Morgunblaðið - 16.12.2021, Blaðsíða 48

48 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 16. DESEMBER 2021
120 OG 200 LJÓSA
INNI- OG ÚTISERÍUR
Við Fellsmúla | Reykjavík | Sími: 585 2888 | rafmark.is
Kíktu á nýju vefverslunina okkar
rafmark.is
LAUGAVEGI 24 - REYKJAVÍK - S. 552 0800
SKIPAGÖTU 7 - AKUREYRI - S. 462 4646
Öll rök hníga nú að
því að vonlaust verði
að fjármagna Vaðla-
heiðargöng með inn-
heimtu vegtolla á
hvern bíl eftir að illa
gekk að stöðva vatns-
elginn sem tafði verk-
lokin við þessa ganga-
gerð um tvö til þrjú
ár.
Framkvæmdirnar á
Bakka við Húsavík
segja ekkert að meðalumferð öku-
tækja á sólarhring í Vaðlaheiðar-
göngum verði jafnmikil og í Hval-
fjarðargöngum sem tengja saman
miklu stærri svæði
með meira en 260 þús-
und íbúa. Umræðan
um að þessar fram-
kvæmdir við Skjálf-
andaflóa stórauki
meðalumferð ökutækja
á dag í göngunum und-
ir Vaðlaheiði vekur
falskar vonir heima-
manna og er draumsýn
sem verður aldrei að
veruleika. Til þess er
umferðin austan
Vaðlaheiðar og á öllu
Eyjafjarðarsvæðinu
alltof lítil. Samanlagt er heildar-
fjöldi ökutækja á Norðausturlandi
25-28 þúsund bílar. Hann dugar
aldrei til að 1.500 króna veggjald á
hvern bíl standi undir fjármögnun
Vaðlaheiðarganga á jafnlöngum
tíma og Hvalfjarðargöngin, sem
gerð voru á viðskiptalegum for-
sendum.
Ég spyr: Er það hafið yfir allan
vafa að þeir sem ferðinni réðu geti
þegar þeim sýnist falið sig á bak við
fjarstæðukenndan og öfgafullan
málflutning, með þeim skilaboðum
að það skipti engu máli þótt alltof
fáir bílar séu í umferð í litlum og fá-
mennum sveitarfélögum úti á landi?
Spurningin er hvenær óheilindi
fyrrverandi stjórnarliða verða af-
hjúpuð þegar það fréttist að einka-
aðilar í þessum fámennu sveitar-
félögum á Norðausturlandi geta
aldrei með innheimtu veggjalds
fjármagnað jarðgöng sem kosta
meira en 20 milljarða króna. Fyrr
munu vinnandi fjölskyldur með
heimili og ríkissjóður fá skellinn
þegar afleiðingarnar koma í ljós, ís-
lenskum skattgreiðendum til mik-
illar hrellingar. Á höfuðborg-
arsvæðinu og úti á landi stinga
margir heimamenn niður penna og
telja útilokað að einkaaðilar í fá-
mennum sveitarfélögum á lands-
byggðinni ráði við fjármögnun jarð-
ganga upp á 20 milljarða króna með
innheimtu vegtolla. Til þess þarf
meðalumferð í göngunum gegnt
Akureyri að komast upp í 24-25
þúsund bíla á dag.
Jarðfræðingnum úr Þistilfirði og
fleiri þingmönnum Norðaustur-
kjördæmis mætti vera ljóst að með-
alumferðin milli Eyjafjarðar og
Fnjóskadals nær aldrei þessum
heildarfjölda á einum degi.
Nú er það deginum ljósara að
stuðningsmenn Vaðlaheiðarganga í
fyrrverandi og núverandi ríkis-
stjórn féllu á reikningsprófinu eftir
að flokkssystkinin Steingrímur J.,
Katrín Jakobsdóttir, Þuríður Bach-
mann, Árni Þór Sigurðsson og
Svandís Svavarsdóttir, sem studdu
uppbygginguna á Húsavík, notuðu
vitlausa mælistiku til að sýna von-
sviknum heimamönnum fram á að
framkvæmdirnar við Skjálfandaflóa
myndu skjóta styrkum stoðum und-
ir rekstur og fjármögnun Vaðla-
heiðarganga og enn fremur að þar
yrði á einum degi enn meiri meðal-
umferð en í Hvalfjarðargöngum.
Önnur spurning: Þurfa þessir
stuðningsmenn fyrrverandi ríkis-
stjórnar einhvern tímann að bæta
fyrir mistök sín þegar það sannast
að þeim gengur vel að vekja falskar
vonir heimamanna í Norðaustur-
kjördæmi, sem síðar meir sitja eftir
með sárt ennið? Á verðlagi í árslok
2011 var heildarkostnaður við
Vaðlaheiðargöng áætlaður 8-10
milljarðar króna. Engin svör feng-
ust 2015 við spurningunni um hvort
þar gætu opnast enn fleiri vatns-
æðar en í Héðinsfjarðargöngum
þegar allar kostnaðaráætlanir við
þessa gangagerð gegnt Akureyri
fóru úr böndunum með ófyrirséðum
afleiðingum. Samanlagt hækkaði
kostnaðurinn við göngin um 11-14
milljarða króna og varð 80% hærri
tveimur árum eftir að framkvæmdir
við þessa gangagerð hófust sumarið
2013. Þá settu menn sér þau háleitu
markmið að taka þetta samgöngu-
mannvirki í notkun seint á árinu
2016 eða löngu á undan Norðfjarð-
argöngum, sem kláruðust í nóv-
ember 2017. Annað kom nú í ljós,
Steingrími J. til mikillar hrellingar,
eftir að allar athugasemdir voru að
engu hafðar. Þess iðrast menn nú
að hafa þrætt fyrir allar viðvaranir
um að of margar vatnsæðar gætu
leynst undir heiðinni gegnt Akur-
eyri. Fullvíst er talið að forsend-
urnar fyrir arðsemismati ganganna
og stóraukinni umferð undir heiðina
séu löngu brostnar.
Verða Vaðlaheiðargöng
stórt samgönguhneyksli?
Eftir Guðmund
Karl Jónsson » Telja margir úti-
lokað að einkaaðilar
í fámennum sveitar-
félögum á landsbyggð-
inni ráði við fjármögnun
jarðganga upp á 20
milljarða króna með
innheimtu vegtolla.
Guðmundur Karl
Jónsson
Höfundur er farandverkamaður.
Togarinn Sviði GK,
sem gerður var út frá
Hafnarfirði, fórst 2.
desember 1941 og
hafa afdrif hans verið
mönnum ráðgáta.
Í sjónvarpsfrétt um
fyrirhugaða sýningu
er varðar bv. Sviða
GK og afdrif hans
kom fram furðuleg
fullyrðing frétta-
manns um að skipið hefði brotnað
í sjógangi og sokkið.
Sú hugmynd fréttamanns, út frá
samtali við umsjónarmann sýn-
ingar um orsök skipskaðans, er al-
farið fréttamannsins. Umsjónar-
maðurinn gaf fréttamanni aldrei
svör um orsök skiptapans sem
fram kom í fréttinni. Hefur
skiptapi þessi verið óráðin gáta í
áttatíu ár.
Fréttaflutningur eins og þessi
fullyrðing fréttamanns telst ófyr-
irgefanlegur. Eftir að fréttamaður
telur sig hafa farið yfir þá mögu-
leika sem hægt er að
láta sér detta í hug,
eftir þeim fátæklegu
upplýsingum er fyrir
liggja um hvað hafi
gerst, er einn fræði-
legur möguleiki gef-
inn upp. Ef sá mögu-
leiki er staðreynd er
það frásögn af skipi
sem ekki hefur verið
haffært er því var
siglt úr höfn.
Er þar um að ræða
alvarlega ádeilu á
Skipaskoðun ríkisins um að veita
útgerð óhaffærs skips heimild til
að sigla skipi úr höfn.
Skipverjar á bv. Venusi GK
lýstu veðrinu sem ekki svo slæmu
að hætta hefði verið á siglingu
þeirra til hafnar, en það skip var á
svipuðum slóðum og bv. Sviði GK.
Eftir þetta atvik, 2. desember
1941, urðu allmiklar deilur á milli
tryggingaraðila um hvort skipið
hefði farist af völdum veðurs eða
stríðsaðgerða. Bitnaði sú deila
harkalega á aðstandendum þeirra
er fórust með skipinu.
Gekk það svo langt að bætur til
eftirlifenda voru frystar til ársins
1949 og höfðu þá rýrnað allmikið, í
þeirri verðbólgu er geisað hafði,
þegar greitt var út. Trygginga-
félagið var Sjóvátryggingafélag
Íslands.
Samkvæmt þeim upplýsingum
er fyrir liggja varðandi veður á
leið bv. Sviða GK og bv. Venusar
GK, sem voru á siglingu til hafnar
á svipuðum slóðum og á sama
tíma, var veður ekki talið slæmt
þótt talsverður vindur væri og
nokkur sjógangur.
Skammt frá þeim slóðum þar
sem talið er að skipið hafi farist
voru miklar tundurduflagirðingar
úti fyrir vesturströnd Íslands og
voru þau svæði eingöngu á vitorði
stríðsaðila. Þrátt fyrir að tund-
urduflum væri lagt við festar við
sjávarbotn var algengt að dufl
losnuðu og ræki um hafið með
sjávarstraumum og vindum.
Eru mjög miklar líkur á að bv.
Sviði GK hafi í talsverðum sjó-
gangi orðið fyrir tundurdufli
(takkadufli) á reki og duflið lent á
miðri síðu skipsins, á mótum lest-
ar og vélarrúms fyrir neðan stýr-
ishúsið. Við sprenginguna hafi
opnast inn í lest og vélarrúm og
skipið sokkið á 2-4 mínútum.
Telja verður útilokað að orsökin
sé tundurskeyti frá kafbát því sjó-
gangur hafi verið slíkur að slík að-
gerð hafi ekki verið framkvæm-
anleg af neinu viti miðað við
sjógang (ölduhæð).
Af þeim upplýsingum er liggja
fyrir um afdrif bv. Sviða GK 2.
desember 1941 telur undirritaður
að aðstandendur skipverjanna sem
fórust megi betur una við það að
ástvinir þeirra hafi farist af stríðs-
völdum en að skipið er þeir fórust
með hafi verið fljótandi líkkista
þegar því var siglt úr höfn. Hafi
skipið farist þannig að það hafi
brotnað í sjógangi var um fljót-
andi líkkistu að ræða og skipið
ekki haffært. Skip sem ekki er
haffært hefur um langan aldur
verið talið fljótandi líkkista.
Óljóst er hvort margir afkom-
endur (þ.e. börn) þeirra sem fór-
ust með bv. Sviða GK séu á lífi í
dag og vafasamt að vekja minn-
ingar um atburðarás sem aldrei
verður sönnuð en eingöngu byggt
á getgátum um handvömm opin-
berra eftirlitsmanna ef skipið hef-
ur verið svo illa smíðað að það
stóðst ekki öryggiskröfur um haf-
færi. Haffæri merkir að skip og
búnaður þess uppfylli þær örygg-
iskröfur sem gerðar eru af stjórn-
völdum þegar skoðun á skipinu fer
fram. Velta má því fyrir sér hvort
skipverjarnir á bv. Sviða GK hafi
verið myrtir ef þessi kenning
fréttamanns er rétt um að skipið
hafi brotnað og sokkið, þ.e. ekki
verið haffært.
Fréttaflutningur af þessu tagi
er óheiðarlegur hjá ríkisrekinni
sjónvarpsstöð.
Bv. Sviði GK og afdrif hans 1941
Eftir Kristján S.
Guðmundsson » Vafasamt er að
vekja minningar
um atburðarás sem
aldrei verður sönnuð
en eingöngu byggð
á getgátum.
Kristján Guðmundsson
Höfundur er fyrrverandi skipstjóri.