Bændablaðið - 23.06.2022, Blaðsíða 48

48 Bændablaðið | Fimmtudagur 23. júní 2022
Ljubljana í Króatíu er falleg borg
með mörgum almenningsgörðum
og stórum götutrjám. Frægastir
eru Tívolí almenningsgarðurinn
og grasagarðurinn. Gróðurinn í
borginni, ekki síst trén, eru stæðileg
og iðjagræn.
Volčji Potok trjásafnið í Slóveníu
nær yfir 85 hektara og er um 20
kílómetra norðaustur af Ljubljana
og því þarf að gefa sér góðan tíma
til að heimsækja og skoða garðinn.
Í garðinum er meðal annars að finna
4.800 tré, 1.200 afbrigði af rósum og
um tvær milljónir túlípana.
Auk fjölda afbrigða og yrkja af
lyngrósum og vatnaliljum.
Kastaníur og linditré
Tívolí er stærsti almenningsgarðurinn
í Ljubljana, um fimm ferkílómetra,
og í borginni miðri. Garðurinn var
upphaflega margir litlir garðar sem
voru sameinaðir árið 1813.Garðurinn
er vinsælt útivistarsvæði borgarbúa
þar sem gott er að hlaða batteríin og
njóta veðurblíðunnar sem einkenndi
borgina flesta dagana sem ég dvaldi
þar í lok maí.
Kastaníur eru einkennistré
garðsins og reyndar helsta götutré
Ljubljana, þrátt fyrir að Slóvenar líti
á lind sem sitt þjóðartré. Í garðinum
eru göngu- og hjólastígar og líka litrík
blómabeð, gosbrunnar og styttur af
frægum körlum.
Elsta vísindastofnun landsins
Grasagarðurinn í Ljubljana var
formlega stofnaður 1810 og var þá
33 hektarar að stærð og kallaðist
Þjóðarflórugarðurinn þegar fyrsta
linditréð var gróðursett þar. Linditréð
stendur enn og er garðurinn elsta
samfellt starfandi vísinda- og
menntastofnun í Slóveníu og einn
elsti grasagarður í Suðaustur-Evrópu.
Árið 1991 var garðurinn friðaður með
sérstökum lögum.
Markmiðið með garðinum, er
líkt og annarra grasagarða vísast
í heiminum, að safna á einn stað
innlendum og erlendum plöntum
til rannsókna og fræðslu og á sama
tíma varðveita sjaldgæfar plöntur
í útrýmingarhættu og viðhalda
líffræðilegri fjölbreytni fyrir komandi
kynslóðir.
Þrátt fyrir að garðurinn sé ekki
nema tveir hektarar að stærð í
dag er hann fjölbreytilegur Þar
er meðal annars glæsilegt hita-
beltisgróðurhús, þjónustu- og upp-
lýsingamiðstöð, uppeldisaðstaða fyrir
gróður, notalegt kaffihús og hátt í
fimm þúsund tegundir af plöntum
víðs vegar að úr veröldinni og af
þeim eru um þriðjungur upprunnar
í Slóveníu.
Gróðrinum í garðinum,
sem í dag kallast formlega
Háskólagrasagarðurinn í Ljubljana,
er raðað upp eftir skyldleika og
náttúrulegri þörf hans og þar er
einnig að finna safn nytjaplantna
og lækningajurta.
Hitabeltishúsið var byggt
og opnað árið 2010 í tilefni af
200 ára afmæli garðsins.
Notaleg óreiða
Býflugnaeldi á sér langa
sögu í Slóveníu og í
Ljubljana er að finna
um 4.500 manngerð
býflugnabú sem er ætlað að
gera flugunum lífið auðveldara
og safna hunangi.
Eitt það fyrsta sem ég tók eftir
þegar ég kom í grasagarðinn var
hversu beðunum í honum er mátulega
haldið við. Beðin eru notalega illa hirt
án þess að vera vanhirt. Ástæðan fyrir
þessu er að grasagarðurinn er hluti af
því sem kallað er býflugnaleiðin sem
liggur í gegnum garða í Ljubljana og
er viðleitni í því að vernda býflugur
og gefa þeim færi á að komast í villt
blóm sem víðast í borginni.
Hitabeltið í Slóveníu
Hitabeltisgróðurhúsið er sérhannað,
533 fermetrar að flatarmáli og fimm
þúsund rúmmetrar að stærð og þar er
að finna hátt í 400 tegundir plantna frá
hitabelti Suður-Ameríku, Eyjaálfunni,
Ástralíu, Afríku og Asíu sem þrífast
við hátt hita- og rakastig. Plöntur frá
Afríku eru hafðar syðst í húsinu til
að tryggja að þær fái sem mest af sól.
Gengið er inn í gróðurhúsið frá
lítilli fræðslu- og upplýsingamiðstöð
garðsins og þrátt fyrir að hitastigið í
Ljubljana hafi verið hátt á íslenskan
mælikvarða var eins og að ganga
á rakan vegg að stíga inn í húsið.
Um húsið eru göngustígar meðfram
beðunum sem eru án botns og teygja
rætur sumra trjánna sig undir húsið og
út í garðinn í kringum það.
Sumar tegundirnar eru þekktar
potta- eða nytjaplöntur en aðrar
framandi og nýstárlegar. Til dæmis
bananaplöntur, sagó- og kögurpálmar
og trjáburknar, brómelíur og burknar,
svo og begóníur og engifer sem
undirgróður.
Hæstu trén og klifurplönturnar ná
allt að tólf metra hæð þar sem húsið
er hæst og verulega gaman að ganga
eftir fimm metra hárri loftbrú hússins
sem liggur eftir því miðju og horfa
niður á og niður eftir plöntunum.
Innan um eru svo lægri plöntur og
tjörn með nílarsefi, Victoriu-vatnalilju
og öðrum vatnagróðri. Eitt af því sem
vakti athygli mína í húsinu er hversu
hátt rifblaðka, eða monstera, getur
vaxið hafi hún góð skilyrði og hve
stór blöð mánagulls eru þar sem vel
fer um það.
Frá hitabelti Suður-Ameríku
eru í húsinu meðal annars kakótré,
ananas, avakadó og margar tegundir
af klifurplöntum, eins og passíublóm
og vanilluorkidea sem vaxa upp eftir
uppistöðum hússins eftir uppgöngu og
handriði loftbrúarinnar. Af tegundum
upprunnum í Asíu má nefna margs
konar fíkusa eins og benjamín-
og fiðlufíkus, glithala, havaí- og
sólroðablóm. Afríkutegundir
eru meðal annarra kaffitré, blóm
paradísarfuglsins, blossatré, papírus
og blóðlilja.
Gamla uppeldishúsið
Sambyggt í fræðslu- og upp-
lýsinga miðstöðina, við hliðina
á hitabeltishúsinu er gamalt
uppeldisgróðurhús garðsins sem í
dag geymir ýmsar pottaplöntur eins
og orkideur, gyðinginn gangandi,
kaktusa og annað fínerí. Sumar
plönturnar, margar mjólkurjurtir,
kaktusar og paradísartré, eru fluttar
út snemma í maí og hafðar úti
þar til um miðjan eða lok október
og fara vel á stéttinni framan við
upplýsingamiðstöðina.
Heilagt tré
Slóvenar líta á lind sem heilagt tré
frá fornu fari og þjóðartré sitt enda
það sagt vera lífstréð, tré visku og
réttlætis og veita fjölskyldum sem
bjuggu í nálægð við það vernd og
velsæld. Víða um landið eru linditré
staðsett í miðju þorpa og við kirkjur
sem voru byggðar nálægt gömlum
LÍF&STARF
Garðar og gróður í Slóveníu:
Iðjagræn fegurð og ævintýraleg tré
Pottaplöntur í gamla uppeldishúsinu. Myndir / VH
Grein af linditré, Tilia cordata.
Vilmundur Hansen
vilmundur@bondi.is
Hitabeltisgróðurhúsið í grasagarðinum í Ljubljana. Slegið í sólinni.
Oddabjörk, Betula alnoides.
Mánagull.
Partinaca sativa L. var fleischmanni.