og draga verulega úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Kjartan Lárusson